మధ్యప్రాచ్యంలో ఉద్రిక్తతలు మళ్లీ తీవ్రరూపం దాల్చాయి. చమురు రవాణాకు అత్యంత కీలకమైన హార్ముజ్ జలసంధి ప్రాంతంలోని ఇరాన్ వాయురక్షణ వ్యవస్థ (Air Defense System)ను లక్ష్యంగా చేసుకుని అమెరికా సైన్యం శుక్రవారం మరోసారి క్షిపణి దాడులు నిర్వహించింది. ఫ్లోరిడాలోని వెస్ట్ పామ్ బీచ్‌కు చేరుకున్న వైట్‌హౌస్ అధినేత డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఈ సైనిక చర్యను ధ్రువీకరించారు. ఇరాన్ కొత్తగా నిర్మిస్తున్న విమాన నిరోధక పరికరాన్ని కేవలం 5 నుంచి 15 నిమిషాల వ్యవధిలోనే తమ దళాలు ధ్వంసం చేశాయని, ఇది చాలా చిన్నపాటి పరిమిత దాడి అని ఆయన పేర్కొన్నారు.
ఖేష్మ్ ద్వీపంలో పేలుళ్లు
ఇరాన్ చమురు నౌకల రాకపోకలకు కీలకమైన పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని 'ఖేష్మ్' (Qeshm) ద్వీపంలోని సూజా ప్రాంతంలో రెండు భారీ పేలుళ్ల శబ్దాలు వినబడినట్లు ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా వెల్లడించింది. 2025 జూన్‌లో ఇజ్రాయెల్ జరిపిన విరుచుకుపాటులో ఇరాన్‌కు చెందిన మెజారిటీ వాయురక్షణ వ్యవస్థలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి. అయితే, ఇరాన్ కాలక్రమేణా తన సైనిక మౌలిక సదుపాయాలను తిరిగి పునర్నిర్మించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తోందని యూఎస్ అధికారులు భావిస్తున్నారు. ఈ వారంలోనే హార్ముజ్ జలసంధిలోని ఖేష్మ్, హెంగమ్ ద్వీపాలతో పాటు బందర్ అబ్బాస్ సైనిక స్థావరం సమీపంలో కూడా అమెరికా దళాలు రక్షణత్మక దాడులు చేశాయి.
అమెరికా మధ్యంతర ఎన్నికల ప్రభావం
అమెరికా మధ్యంతర ఎన్నికల్లో రిపబ్లికన్ పార్టీకి ఎదురుదెబ్బ తగిలిన కొద్ది రోజులకే ఈ దాడులు చోటుచేసుకున్నాయి. ఇరాన్‌తో కొనసాగుతున్న ఎనిమిది నెలల సుదీర్ఘ యుద్ధం, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపై భారం మోపుతున్న ఇంధన ధరల పెరుగుదలపై అమెరికన్ ఓటర్లలో తీవ్ర అసంతృప్తి వ్యక్తమైంది. ఫలితంగా కాంగ్రెస్‌లోని ఉభయ సభల్లోనూ రిపబ్లికన్లు ఆధిపత్యాన్ని కోల్పోయారు. ఎన్నికల ఫలితాల అనంతరం ట్రంప్ ఓవైపు ఇరాన్‌ను నాశనం చేస్తామని హెచ్చరిస్తూనే, మరోవైపు యుద్ధ ముగింపునకు పరిష్కారం సమీపంలోనే ఉందనే సంకేతాలు ఇస్తున్నారు.
ఖతార్ 'బ్రిడ్జ్ డీల్' ప్రతిపాదనలు
యుద్ధ మేఘాలు అలముకున్నప్పటికీ దౌత్యపరమైన చర్చలు తీవ్రంగా సాగుతున్నాయి. ఇరాన్ అణు కార్యక్రమంపై ఉద్రిక్తతలను తగ్గించేందుకు మధ్యవర్తిత్వం వహిస్తున్న ఖతార్ ఒక సరికొత్త 'బ్రిడ్జ్ డీల్' ప్రతిపాదనను ఇరుదేశాల ముందు ఉంచింది. రెండు రోజుల పాటు నమ్మకాన్ని పెంపొందించే చర్యలు (Trust-building measures) చేపట్టి, అనంతరం పూర్తిస్థాయి చర్చలు జరపాలని సూచించింది.
