షేక్ హసీనాకు ఉరిశిక్ష: తీర్పు, భారత్ స్పందన.. తదుపరి ఏం జరగనుంది?

2024 విద్యార్థి ఉద్యమ సమయంలో 'మానవత్వానికి వ్యతిరేకంగా నేరాలకు' పాల్పడ్డారని ఆరోపిస్తూ ప్రత్యేక ట్రిబ్యునల్ బంగ్లాదేశ్ మాజీ ప్రధాని షేక్ హసీనాకు మరణశిక్ష విధించింది. భారత్‌లో ప్రవాసంలో ఉన్న హసీనా ఈ తీర్పును 'రాజకీయ ప్రేరేపితమైన'దిగా తోసిపుచ్చారు. హసీనాను అప్పగించాలని బంగ్లాదేశ్ భారత్‌ను కోరింది.

బంగ్లాదేశ్ మాజీ ప్రధానమంత్రి షేక్ హసీనాకు మరణశిక్ష పడింది. 2024లో జరిగిన విద్యార్థి ఉద్యమం (Student Uprising) సందర్భంగా ఆమె 'మానవత్వానికి వ్యతిరేకంగా నేరాలకు' పాల్పడ్డారని ఆరోపిస్తూ ప్రత్యేక ట్రిబ్యునల్ కోర్టు సోమవారం ఈ తీర్పును వెలువరించింది. ఈ తీర్పుతో పోలీసుల క్రూరత్వానికి బలైన బాధితుల కుటుంబాలకు ఉపశమనం, ఆనందం కలిగినప్పటికీ, భారత్‌లో ప్రవాసంలో ఉన్న హసీనా భవితవ్యంపై తీవ్ర అనిశ్చితి నెలకొంది.

షేక్ హసీనాకు ఉరిశిక్ష: తీర్పు, భారత్ స్పందన.. తదుపరి ఏం జరగనుంది? (AFP)

షేక్ హసీనాతో పాటు, అప్పటి మాజీ అంతర్గత వ్యవహారాల మంత్రి అసదుజ్జమాన్ ఖాన్ కమల్‌కు కూడా కోర్టు మరణశిక్ష విధించింది. మరోవైపు, మాజీ ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్ చౌదరి అబ్దుల్లా అల్-మామున్‌కు మాత్రం స్వల్పంగా ఐదేళ్ల జైలు శిక్ష విధించారు. విచారణకు సహకరించడం, జూలైలో నేరాన్ని అంగీకరించడం కారణంగా ఆయనకు ఈ శిక్షను తగ్గించారు.

న్యాయస్థానం విధించిన ఉరిశిక్ష వివరాలివే

న్యాయమూర్తి గోలమ్ మోర్తుజా మొజుందర్ ఈ తీర్పును చదివి వినిపించారు. హింసను ప్రేరేపించడం, హత్యలకు ఆదేశించడం, అకృత్యాలను నివారించడంలో విఫలమవ్వడం వంటి 'మూడు ఆరోపణల్లో' హసీనా దోషిగా తేలారని కోర్టు ప్రకటించింది. తొలుత మాజీ ప్రధానికి యావజ్జీవ శిక్షను విధించాలని కోర్టు భావించింది.

అయితే, మిగిలిన ఆరోపణలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకున్న తర్వాత, ఆమెకు మరణశిక్ష విధిస్తున్నట్లు ట్రిబ్యునల్ ప్రకటించింది. "ఆమెకు కేవలం ఒక్క శిక్ష మాత్రమే విధించాలని మేం నిర్ణయించాం – అదే, మరణశిక్ష" అని న్యాయమూర్తి మోజుందర్ స్పష్టం చేశారు.

షేక్ హసీనా, ఆమె ఇద్దరు సహాయకులపై కోర్టు ఐదు ప్రధాన నేరారోపణలను నిర్ధారించింది.

• ఢాకాలో నిరసనకారులను సామూహికంగా హత్య చేయడానికి కుట్ర పన్నడం.
• సామాన్య పౌరుల గుంపులపై కాల్పులు జరపడానికి హెలికాప్టర్లు, డ్రోన్‌లను ఉపయోగించడం.
• విద్యార్థి కార్యకర్త అబు సయీద్ హత్య.
• సాక్ష్యాలను ధ్వంసం చేసేందుకు అషులియాలో మృతదేహాలను దహనం చేయడం.
• చంఖార్‌పుల్‌లో నిరసనకారుల సమన్వయ హత్య.

హసీనా స్పందన

తనపై వచ్చిన ఆరోపణలను షేక్ హసీనా పూర్తిగా ఖండించారు. ఈ తీర్పు 'కుట్రపూరితమైనదని', ‘రాజకీయ ప్రేరేపితమైనదని’ సోమవారం ఆమె తీవ్రంగా విమర్శించారు.

