బిహార్ రాజకీయ కురువృద్ధుడు నితీశ్ కుమార్: మరోసారి సీఎం పీఠంపై కన్ను

2025 బిహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాల నేపథ్యంలో, బిహార్ రాజకీయాల్లో రెండు దశాబ్దాలకు పైగా తనదైన ముద్ర వేసిన ముఖ్యమంత్రి నితీశ్ కుమార్ గురించి ఈ కథనం. కూటములను మార్చే ఆయన వ్యూహాలు, పాలనలో సంస్కరణలు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలతో రాష్ట్ర రాజకీయాలపై ఆయనకున్న పట్టును విశ్లేషిస్తుంది.

బిహార్ రాజకీయాల్లో సుదీర్ఘకాలం ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన నితీశ్ కుమార్, మారుతున్న రాజకీయ సమీకరణాలను సైతం తనకనుగుణంగా మలుచుకోగలగడం ఆయనకున్న తిరుగులేని రాజకీయ చాణక్యానికి నిదర్శనం.

As chief minister, Kumar earned a reputation as a pro-development leader focused on improving governance in a state long associated with so-called "jungle raj". (PTI File Photo)

బిహార్ 2025 అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు వెలువడుతున్న ఈ తరుణంలో, అందరి దృష్టి రాష్ట్రంలో అత్యధిక కాలం ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన నితీశ్ కుమార్ పైనే ఉంది. దేశంలోనే అత్యంత స్థిరమైన రాజకీయ నాయకులలో ఆయన ఒకరు. చాణక్యం లాంటి వ్యూహాలకు, మారుతున్న రాజకీయ వాతావరణంలోనూ మనుగడ సాగించగల నైపుణ్యానికి పేరుగాంచిన జనతాదళ్ (యునైటెడ్) అధినేత నితీశ్, బిహార్ రాజకీయాలకు కేంద్ర బిందువుగా కొనసాగుతున్నారు.

నితీశ్ కుమార్ తొలిసారిగా 2000 సంవత్సరంలో ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. అప్పటి నుంచి ఆయన భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ), రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ (ఆర్జేడీ) వంటి కూటములను తరచూ మారుస్తూ అనేక సంకీర్ణ ప్రభుత్వాలకు నాయకత్వం వహించారు. తరచూ పొత్తులు మార్చడం వల్ల ఆయనకు 'పొలిటికల్ ఫ్లిప్-ఫ్లాపర్' అనే ముద్ర పడింది. అయినప్పటికీ, బిహార్‌లో ఊహించని రాజకీయ పరిస్థితుల్లో సైతం ఆయన స్థిరంగా, ప్రభావవంతంగా కొనసాగడం ఈ వ్యూహాల గొప్పదనాన్ని తెలియజేస్తుంది.

నితీశ్ కుమార్ రాజకీయ ప్రస్థానం

1951లో భక్తియార్‌పూర్‌లో జన్మించిన నితీశ్ కుమార్, 1970లలోని జయప్రకాష్ నారాయణ్ (జేపీ) ఉద్యమం ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చారు. లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ వంటి తన తరం సోషలిస్ట్ నాయకులకు ఆ ఉద్యమం ఒక పునాదిగా నిలిచింది. 1980ల ప్రారంభంలో నితీశ్ ఎన్నికల రాజకీయాల్లోకి అడుగుపెట్టారు. 1985లో హర్నౌత్ నుంచి తొలిసారిగా అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో గెలిచిన ఆయన, ఆ తర్వాత బార్, నలంద స్థానాల నుంచి పార్లమెంట్ సభ్యుడిగా కూడా పనిచేశారు.

ముఖ్యమంత్రిగా నితీశ్ కుమార్, 'జంగిల్ రాజ్' (అరాచక పాలన) తో ముడిపడి ఉన్న రాష్ట్రంలో పాలనను మెరుగుపరచడంపై దృష్టి సారించిన ‘అభివృద్ధి అనుకూల నేత’గా పేరు తెచ్చుకున్నారు. రహదారుల మౌలిక సదుపాయాలు, గ్రామీణ విద్యుదీకరణ, విద్య, మహిళా సాధికారత, శాంతిభద్రతల విషయంలో ఆయన చేపట్టిన చర్యలు 2000లలో బిహార్ రూపురేఖలను మార్చేశాయని ప్రశంసలు అందుకున్నాయి.

