ఫోన్ అతిగా చూస్తున్నారా? మీ మెదడును మార్చేస్తున్న 'స్క్రీన్ టైమ్'.. న్యూరాలజిస్ట్ హెచ్చరిక ఇదీ

స్మార్ట్‌ఫోన్ల మితిమీరిన వాడకం వల్ల యువతలో ఏకాగ్రత, జ్ఞాపకశక్తి లోపాలు పెరుగుతున్నాయని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. డిజిటల్ అలసట నుంచి బయటపడటానికి హైదరాబాద్ యశోద హాస్పిటల్స్ సీనియర్ కన్సల్టెంట్ న్యూరాలజిస్ట్ డాక్టర్ మోహన్ కృష్ణ జొన్నలగడ్డ అందించిన వివరాలు ఇక్కడ చూడండి. ఆయన మాటల్లోనే ఈ కథనం చదవండి.

స్మార్ట్‌ఫోన్లు మన దైనందిన జీవితంలో ఒక అనివార్యమైన భాగమైపోయాయి. వ్యాపార పనులు, చదువు, సమాచార మార్పిడి, వినోదం.. ఇలా ప్రతిదానికీ ఫోన్ కావాల్సిందే. అయితే, గంటల తరబడి స్క్రీన్ల వైపు చూస్తూ గడపడం వల్ల మనకు తెలియకుండానే మెదడు ఆరోగ్యం తీవ్రంగా దెబ్బతింటోంది.

మీ మెదడును మార్చేస్తున్న 'స్క్రీన్ టైమ్’

ఒకప్పుడు వృద్ధుల్లో మాత్రమే కనిపించే లక్షణాలు ఇప్పుడు యువతలో, టీనేజర్లలోనూ చూస్తున్నాం. స్మార్ట్‌ఫోన్లు నేరుగా నరాల సంబంధిత వ్యాధులకు కారణం కాకపోయినా, అతిగా వాడటం వల్ల ఏకాగ్రత, నిద్ర, జ్ఞాపకశక్తి, మెదడు పనితీరుపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతుంది.

మెదడుపై స్క్రీన్ టైమ్ ప్రభావం ఎలా ఉంటుంది?

మన మెదడు ఒక సమయంలో ఒకే పనిపై శ్రద్ధ పెట్టేలా నిర్మితమైంది. కానీ, ఫోన్లకు వచ్చే నోటిఫికేషన్లు, సోషల్ మీడియా అప్‌డేట్లు, అంతులేని రీల్స్ స్క్రోలింగ్ వల్ల మెదడు పదే పదే తన దృష్టిని మార్చుకోవాల్సి వస్తుంది.

దీనివల్ల కాలక్రమేణా కొన్ని సమస్యలు ఎదురవుతాయి:

• ఒకే పనిపై ఎక్కువ సమయం దృష్టి పెట్టలేకపోవడం.
• పుస్తకాలు చదవడం, చదువుపై ఎక్కువసేపు శ్రద్ధ పెట్టలేకపోవడం.
• కొత్త సమాచారాన్ని గుర్తుంచుకోవడంలో ఇబ్బంది.
• ఎలాంటి ఆటంకాలు లేకుండా పనిని పూర్తి చేయలేకపోవడం.
• చాలామంది అవసరం లేకపోయినా పదే పదే ఫోన్ చేతిలోకి తీసుకుంటుంటారు. ఈ అలవాటు ఏకాగ్రతను తగ్గించడమే కాకుండా, రోజువారీ ఉత్పాదకతను దెబ్బతీస్తుంది.

నిద్ర ఎందుకు దూరమవుతోంది?

రాత్రి పడుకునే ముందు స్మార్ట్‌ఫోన్ ఉపయోగించడం మెదడు ఆరోగ్యానికి హాని కలిగిస్తుంది. ఫోన్ స్క్రీన్ల నుంచి వచ్చే బ్లూ లైట్ (నీలి కాంతి) శరీరంలో నిద్రను నియంత్రించే 'మెలటోనిన్' హార్మోన్ ఉత్పత్తిని అణచివేస్తుంది. దీనివల్ల నిద్ర పట్టకపోవడం లేదా నాణ్యమైన నిద్ర కరువవడం జరుగుతుంది.

సరైన నిద్ర లేకపోవడం వల్ల ఈ క్రింది సమస్యలు వస్తాయి:

• ఏకాగ్రత లోపించడం.
• కొత్త విషయాలను నేర్చుకోవడంలో ఇబ్బంది.
• జ్ఞాపకశక్తి తగ్గడం.
• చిరాకు, మానసిక స్థితిలో మార్పులు.
• పగటిపూట అలసట, పనితీరు తగ్గడం.
• దీర్ఘకాలంలో నిద్ర లేమి శారీరక, మానసిక ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది.

కంటి అలసట మాత్రమే కాదు.. శారీరక సమస్యలు కూడా

ఎక్కువ సమయం స్క్రీన్లు చూడటం వల్ల కేవలం కళ్లే కాదు, శరీరంలోని ఇతర భాగాలపై కూడా ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.

