కొలెస్ట్రాల్ అంటే కేవలం మంచి, చెడు మాత్రమే కాదు: గుండె జబ్బు వెనక కొత్త రహస్యాలు

ఒకప్పుడు కొలెస్ట్రాల్ అంటే ధమనులను మూసేసే 'చెడు LDL', వాటిని శుభ్రపరిచే 'మంచి HDL' అనే రెండు రకాలు మాత్రమే అని భావించేవారు. LDL లోనే అత్యంత ప్రమాదకరమైన రూపాలు ఉన్నాయని, అధిక స్థాయిలో ఉన్న 'మంచి కొలెస్ట్రాల్' (HDL) కూడా అనారోగ్యాలకు కారణమవుతుందని కొత్త పరిశోధనలు వెల్లడిస్తున్నాయి.

ఒకప్పుడు కొలెస్ట్రాల్ విషయంలో అంతా చాలా సులభంగా ఉండేది. ధమనులను మూసేసే 'చెడు కొలెస్ట్రాల్' (LDL - Low-Density Lipoproteins), వాటిని శుభ్రపరిచే 'మంచి కొలెస్ట్రాల్' (HDL - High-Density Lipoproteins) అనే రెండు రకాలు మాత్రమే ఉన్నాయని ప్రచారం జరిగింది. కొలెస్ట్రాల్ అణువులలో తేడా లేదు, కానీ రక్తంలో రవాణా అయ్యే ప్యాకేజింగ్ పద్ధతిలోనే ఈ తేడా ఉంది.

కొలెస్ట్రాల్ అంటే కేవలం మంచి, చెడు మాత్రమే కాదు: గుండె జబ్బు వెనక కొత్త రహస్యాలు (Getty/Stockphoto)

ప్రజారోగ్య సందేశం చాలా స్పష్టంగా ఉండేది. అదేంటంటే.. కొవ్వు పదార్థాలు, ఎర్ర మాంసం, పాల ఉత్పత్తులు తగ్గించడం ద్వారా 'చెడు LDL-కొలెస్ట్రాల్‌'ను తగ్గించండి. ఎక్కువ వ్యాయామం, పండ్లు, కూరగాయలు తినడం ద్వారా 'మంచి HDL' రకాన్ని పెంచండి. మూడింట ఒక వంతు గుండెపోట్లు, ఐదింట ఒక వంతు స్ట్రోక్‌లకు ఈ అసమతుల్యతే కారణమవుతున్నందున, ఈ సందేశానికి ప్రాధాన్యత ఉంది. 1990ల నుండి స్టాటిన్స్ (Statins) వంటి మందులు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. ఇవి కాలేయం ద్వారా LDL క్లియరెన్స్‌ను పెంచుతాయి.

కొత్త కొలెస్ట్రాల్ చిత్రణ

అయితే, గత రెండు దశాబ్దాలుగా అనేక పరిశోధనల కారణంగా, కొలెస్ట్రాల్ గురించి కొత్త చిత్రణ వెలువడుతోంది. గుండె జబ్బుల ప్రమాదం ఎవరికి ఎక్కువగా ఉందో మెరుగ్గా ప్రతిబింబించేలా వైద్య మార్గదర్శకాలు ఇప్పుడు తిరిగి రాస్తున్నారు.

నిజానికి, 'చెడు కొలెస్ట్రాల్' ప్రామాణిక కొలత... అత్యంత ప్రమాదకరమైన రూపాన్ని గుర్తించడంలో విఫలమవుతోంది. అంతేకాకుండా, ఈ 'అదనపు-చెడు కొలెస్ట్రాల్' సాధారణ నివారణ చర్యలకు (ఆహారం, వ్యాయామం) కూడా లొంగడం లేదు.

మరోవైపు, శాస్త్రవేత్తలు ఒక రహస్యాన్ని ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. చాలా సందర్భాలలో 'మంచి కొలెస్ట్రాల్' ఎందుకు చెడు వార్తగా మారుతోంది? చాలా అధిక స్థాయిలో ఉన్న HDL-కొలెస్ట్రాల్‌ను పరిశీలిస్తే, ఇది గుండె జబ్బులు, క్యాన్సర్‌తో సహా అనేక ఆరోగ్య సమస్యలు, అధిక మరణాలతో ముడిపడి ఉన్నట్లు ఇటీవల కనుగొన్నారు.

