బిహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు 2025: చరిత్ర చెబుతున్న ఆసక్తికర నిజాలు

బిహార్‌లో నవంబర్ 6 నుంచి రెండు దశల్లో జరిగే అసెంబ్లీ ఎన్నికలు ఒక కీలక మలుపు. రాష్ట్ర రాజకీయాలను ఏళ్లుగా శాసించిన పాత నాయకులు, అంశాలు క్రమంగా తెరమరుగవుతున్నాయి. అయితే, వారి స్థానంలో స్థిరమైన కొత్త నాయకత్వం ఇంకా రాలేదు. మూడు ప్రధాన పార్టీల భవిష్యత్తును, కూటముల సమస్యలను ఈ ఎన్నికలు పరీక్షించనున్నాయి.

నవంబర్ 6న మొదలై రెండు దశల్లో బిహార్‌ 18వ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. ఈ ఎన్నికల్లో నితీష్ కుమార్ వరుసగా ఐదోసారి ముఖ్యమంత్రి అవుతారా? లేదా తేజస్వి యాదవ్ తన రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ (RJD)ను రెండు దశాబ్దాల తర్వాత విజయ తీరాలకు చేరుస్తారా? అన్నదే ప్రధాన చర్చ.

చరిత్ర చెబుతున్న ఆసక్తికర నిజాలు (ANI)

అయితే, ఈ ఎన్నికల అంతరార్థం చాలా ఆసక్తికరంగా ఉంది. బిహార్ రాజకీయాలు ప్రస్తుతం ఒక కీలకమైన కూడలి వద్ద ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రాజకీయాలను ఏళ్లుగా డామినేట్ చేసిన పాత శక్తులు, నాయకులు ఇప్పుడు క్రమంగా మరుగున పడుతున్నారు. వారి స్థానాన్ని భర్తీ చేసే స్థిరమైన కొత్త నాయకత్వం ఇంకా ఉద్భవించలేదు. ఈ ఎన్నికల ప్రాముఖ్యతను అర్థం చేసుకోవాలంటే, బిహార్ ఇటీవలి చరిత్రను పరిశీలించాలి.

లాలూ ప్రసాద్, ఆర్‌జేడీ రాజకీయాల సంక్లిష్టత

ఉత్తర భారతదేశంలో మండల్ రాజకీయాలకు ఇద్దరు పోస్టర్ బాయ్స్‌లో లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ ఒకరు (మరొకరు ములాయం సింగ్ యాదవ్). లాలూ ప్రసాద్ బిహార్‌లో 15 ఏళ్లపాటు అధికారాన్ని శాసించారు. అందులో ఏడేళ్లు ఆయన ముఖ్యమంత్రిగా, దాణా కుంభకోణం కేసులో అరెస్టు తర్వాత ఎనిమిదేళ్లు ఆయన సతీమణి రబ్రీ దేవి ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు.

ఈ లెక్కలు చూస్తే, లాలూ పార్టీకి బిహార్‌లో అద్భుతమైన మద్దతు ఉండేదని అనిపించవచ్చు. కానీ ఎన్నికల గణాంకాలు దానికి భిన్నంగా ఉన్నాయి. ఝార్ఖండ్ విభజన తర్వాత మిగిలిన 243 అసెంబ్లీ స్థానాల్లో, 1995 ఎన్నికల్లో మాత్రమే లాలూ పార్టీకి సాధారణ మెజారిటీ లభించింది. 2010 నాటికి, జనతాదళ్ (యునైటెడ్), భారతీయ జనతా పార్టీల నేతృత్వంలోని ఎన్డీఏ కూటమి 84.8% స్థానాలు గెలుచుకోగా, ఆర్‌జేడీ వాటా 9.1%కి పడిపోయింది. ఆ ఎన్నికల్లో ఆర్‌జేడీ కన్నా ఎన్డీఏకే ఎక్కువ మంది ముస్లిం ఎమ్మెల్యేలు (జేడీయూ నుంచి ఏడుగురు, బీజేపీ నుంచి ఒకరు) గెలిచారు. 2000 నుంచి 2010 మధ్య ఆర్‌జేడీ ఎదుర్కొన్న నిరంతర పతనం నేపథ్యంలోనే, 2015లో జేడీయూతో పొత్తు పెట్టుకోవడానికి, నితీష్ కుమార్‌ను ముఖ్యమంత్రి అభ్యర్థిగా అంగీకరించడానికి ఆర్‌జేడీ సిద్ధమైంది.