మరోవైపు, పీఠం నుంచి దిగిపోయిన మాజీ ప్రధానికి వ్యతిరేకంగా వచ్చిన ఈ తీర్పును యూనస్ నేతృత్వంలోని తాత్కాలిక ప్రభుత్వం స్వాగతించింది. "బంగ్లాదేశ్ న్యాయస్థానాలు దేశవ్యాప్తంగా, సరిహద్దులు దాటి కూడా ప్రతిధ్వనించే స్పష్టతతో మాట్లాడాయి. ఈ శిక్ష, తీర్పు ఒక ప్రాథమిక సూత్రాన్ని ధృవీకరిస్తున్నాయి: ఎవరూ, ఎంతటి అధికారం ఉన్నా, చట్టానికి అతీతులు కారు" అని బంగ్లాదేశ్ ముఖ్య సలహాదారు మహమ్మద్ యూనస్ ఒక ప్రకటనలో తెలిపారు.

భారత్‌పై బంగ్లాదేశ్ ఒత్తిడి: అప్పగించాలని విజ్ఞప్తి

తీర్పు అనంతరం, షేక్ హసీనా, మాజీ అంతర్గత వ్యవహారాల మంత్రి అసదుజ్జమాన్ ఖాన్ కమల్‌లను తమకు అప్పగించాలని (Extradite) బంగ్లాదేశ్ భారత్‌ను గట్టిగా కోరింది. ఆగస్టు ఉద్యమం తర్వాత ఢాకా నుంచి పారిపోవడంతో వీరిద్దరిపై కోర్టు గైర్హాజరీలోనే విచారణ జరిపింది.

అప్పగింత ఒప్పందాన్ని (Extradition Treaty) గుర్తు చేస్తూ, ఇద్దరు నాయకులను తిరిగి అప్పగించాల్సిన బాధ్యత న్యూఢిల్లీపై ఉందని బంగ్లాదేశ్ పేర్కొంది.

ఈ అంశంపై భారత్ కూడా స్పందించింది. "తీర్పును గమనించాం. బంగ్లాదేశ్‌కు అత్యంత సన్నిహిత పొరుగు దేశంగా, ఆ దేశ ప్రజల ప్రయోజనాలకు, శాంతికి, ప్రజాస్వామ్యానికి, సుస్థిరతకు భారత్ కట్టుబడి ఉంది" అని విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఒక ప్రకటనలో తెలిపింది.

షేక్ హసీనా తదుపరి అడుగులు ఏమిటి?

షేక్ హసీనా భవితవ్యం పూర్తిగా ఇప్పుడు న్యూఢిల్లీ, బంగ్లాదేశ్ చేసిన అప్పగింత అభ్యర్థనపై ఎలా ముందుకు వెళ్తుందనే దానిపైనే ఆధారపడి ఉంది.

"మానవత్వానికి వ్యతిరేకంగా నేరాలకు పాల్పడిన వ్యక్తులకు ఏ ఇతర దేశమైనా ఆశ్రయం ఇస్తే అది తీవ్రమైన శత్రుత్వ చర్య, న్యాయస్థానాన్ని ధిక్కరించడం అవుతుంది" అని బంగ్లాదేశ్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ హెచ్చరించింది.

అప్పగింత కోసం ప్రపంచం ఎదురుచూస్తుండగా, అంతర్జాతీయ నేరాల ట్రిబ్యునల్ ముందుగా చేసే పని ఏమిటంటే... హసీనా ఆస్తులను జప్తు చేసి, వాటిని స్వాధీనం చేసుకోవడం. తీర్పుపై అప్పీల్ చేసుకునే అవకాశం హసీనాకు ఇంకా ఉంది. అయితే, ఒక షరతు ఉంది.

ఆమెను అరెస్టు చేసినా లేదా స్వచ్ఛందంగా వచ్చే 30 రోజుల్లో బంగ్లాదేశ్‌కు తిరిగి వచ్చినా మాత్రమే తీర్పును సవాలు చేస్తూ అప్పీల్ దాఖలు చేయవచ్చు.

బంగ్లాదేశ్ నాయకురాలు తనపై జారీ చేసిన సమన్లను పట్టించుకోకుండా ఉంటే, ఆమెపై 'పరారీలో ఉన్న వ్యక్తి' (Fugitive)గా ముద్ర పడుతుంది. కోర్టు ఆమెను 'పరారీలో ఉన్న వ్యక్తి'గా ప్రకటిస్తే, ప్రభుత్వం ఆమె ఆస్తిని స్వాధీనం చేసుకుని, పాస్‌పోర్ట్‌ను రద్దు చేయవచ్చు. అంతేకాకుండా, ఢాకా తన అప్పగింత అభ్యర్థనలను మరింత తీవ్రతరం చేసి, ఇంటర్‌పోల్ రెడ్ నోటీసు జారీ చేయడానికి కూడా ప్రయత్నించవచ్చు.