ఈ ఆవిష్కరణలు లిపోప్రొటీన్ కణాల గురించి మెరుగైన శాస్త్రీయ అవగాహన నుండి వచ్చాయి. అవి LDLs, HDLs మాత్రమే కాకుండా, అనేక రకాలుగా ఉన్నాయని తేలింది. ఇదొక పూర్తి 'లిపోప్రొటీన్ ఎకోసిస్టమ్' అని తెలుస్తోంది. నిజమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలో లాగే, ఈ కణాల పాత్రలు కూడా భిన్నంగా ఉంటాయి. కొన్ని ఇతరుల కంటే మరింత ప్రమాదకరమైనవి.

Chart.

మంచి, చెడు, అత్యంత ప్రమాదకరం

కొలెస్ట్రాల్ అనేది ముఖ్యమైన జీవ రసాయనం (Biochemical). ఇది కణ త్వచాలలో ఉంటుంది. ముఖ్యంగా నాడీ కణాలను (Nerve Cells) కప్పి ఉంచే కొవ్వు పొరలలో ఇది సమృద్ధిగా ఉంటుంది (శరీరంలోని కొలెస్ట్రాల్‌లో 25% మెదడులోనే ఉంటుంది). ఇది ఈస్ట్రోజెన్, టెస్టోస్టెరాన్ వంటి హార్మోన్లకు కూడా పూర్వగామి అణువు.

అయితే, ఇది ధమనుల గోడలలో పేరుకుపోయినప్పుడు ఇబ్బంది పెడుతుంది. అక్కడ ఇది ప్లేక్‌లు (Plaques) అనే నిర్మాణాలను ఏర్పరచడానికి కారణమవుతుంది. అవి పగిలి, రక్తం గడ్డకట్టి ధమనులను అడ్డుకుంటాయి. ఇది గుండెపోటు, స్ట్రోక్‌లకు దారితీస్తుంది.

లిపోప్రొటీన్ కణాలు కొలెస్ట్రాల్‌తో పాటు వివిధ కొవ్వులు, ప్రోటీన్లు, ఇతర అణువులను కలిగి ఉంటాయి. ఇవి కలిసి పనిచేస్తూ, కొలెస్ట్రాల్‌ను ఉపయోగించే కణాలకు, దాన్ని తయారుచేసే కాలేయానికి మధ్య రవాణా చేస్తాయి.

కొన్ని లిపోప్రొటీన్లు (ముఖ్యంగా LDLలు) కొలెస్ట్రాల్‌ను అవసరమైన కణాలకు అందిస్తాయి. ఆ తరువాత కాలేయానికి తిరిగి వచ్చి వ్యర్థాలుగా వెళ్లిపోతాయి.

మరికొన్ని (ముఖ్యంగా HDLలు) అదనంగా ఉన్న కొలెస్ట్రాల్‌ను సేకరించి (ఉదాహరణకు, చనిపోయిన కణాల నుండి), దానిని కాలేయానికి తిరిగి తీసుకువెళతాయి.

LDLలు, HDLలు కలిపి ప్రసరణలో ఉన్న కొలెస్ట్రాల్‌లో 80-90% ఉంటాయి. ఈ వ్యవస్థ సమతుల్యత కోల్పోయినప్పుడు ప్లేక్ ఏర్పడుతుంది. అధిక LDL కొలెస్ట్రాల్ వల్ల అది ధమనుల గోడలలో పేరుకుపోతుంది. HDLలు దానిని తొలగించగలిగే వేగం కంటే ఎక్కువగా పేరుకుపోతే, ముఖ్యంగా అధిక రక్తపోటు లేదా దీర్ఘకాలిక మంట (Chronic Inflammation) తో కలిసి, అది ప్రమాదానికి దారితీస్తుంది.