ప్రస్తుతం డెబ్భైలలో ఉన్న నితీశ్ కుమార్, ఇప్పటికీ రాష్ట్ర రాజకీయాలపై తమ పట్టును కొనసాగిస్తున్నారు. ఆయన ఏ చిన్న అడుగు వేసినా, అది ఎన్డీఏలో ఉన్నా లేదా ప్రతిపక్షంతో పొత్తు పెట్టుకున్నా, బిహార్ ఎన్నికల రంగంలో మార్పు తీసుకువస్తుంది. 2006 నుంచి ఆయన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో నేరుగా పోటీ చేయకుండా, బిహార్ శాసన మండలి (MLC) సభ్యుడిగా కొనసాగుతున్నారు. ముఖ్యమంత్రి పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి ఇలాంటి నిర్ణయం తీసుకోవడం చాలా అరుదు.

'మిస్టర్ యూ-టర్న్' రాజకీయ చతురత

నితీశ్ కుమార్ రాజకీయ ప్రయాణాన్ని ఆయన తరచుగా, కానీ లెక్కగట్టి చేసుకునే పొత్తులు, విడిపోవడాలు నిర్వచించాయి. నరేంద్ర మోదీ జాతీయ స్థాయిలో బీజేపీకి ముఖచిత్రంగా ఎదిగిన తర్వాత, 2013లో ఆయన బీజేపీతో తెగదెంపులు చేసుకున్నారు. అయితే, 2015 ఎన్నికల కోసం లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ నేతృత్వంలోని ఆర్జేడీ, కాంగ్రెస్‌లతో కలిసి ‘మహాకూటమి’ని ఏర్పాటు చేశారు.

కేవలం రెండేళ్ల తర్వాత, అంటే 2017లో, ఆర్జేడీలో అవినీతిని కారణంగా చూపుతూ, ఆయన మళ్లీ ఎన్డీఏకు మారారు. మరోసారి ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.

2020లో నితీశ్ ఉన్న ఎన్డీఏ, బిహార్‌లోని 243 స్థానాల అసెంబ్లీలో స్వల్ప మెజారిటీని గెలుచుకుంది. అయితే, ఈ ఎన్నికల్లో జేడీ(యూ) సీట్ల సంఖ్య 43కి గణనీయంగా పడిపోగా, బీజేపీ 74 సీట్లు గెలుచుకుంది. ఈ బలాబలాల మార్పు కూటమిలో నితీశ్ స్థానాన్ని మార్చడం మొదలుపెట్టింది.

ఆ తర్వాత పెద్ద ట్విస్ట్ ఏంటంటే – 2022 ఆగస్టులో నితీశ్ కుమార్ మళ్లీ బీజేపీ నేతృత్వంలోని ఎన్డీఏ నుంచి బయటకు వచ్చారు, ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేశారు. వెంటనే ఆర్జేడీ, కాంగ్రెస్, వామపక్ష పార్టీలతో (మహాకూటమి/గ్రాండ్ అలయన్స్) కొత్త సంకీర్ణ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసి, తేజస్వి యాదవ్‌ను తన ఉప ముఖ్యమంత్రిగా చేసుకున్నారు.

2024 జనవరిలో, లోక్‌సభ ఎన్నికలకు సరిగ్గా ముందు, ఆయన మరోసారి 'యూ-టర్న్' తీసుకున్నారు. ప్రతిపక్షాల 'ఇండియా' కూటమిని వీడి, మళ్లీ ఎన్డీఏలో చేరారు. ఇది ఆయన తొమ్మిదోసారి ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం.

బిహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు 2025

2025 బిహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో జనతాదళ్ (యునైటెడ్), భారతీయ జనతా పార్టీలు సమానంగా నిలిచాయి. 2005 తర్వాత ఇంతటి సమతూకం కనిపించడం ఇదే తొలిసారి. ఈ కూటమిలో రెండు ప్రధాన పార్టీలు చెరో 101 స్థానాల్లో అభ్యర్థులను నిలబెట్టాయి. ఈ కూటమిలో చిరాగ్ పాశ్వాన్ నేతృత్వంలోని ఎల్‌జేపీ (ఆర్వీ), ఉపేంద్ర కుష్వాహాకు చెందిన రాష్ట్రీయ లోక్ మోర్చా (ఆర్‌ఎల్‌ఎం), అలాగే జితన్ రామ్ మంఝీకి చెందిన హిందుస్తానీ అవామ్ మోర్చా (సెక్యులర్) వంటి ఇతర మిత్రపక్షాలు కూడా ఉన్నాయి.