అయితే, 2015లో ఎన్నికలకు ముందు, 2022లో ఎన్నికల తర్వాత రెండు ప్రయత్నాలు చేసినా ఆర్‌జేడీ, జేడీయూ పొత్తు నిలబడలేదు. జేడీయూ మళ్లీ బీజేపీ వైపు మళ్లింది. దీంతో ఆర్‌జేడీ ఒక పెద్ద సందిగ్ధంలో పడింది. కాంగ్రెస్, వామపక్షాలు వంటి సంప్రదాయ మిత్రులు మాత్రమే అధికార థ్రెషోల్డ్‌ను దాటడానికి సరిపోరన్న ఆలోచన ఒకటైతే, అధికారాన్ని అందించగల పార్టీ (జేడీయూ) కూటమికి కట్టుబడి ఉండడం లేదన్న మీమాంస మరొకటి.

నితీష్ కుమార్ రాజకీయ డోలాయమానం

నితీష్ కుమార్ రాజకీయ ప్రయాణం లాలూ ఆధిపత్యానికి వ్యతిరేకంగా 1994లో జనతాదళ్ నుంచి బయటకు రావడంతో మొదలైంది. ఆయన మొదట వామపక్షాలతో పొత్తు పెట్టుకుని 1995లో దారుణంగా ఓడిపోయారు. 1996 లోక్‌సభ ఎన్నికల నాటికి, ఆయన వామపక్షాల నుంచి మితవాద వైపు తిరిగి బీజేపీతో పొత్తు పెట్టుకున్నారు. ఈ పొత్తు 2013 వరకు కొనసాగింది.

కీలక మలుపులు:

2013: నరేంద్ర మోదీ ప్రధానమంత్రి అభ్యర్థిత్వాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ నితీష్ ఎన్డీఏ నుంచి బయటకు వచ్చారు.

2014: సీపీఐ (CPI)తో కలిసి లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి కేవలం రెండు ఎంపీ స్థానాలకే పరిమితమై దారుణంగా విఫలమయ్యారు.

2015: ఆర్‌జేడీ, కాంగ్రెస్‌తో కలిసి అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి భారీ విజయాన్ని సాధించారు.

2017: ఆర్‌జేడీ-జేడీయూ పొత్తు విచ్ఛిన్నమై, నితీష్ మళ్లీ ఎన్డీఏలో చేరారు.

2020: ఈ ఎన్నికల్లో జేడీయూ దారుణంగా ఓడిపోయింది. కేంద్రంలో ఎన్డీఏలో ఉన్న లోక్ జనశక్తి పార్టీ (LJP) లోపాయికారీగా నితీష్‌ను దెబ్బతీయడం దీనికి ప్రధాన కారణం.

2022: నితీష్ మళ్లీ ఎన్డీఏను వీడి, ఆర్‌జేడీతో పొత్తు పెట్టుకుని అధికారాన్ని నిలబెట్టుకున్నారు.

2024: లోక్‌సభ ఎన్నికలకు ముందు మళ్లీ ఎన్డీఏలో చేరారు.

నితీష్ ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు:

1995 అసెంబ్లీ, 2014 లోక్‌సభ ఎన్నికలు జేడీయూ ఒంటరిగా గెలవలేదని నిరూపించాయి. కానీ, బీజేపీ లేదా ఆర్‌జేడీతో కలిసినప్పుడు మాత్రం, బిహార్ విజయంలో జేడీయూ కీలకంగా మారుతుందని రుజువైంది. నితీష్ ఆరోగ్యం క్షీణించడం, ఆయన రాజకీయంగా బలహీనపడడం వల్ల జేడీయూకు ఇప్పుడు అతిపెద్ద ప్రశ్న – నితీష్ తర్వాత పార్టీని ఎవరు నడిపిస్తారు? బిహార్ ఎన్నికల లెక్కల్లో జేడీయూ విలువ నిలబడుతుందా? అన్నదే.

నితీష్‌కు వ్యతిరేకత (Anti-Incumbency) పెరుగుతోందా?

దాదాపు 20 ఏళ్ల సుదీర్ఘ పాలన (మధ్యలో చిన్నపాటి విరామాలతో) కారణంగా, నితీష్ కుమార్ బలమైన ‘యాంటీ-ఇన్‌కంబెన్సీ’ని ఎదుర్కొంటున్నారు. దీనికి స్పష్టమైన కారణం, బిహార్ ఇప్పటికీ దేశంలో అత్యంత పేద రాష్ట్రాల్లో ఒకటిగా ఉండడం.

నితీష్ అధికారంలోకి రాకముందు లాలూ-రబ్రీ పాలనలో (సుమారు పదిహేనేళ్లు) రాష్ట్ర తలసరి GSDP (స్థూల రాష్ట్ర దేశీయ ఉత్పత్తి) ఎటువంటి వృద్ధి లేకుండా స్థిరంగా ఉండేది. నితీష్ బాధ్యతలు స్వీకరించిన తర్వాత ఇది వేగంగా పెరిగింది. అయితే, ఈ మెరుగైన ట్రాక్ రికార్డ్ ఉన్నప్పటికీ, దేశ తలసరి ఆదాయంతో పోలిస్తే బిహార్ ఆర్థిక స్థితి మరింత దిగజారింది. ఈ ఎన్నికలకు ముందు నితీష్ నేతృత్వంలోని ఎన్డీఏ ప్రభుత్వం సంక్షేమ పథకాల వరదను తెరవడానికి ఇదే ప్రధాన కారణం. రాష్ట్రంలో బలమైన భౌతిక అభద్రత (material precarity) ఉందని ఇది అంగీకరిస్తోంది.