అసలు 'చెడు పాత్రధారి'

అధిక LDL కొలెస్ట్రాల్ ప్రమాదకరమనే భావనకు గట్టి ఆధారాలు ఉన్నాయి. దానిని తగ్గించే స్టాటిన్స్ వంటి మందులు గుండెపోటు రేటును తగ్గిస్తాయి. అలాగే, 250 మందిలో ఒకరికి ఉండే జన్యు వైవిధ్యం (Genetic Variant) LDLలను కాలేయం తొలగించడాన్ని అడ్డుకుంటుంది. ఇది గుండె జబ్బులు వచ్చే ప్రమాదాన్ని 20 రెట్లు పెంచుతుంది.

కానీ, LDL మాత్రమే ప్రమాదకరమైన కణం కాదు. సుమారు ఐదవ వంతు మందిలో అపోలిపోప్రొటీన్(ఎ) అనే ప్రమాదకరమైన ప్రోటీన్‌ను ఉత్పత్తి చేసే జన్యు వైవిధ్యం ఉంటుంది. ఇది ప్రామాణిక LDLలకు అతుక్కుని కొత్త లిపోప్రొటీన్(ఎ), లేదా Lp(a) కణాలను సృష్టిస్తుంది. ఈ కణాలు అధికంగా ఉన్నవారికి, అవి లేని వారికంటే చిన్న వయసులోనే గుండె జబ్బులు వచ్చే ప్రమాదం చాలా రెట్లు ఎక్కువ.

ఆందోళనకరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఈ అధిక ప్రమాదం ఉన్న రోగులు తరచుగా ప్రామాణిక కొలెస్ట్రాల్ తనిఖీలలో (ఇందులో Lp(a) చూడరు) బాగానే ఉన్నారని భావిస్తారు. అంతేకాక, Lp(a) స్థాయిలను ఆహారం లేదా జీవనశైలి మార్పులు ప్రభావితం చేయలేవు.

కొత్తగా గుర్తించిన ప్రమాదకర కణాలు

సాధారణ వైద్య పరీక్షలలో కొలవని మరొక ప్రమాదకరమైన LDL లాంటి కణం 'రెమ్నెంట్' (Remnant). ఇవి చిలోమైక్రాన్స్ (Chylomicrons) వంటి పెద్ద లిపోప్రొటీన్ల యొక్క అవశేషాలు. ఇవి సాధారణ LDL కణం కంటే చాలా రెట్లు ఎక్కువ కొలెస్ట్రాల్‌ను కలిగి ఉంటాయి.

రెమ్నెంట్‌లు LDLల కంటే పెద్దవి కాబట్టి, ధమనుల గోడల రక్షిత లైనింగ్‌లోకి చొచ్చుకుపోవడం కష్టమని సిద్ధాంతపరంగా భావించారు.

కానీ, వాటి ఉపరితలంపై ఉండే ప్రోటీన్లు, కొవ్వులు తీవ్రమైన నష్టాన్ని కలిగిస్తాయి. ప్రతి కణాన్ని బట్టి చూస్తే, రెమ్నెంట్‌లు సాధారణ LDLల కంటే గుండె జబ్బులకు కారణమయ్యే అవకాశం నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ.

ఈ రెమ్నెంట్‌ల గురించిన వెల్లడింపులే, కొలెస్ట్రాల్ సమస్య అనేది 'చెడు కొలెస్ట్రాల్' కంటే, అధిక సంఖ్యలో LDL కణాలు ఉండటమే సమస్య అని శాస్త్రవేత్తలను ఆలోచించేలా చేసింది. ధమనుల గోడలో ఇరుక్కుపోయే, కొలెస్ట్రాల్‌ను పోగొట్టుకునే లిపోప్రొటీన్‌లకు కారణమయ్యేది వాటి ఉపరితలంపై ఉండే అపోలిపోప్రొటీన్-బి (ApoB) అనే ప్రోటీన్. సౌలభ్యం కోసం, ప్రతి కణం దానిపై ఒకే ApoB స్ట్రాండ్‌ను కలిగి ఉంటుంది. కాబట్టి, ఈ సంభావ్య సమస్య ఉన్న కణాల సంఖ్యను కొలవడానికి సులభమైన మార్గం... కేవలం ApoB ని లెక్కించడం.