ఈ ప్రతిపాదన ప్రకారం:
{{/usCountry}}యుద్ధ మేఘాలు అలముకున్నప్పటికీ దౌత్యపరమైన చర్చలు తీవ్రంగా సాగుతున్నాయి. ఇరాన్ అణు కార్యక్రమంపై ఉద్రిక్తతలను తగ్గించేందుకు మధ్యవర్తిత్వం వహిస్తున్న ఖతార్ ఒక సరికొత్త 'బ్రిడ్జ్ డీల్' ప్రతిపాదనను ఇరుదేశాల ముందు ఉంచింది. రెండు రోజుల పాటు నమ్మకాన్ని పెంపొందించే చర్యలు (Trust-building measures) చేపట్టి, అనంతరం పూర్తిస్థాయి చర్చలు జరపాలని సూచించింది.
ఈ ప్రతిపాదన ప్రకారం:
{{/usCountry}}మొదటి రోజు: అమెరికా ఇరాన్ నౌకాశ్రయాలపై ఆంక్షలను తొలగించడంతో పాటు, స్తంభింపజేసిన బిలియన్ల కొద్దీ డాలర్ల నిధులను విడుదల చేయాలి. దానికి ప్రతిగా, అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడులకు గురైన తన అణు కేంద్రాలను అంతర్జాతీయ అణు ఇంధన సంస్థ (IAEA) తనిఖీదారుల పరిశీలనకు ఇరాన్ అనుమతించాలి.
రెండో రోజు: ఒమన్‌తో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందానికి అనుగుణంగా హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారా నౌకల రాకపోకలను ఇరాన్ పునరుద్ధరించాలి.
ఇరాన్ కఠిన షరతులు
ఖతార్ దౌత్య యత్నాలపై ఇరాన్ ఇంకా పచ్చజెండా ఊపలేదు. అణు చర్చల్లో పాల్గొనాలంటే అమెరికా తమపై విధించిన నావికా దిగ్బంధనాన్ని ఎత్తివేయాలని, ఆంక్షలు రద్దు చేయాలని, తమ నిధులను పునరుద్ధరించాలని ఇరాన్ స్పష్టం చేస్తోంది. వీటితో పాటు యుద్ధ నష్టపరిహారం చెల్లించాలని, లెబనాన్‌లో ఇజ్రాయెల్ సైనిక చర్యలతో సహా ప్రాంతీయ పోరాటాలను నిలిపివేయాలని డిమాండ్ చేస్తోంది.
మరోవైపు, "మేము ఇరాన్‌తో చర్చలు జరుపుతున్నాం, ఇవి నిరంతరం కొనసాగుతున్నాయి" అని ట్రంప్ వ్యాఖ్యానించారు.
సమాచారం ఇస్తే 2 కోట్ల డాలర్ల రివార్డ్
ఉద్రిక్తతల నడుమ యూఎస్ సెంట్రల్ కమాండ్ ఒక సంచలన ప్రకటన విడుదల చేసింది. ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం, దాని ఆస్తులు, సదుపాయాలు, అణు శాస్త్రవేత్తలకు సంబంధించిన వివరాలు అందించిన వారికి 2 కోట్ల డాలర్ల (సుమారు రూ.165 కోట్లకు పైగా) వరకు పారితోషికంతో పాటు వేరే దేశంలో నివాస వెసులుబాటు కల్పిస్తామని వెల్లడించింది. ప్రస్తుతం ఇరాన్ వద్ద 60 శాతం వరకు శుద్ధి చేసిన 440.9 కిలోగ్రాముల యురేనియం నిల్వలు ఉన్నాయని ఐఏఈఏ అంచనా వేసింది. ఇది అణు ఆయుధ తయారీకి కావలసిన 90 శాతం శుద్ధి స్థాయికి అత్యంత సమీపంలో ఉంది.
వేగవంతమైన ప్రాంతీయ దౌత్యం
పరిస్థితి మరింత దిగజారకుండా నిరోధించేందుకు గల్ఫ్ దేశాల నేతలు తీవ్రంగా శ్రమిస్తున్నారు. అమెరికా రక్షణ కార్యదర్శి పీట్ హెగ్‌సేత్ ఖతార్ రక్షణ మంత్రితో మాట్లాడారు. ఈజిప్ట్, ఇరాక్, ట్యునీషియా, యూఏఈ విదేశాంగ మంత్రులు పరస్పరం సంప్రదింపులు జరుపుతూ సైనిక ఘర్షణలను తక్షణమే నిలిపివేసి దౌత్య మార్గంలో నడవాలని ఇరువర్గాలకు విజ్ఞప్తి చేస్తున్నారు.