బీజేపీ: నిలకడైన వృద్ధి, కానీ ఒంటరి విజయం అసాధ్యం

బిహార్‌లోని మూడు ప్రధాన పార్టీల (బీజేపీ, జేడీయూ, ఆర్‌జేడీ) ఓట్ల వాటాను పోల్చి చూస్తే, నిరంతర వృద్ధిని సాధిస్తున్న ఏకైక పార్టీ బీజేపీ మాత్రమే. 2020 నాటికి, బీజేపీ పోటీ చేసిన స్థానాల్లో అత్యధిక ఓట్ల వాటాను సాధించింది. ఇంతటి బలమైన చారిత్రక పనితీరు ఉన్నప్పటికీ, రాష్ట్రంలో బలమైన మిత్రపక్షం లేకుండా బీజేపీ ఒంటరిగా అధికారాన్ని చేజిక్కించుకునే స్థితిలో లేదు. 2015, 2020 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో బీజేపీకి ఇది కఠిన సత్యంగా మిగిలింది.

విచ్ఛిన్నమైన రాజకీయ రంగం (Fragmented Polity)

గత మూడు దశాబ్దాలుగా బిహార్ రాజకీయాలపై ఆధిపత్యం వహించిన లాలూ, నితీష్ ఇద్దరూ, రాష్ట్ర రాజకీయాలు అత్యంత విచ్ఛిన్నంగా ఉన్నప్పుడే తమ విజయాల గరిష్ట స్థాయిని చేరుకున్నారు. నియోజకవర్గాల్లో పోటీదారుల సంఖ్య పెరుగుతున్న కొద్దీ విచ్ఛిన్నం పెరుగుతుంది (ENOP). లాలూ యాదవ్ ఏకైక మెజారిటీ సాధించిన 1995లో, అలాగే నితీష్ నేతృత్వంలోని ఎన్డీఏ అతిపెద్ద మెజారిటీని గెలిచిన 2010లో బిహార్ ENOP అత్యధికంగా ఉంది. ఇటీవలి ఎన్నికల్లో ఇది తగ్గినప్పటికీ, ప్రధాన రాష్ట్రాల్లో పంజాబ్ తర్వాత బిహార్‌లోనే ఇది అత్యధికంగా ఉంది.

ఎన్నికల తర్వాత కూడా అనిశ్చితి

2025 బిహార్ ఎన్నికలు ఈ మూడు ప్రధాన పార్టీలకు ఒక పరీక్ష.

జేడీయూ తమ అతిపెద్ద నాయకుడు (నితీష్ కుమార్) రాజకీయంగా బలహీనమవుతున్న సమయంలో ఎన్నికల్లోకి వెళ్తోంది. ఒకవేళ ఎన్డీఏ గెలిచినా, నితీష్ తర్వాత నాయకత్వం ఎవరు అన్న ప్రశ్న అపరిష్కృతంగానే మిగిలిపోతుంది.

బీజేపీ పట్ల నితీష్ వైఖరి మరీ ఎక్కువ రాజీ ధోరణిలో ఉన్నప్పటికీ, నితీష్ ప్రజాదరణ తగ్గితే, బీజేపీ కూడా ఇబ్బంది పడాల్సి వస్తుంది.

ఆర్‌జేడీ జేడీయూ బలహీనత, నితీష్‌పై ఉన్న వ్యతిరేకతను ఉపయోగించుకోవాలని భావిస్తోంది. అయితే, తన సామాజిక స్థావరం, పెద్ద రాజకీయ కూటమి మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాన్ని పరిష్కరించుకోలేకపోతోంది. అదనంగా, తేజస్వి యాదవ్‌కు, ఆయన సోదరులకు మధ్య ఉన్న విభేదాలు కూడా ఆర్‌జేడీని వెంటాడుతున్నాయి.

ప్రశాంత్ కిషోర్ 'జన్ సురాజ్' కూడా కొన్ని స్థానాల్లో ఫలితాలను దెబ్బతీసే అవకాశం ఉంది. కాబట్టి, ఈ మూడు ప్రధాన పార్టీలు ఎదుర్కొంటున్న పెద్ద వైరుధ్యాలు ఎన్నికల ఫలితాలతో పరిష్కారం అయ్యే అవకాశం లేదు. ఫలితాలు వెలువడిన తర్వాత కూడా బిహార్ రాజకీయ అస్థిరత కొనసాగే అవకాశం ఉంది.