గుండె ప్రమాదాన్ని కొలవడానికి యూరోపియన్ సొసైటీ ఆఫ్ కార్డియాలజీ ఇప్పుడు ఈ పద్ధతిని ఆమోదించింది. ఇది ఫలితాలను పూర్తిగా మారుస్తుంది. దాదాపు 20-30% మంది అధిక ApoB మరియు తక్కువ LDL-కొలెస్ట్రాల్ కలిగి ఉన్నారు. సాధారణ తనిఖీల వల్ల ఈ సమూహం తప్పుగా సురక్షితమని భావించే అవకాశం ఉంది.

మంచిదా... లేక ప్రమాదకరమైనదా?

'మంచి' HDL కొలెస్ట్రాల్ గురించిన అవగాహన కూడా మారుతోంది. 2012లో హార్వర్డ్ మెడికల్ స్కూల్‌కు చెందిన పరిశోధనా బృందం, HDL కొలెస్ట్రాల్‌ను పెంచే జన్యు వైవిధ్యాలు ఉన్నవారికి గుండెపోటు రేట్లు తక్కువగా లేవని ఆశ్చర్యకరమైన ఫలితాన్ని నివేదించింది. నేడు, తక్కువ HDL-కొలెస్ట్రాల్, అలాగే చాలా అధిక HDL-కొలెస్ట్రాల్ రెండూ ప్రమాద సంకేతాలుగా అర్థం చేసుకున్నారు. మెజారిటీ ప్రజలలో కనిపించే మధ్య స్థాయి HDL కొలెస్ట్రాల్ ఆరోగ్యకరమైనదిగా పరిగణిస్తున్నారు.

సాపేక్షంగా తక్కువ HDL-కొలెస్ట్రాల్.. మధుమేహం వంటి జీవక్రియ పరిస్థితులను (Metabolic conditions) సూచిస్తుంది. అయితే, చాలా అధిక HDL-కొలెస్ట్రాల్‌ను పరిశీలించినప్పుడు (3-10% మందిలో కనిపిస్తుంది), ఇది మధుమేహం, నాన్-ఆల్కహాలిక్ ఫ్యాటీ-లివర్ వ్యాధి, దీర్ఘకాలిక మూత్రపిండాల వ్యాధి, అల్జీమర్స్, క్యాన్సర్ వంటి విభిన్న పరిస్థితులలో పాల్గొన్నట్లు పరిశోధనాత్మక ఆధారాలు ఉన్నాయి. కొంతమంది శాస్త్రవేత్తలు ఇప్పుడు సరిగ్గా పనిచేయని (Dysfunctional) HDL.. LDL అంత చెడ్డదిగా ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.

HDL యొక్క అనేక ప్రోటీన్లు ప్రయోజనకరంగా పనిచేస్తాయి. అవి హానికరమైన ఎంజైమ్‌లను అడ్డుకోగలవు, శరీర రోగనిరోధక వ్యవస్థకు మద్దతు ఇస్తాయి. గాయం లేదా సంక్రమణకు (Infection) సంబంధించిన ప్రారంభ ప్రతిస్పందనలను నిర్వహించగలవు. ఈ అంశాలలో ఏవీ కూడా అవి ఎంత కొలెస్ట్రాల్‌ను కలిగి ఉన్నాయనే దానితో సంబంధం లేదు.

మొత్తంగా, 280 ప్రోటీన్లు HDLలలో భాగంగా ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు. ఏ ప్రోటీన్లు మరింత ప్రమాదకరమైన HDL కణాలపై ఉంటాయో తెలుసుకోవడం కష్టంగా మారింది. కొలెస్ట్రాల్ సైన్స్ యొక్క అభివృద్ధి చెందుతున్న అవగాహనను ఆరు నోబెల్ బహుమతులు గుర్తించాయి. ఈ 'లిపోప్రొటీన్ ఎకోసిస్టమ్' యొక్క చిక్కుముడులను విప్పుకోవడం బహుశా మరికొన్ని నోబెల్ బహుమతులకు దారితీయవచ్చు.