ఒడిశాలోని పూరీ క్షేత్రంలో జరిగే జగన్నాథ రథయాత్ర ఆధ్యాత్మిక వైభవానికి నిలువెత్తు ప్రతిరూపంa. భక్తజన సంద్రం మధ్య తొమ్మిది రోజుల పాటు అత్యంత వైభవంగా సాగే ఈ ఉత్సవాన్ని రథోత్సవం లేదా శ్రీ గుండిచా యాత్ర అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రధాన జగన్నాథ ఆలయం నుంచి గుండిచా దేవి మందిరం వరకు ఈ రథయాత్ర సాగుతుంది.
జగన్నాథుడు, ఆయన సోదరుడు బలభద్రుడు, సోదరి సుభద్ర దేవిలకు అంకితమైన ఈ పవిత్ర వేడుకను ప్రతి ఏటా ఆషాఢ మాస శుక్ల పక్ష విదియ తిథి నాడు ఘనంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవంలో భాగంగా ముగ్గురు దేవతామూర్తులను భారీ, సుందరమైన రథాలపై ప్రతిష్ఠించి నగర వీధుల్లో ఊరేగిస్తూ గుండిచా ఆలయానికి తరలిస్తారు. ఈ గుండిచా మందిరాన్ని స్వామివారి మేనత్త ఇల్లుగా భక్తులు భావిస్తారు.
రథయాత్ర ఎప్పుడు ప్రారంభమవుతుంది?
హిందూ పంచాంగం ప్రకారం, ఈ ఏడాది జగన్నాథ రథయాత్ర 2026 జూలై 16, గురువారం నాడు ప్రారంభం కానుంది. తొమ్మిది రోజుల పాటు సాగే ఈ ఉత్సవాలు జూలై 24న ముగుస్తాయి. చివరి రోజున స్వామివారు తిరిగి ప్రధాన ఆలయానికి చేరుకుంటారు. దీనినే బహుదా యాత్ర లేదా తిరుగు రథయాత్ర అని పిలుస్తారు. ఈ తొమ్మిది రోజుల పాటు పూరీ క్షేత్రం భక్తజన సందోహంతో కిక్కిరిసిపోతుంది.
జగన్నాథ రథయాత్ర విశిష్టత
సనాతన ధర్మంలో రథయాత్ర దర్శనానికి ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యత ఉంది. "రథంపై ఉన్న జగన్నాథుడిని దర్శించుకుంటే సర్వపాపాలు నశించి, మరణానంతరం మోక్షం లభిస్తుంది," అని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో ఆ జగన్నాథుడి రథాన్ని లాగే వారికి అక్షయ పుణ్యం లభిస్తుందని భక్తుల నమ్మకం.
ఈ యాత్రలో జగన్నాథుడి కోసం నందిఘోష, బలభద్రుడి కోసం తాలధ్వజ, సుభద్ర దేవి కోసం దర్పదళన అనే మూడు ప్రత్యేక రథాలను చెక్కతో అద్భుతంగా తీర్చిదిద్దుతారు. జగన్నాథ ధామం నుంచి బయలుదేరే ఈ యాత్ర మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న గుండిచా ఆలయానికి చేరుకుంటుంది. అక్కడ శ్రీకృష్ణుడు తన సోదర సోదరీమణులతో కలిసి ఏడు రోజుల పాటు విశ్రాంతి తీసుకుంటారు. ఆ తర్వాత ఏకాదశి తిథి నాడు తిరిగి ప్రధాన ఆలయానికి ప్రయాణమవుతారు.
రథయాత్ర వెనుక ఉన్న ఆసక్తికర చరిత్ర
{{/usCountry}}ఈ యాత్రలో జగన్నాథుడి కోసం నందిఘోష, బలభద్రుడి కోసం తాలధ్వజ, సుభద్ర దేవి కోసం దర్పదళన అనే మూడు ప్రత్యేక రథాలను చెక్కతో అద్భుతంగా తీర్చిదిద్దుతారు. జగన్నాథ ధామం నుంచి బయలుదేరే ఈ యాత్ర మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న గుండిచా ఆలయానికి చేరుకుంటుంది. అక్కడ శ్రీకృష్ణుడు తన సోదర సోదరీమణులతో కలిసి ఏడు రోజుల పాటు విశ్రాంతి తీసుకుంటారు. ఆ తర్వాత ఏకాదశి తిథి నాడు తిరిగి ప్రధాన ఆలయానికి ప్రయాణమవుతారు.
రథయాత్ర వెనుక ఉన్న ఆసక్తికర చరిత్ర
{{/usCountry}}పౌరాణిక కథల ప్రకారం, జ్యేష్ఠ పూర్ణిమ నాడే జగన్నాథ స్వామి జన్మదిన వేడుకలు జరుగుతాయి. ఈ పవిత్రమైన రోజున జగన్నాథుడిని, బలరాముడిని, సుభద్ర దేవిని రత్న సింహాసనం నుంచి దించి ఆలయం సమీపంలోని స్నాన మండపానికి తీసుకువస్తారు. అక్కడ స్వామివార్లకు 108 కలశాల జలంతో పవిత్ర రాజ స్నానం చేయిస్తారు. "జ్యేష్ఠ పూర్ణిమ నాడు జరిగే పవిత్ర స్నానం వల్లే స్వామివారు జ్వరంతో అనారోగ్యానికి గురవుతారు," అని ఆలయ అర్చకులు వివరిస్తారు.
అనారోగ్యం వల్ల స్వామివారిని 15 రోజుల పాటు ఒక ప్రత్యేక గదిలో ఉంచి చికిత్స అందిస్తారు. ఆ సమయంలో ఆలయ ప్రధాన సేవకులు, వనమూలికలు అందించే రాజవైద్యులు తప్ప మరెవ్వరూ ఆ గదిలోకి వెళ్లడానికి వీల్లేదు. ఈ 15 రోజుల పాటు భక్తులకు స్వామివారి దర్శనం లభించదు. దీనిని అణసర కాలం అని కూడా పిలుస్తారు. ఆ తర్వాత ఆషాఢ విదియ నాడు 'ఛేరా పహరా' అనే ప్రత్యేక ఆచారం నిర్వహిస్తారు. ఇందులో భాగంగా పూరీకి చెందిన గజపతి రాజు బంగారు పొరకతో రథాల మండపాన్ని శుభ్రం చేస్తారు. ఈ క్రతువు ముగిసిన తర్వాతే భక్తులు రథాలను లాగడం ప్రారంభిస్తారు.
గమనిక: ఈ కథనంలో అందించిన సమాచారం పూర్తిగా మతపరమైన గ్రంథాలు, వివిధ నమ్మకాల ఆధారంగా సేకరించినది మాత్రమే. దీనిని ధృవీకరించే శాస్త్రీయ ఆధారాలు లేవు. పూర్తి వివరాల కోసం సంబంధిత రంగాల నిపుణులను సంప్రదించగలరు.