ఆంధ్రప్రదేశ్లో అత్యంత పురాతన చరిత్ర ఉన్న దేవాలయాల్లో ఏలూరు జిల్లా కైకలూరు మండలం కొల్లేటికోట పెద్దింట్లమ్మ దేవస్థానం ఒకటిగా ఉంది. కొల్లేరు సరస్సు నడిబొడ్డున ఉన్న కొల్లేటికోటలోని పెద్దింట్లమ్మ ఆలయంలో వార్షిక అమ్మవారి జాతర(తీర్థం) ఫిబ్రవరి 18న ప్రారంభమైంది. మార్చి 3 వరకు అంగరంగ వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం ఫాల్గుణ శుద్ధ పాడ్యమి నుండి పౌర్ణమి వరకు జాతర జరుగుతుంది. కొల్లేరు ప్రాంతమే కాకుండా ఏలూరు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాల నుండి కూడా లక్షలాది మంది భక్తులు వస్తుంటారు.
ఈ ఆలయం రాష్ట్రంలోనే అత్యంత పురాతనమైనది. పెద్దింట్లమ్మ దేవత పూజలు వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజవంశం కాలం నాటి నుంచి జరుగుతున్నాయని నమ్ముతారు. ఈ పండుగలో అతి ముఖ్యమైన ఆచారం జలదుర్గ, గోకర్ణేశ్వరుల దివ్య వివాహం ఫిబ్రవరి 28 రాత్రి సాంప్రదాయ ఆచారాలతో నిర్వహిస్తారు.
కొల్లేరు సరస్సు మధ్యలో ఉన్న చారిత్రాత్మక కోట దిబ్బపై వీరాసనం భంగిమలో దాదాపు తొమ్మిది అడుగుల ఎత్తులో నిలబడి ఉంటుంది పెద్దింట్లమ్మ దేవత. ఒకప్పుడు పుణ్యక్షేత్రాన్ని రక్షించిన పురాతన కోటలు అదృశ్యమైన తర్వాత కూడా ఇక్కడ పూజలు అందుతూనే ఉన్నాయి. ఒక గ్రామం-ఒకే దేవత అనే సాధారణ సంప్రదాయానికి భిన్నంగా, ఏలూరు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాల్లోని 44 కొట దిబ్బలపై నివసిచేవారు పెద్దింట్లమ్మను తమ కుటుంబ దేవతగా పూజిస్తారు. ఇది తరతరాలుగా నిరంతరాయంగా జరుపుకొంటున్న కొల్లేరు జాతర. ఈ తీర్థం ఇక్కడ సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.
తెలంగాణలో ఉజ్జయిని మహంకాళి, మైసమ్మ, పోచమ్మ, పెద్దమ్మ, మారెమ్మలకు బోనాలు సమర్పించే విషయం తెలిసిందే. అలానే 2020 నుండి కొల్లేటికోటలో తెలంగాణ బోనాలు సంప్రదాయం అనుసరిస్తున్నారు. ఆలయం నుండి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న పందిరిపల్లిగూడెం నుండి ప్రబల ఊరేగింపులో బోనాలు కానుకలను తీసుకువస్తారు. భక్తులు బోనాలు, పసుపు, సింధూరం వంటి ఏడు కుండలలో నైవేద్యాలను తీసుకెళ్లి అమ్మవారికి సమర్పిస్తారు.
ఈ సమయంలో కొల్లేరు దగ్గర భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో వస్తూ పోతుంటారు. లక్షల మంది మార్చి 3వ తేదీ దాకా వస్తారు. అమ్మవారికి మెుక్కులు సమర్పిస్తారు. నిజానికి ఫాల్గుణ మాసం నెలరోజులూ ప్రతి ఆదివారం కొల్లేరు భక్తజన సంద్రంగా కనిపిస్తుంది.
{{/usCountry}}ఈ సమయంలో కొల్లేరు దగ్గర భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో వస్తూ పోతుంటారు. లక్షల మంది మార్చి 3వ తేదీ దాకా వస్తారు. అమ్మవారికి మెుక్కులు సమర్పిస్తారు. నిజానికి ఫాల్గుణ మాసం నెలరోజులూ ప్రతి ఆదివారం కొల్లేరు భక్తజన సంద్రంగా కనిపిస్తుంది.
{{/usCountry}}మరో ముఖ్యమైన విషయం ఏంటంటే.. రామాయణం అరణ్యకాండలో అగస్త్య మహాముని రాముడికి ఈ సరస్సు గురించి చెప్పినట్లుగా ఉన్నది. అంతేకాదు దండి అనే మహాకవి కూడా తన దశకుమార చరిత్రలో కొల్లేరు సరస్సును అభివర్ణించాడు. చరిత్రలో దీనికి అనేక పేర్లు ఉన్నాయి. కొల్లేటికోట, కొల్లివీటికోట, కొల్హాపురి, కర్ణపురి, కృష్ణా, గోదావరి సంగమదేవ పుష్కరిణీ, సృష్ట్యారంభ పద్మ సరస్సు, దేవపుష్కరిణి, బ్రహ్మ సరస్సు, అరజా సరోవరం, బ్రహ్మండ సరస్సు, కోలాహలపురం, కొల్లేరు, కొలనువీడులాంటి పేర్లతో పలికేవారు.