సాధారణంగా వచ్చే ఫిర్యాదులు:

• తరచుగా తలనొప్పి రావడం.
• కళ్లపై ఒత్తిడి (Eye strain).
• మెడ, భుజాల నొప్పులు.
• కూర్చునే విధానం (Posture) దెబ్బతినడం.
• ఎక్కువసేపు స్క్రీన్ చూసిన తర్వాత తీవ్రమైన అలసట.

ఫోన్ వైపు చూస్తూ నిరంతరం మెడను వంచి ఉంచడం వల్ల మెడ కండరాలపై అదనపు ఒత్తిడి పడుతుంది. దీనినే 'టెక్స్ట్ నెక్' (Text Neck) అంటారు. పనుల మధ్య విరామం తీసుకోకపోవడం, తగినంత నీరు తాగకపోవడం వల్ల తలనొప్పి మరింత పెరుగుతుంది.

డిజిటల్ అలసట అంటే ఏంటి?

గంటల తరబడి డిజిటల్ పరికరాలను ఉపయోగించిన తర్వాత చాలామంది మానసికంగా తీవ్రమైన అలసటకు గురవుతారు. దీనినే 'డిజిటల్ ఫెటీగ్' అంటారు.

దీనివల్ల కలిగే ఇబ్బందులు

• మానసికంగా నీరసించిపోవడం.
• పనులపై ఆసక్తి తగ్గడం.
• చిరాకు పెరగడం.
• ఏకాగ్రత కుదరకపోవడం.
• చిన్న చిన్న పనులకే అయోమయానికి గురికావడం.

స్క్రీన్ల ముందు ఎక్కువ సమయం గడిపిన తర్వాత విషయాలను గుర్తుంచుకోవడంలో లేదా కొత్త అంశాలను గ్రహించడంలో ఇబ్బంది పడుతున్నట్లు చాలామంది గమనిస్తున్నారు.

ఆరోగ్యకరమైన డిజిటల్ అలవాట్లతో ఉపశమనం

జీవనశైలిలో కొన్ని చిన్న మార్పులు చేసుకోవడం ద్వారా స్క్రీన్ టైమ్ ప్రభావాన్ని తగ్గించుకోవచ్చు.

• ప్రతి 20 నిమిషాలకు ఒకసారి, 20 అడుగుల దూరంలో ఉన్న వస్తువును కనీసం 20 సెకన్ల పాటు చూడాలి.
• పని లేదా చదువు మధ్యలో క్రమంతప్పకుండా విరామం (Breaks) తీసుకోవాలి.
• కూర్చునేటప్పుడు సరైన భంగిమను (Good posture) నిర్వహించాలి.
• వినోదం కోసం కేటాయించే స్క్రీన్ టైమ్‌ను వీలైనంత వరకు తగ్గించుకోవాలి.
• పడుకునేందుకు కనీసం ఒక గంట ముందు నుంచే స్మార్ట్‌ఫోన్‌ను దూరంగా పెట్టాలి.
• శారీరక శ్రమ పెంచడం, కాసేపు ఆరుబయట గడపడం అలవాటు చేసుకోవాలి.

వైద్యుడిని ఎప్పుడు సంప్రదించాలి?

ప్రతి తలనొప్పి లేదా ఏకాగ్రత లోపానికి స్మార్ట్‌ఫోన్ కారణం కాకపోవచ్చు. కానీ, కొన్ని లక్షణాలు నిరంతరం వేధిస్తుంటే నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.

ఈ క్రింది లక్షణాలు ఉంటే తప్పకుండా వైద్యుడిని సంప్రదించాలి:

• నిరంతరాయంగా లేదా తీవ్రంగా వచ్చే తలనొప్పి.
• తరచుగా మైకము (Dizziness) రావడం.
• శరీరంలో తిమ్మిరి లేదా బలహీనత.
• దృష్టి లోపాలు (Changes in vision).
• ఫిట్స్ లేదా మూర్ఛ (Seizures).
• స్క్రీన్ టైమ్ తగ్గించినప్పటికీ జ్ఞాపకశక్తి సమస్యలు, ఏకాగ్రత లోపం అలాగే కొనసాగడం.

ఇలాంటి లక్షణాలు ఉంటే, వాటి వెనుక ఉన్న నరాల సంబంధిత సమస్యలను గుర్తించడానికి నిపుణుల పరీక్షలు అవసరమవుతాయి.

స్మార్ట్‌ఫోన్లు మన జీవన విధానాన్ని మార్చేశాయి, కానీ వాటి మితిమీరిన వాడకం మన మానసిక, శారీరక ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీస్తోంది. సాంకేతికతను మితంగా, అవసరమైన మేరకే ఉపయోగిస్తూ, సరైన విరామం తీసుకుంటూ, నిద్రకు ప్రాధాన్యత ఇస్తే స్మార్ట్‌ఫోన్ ప్రయోజనాలను పొందుతూనే మెదడు ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవచ్చు.

వ్యాసకర్త వైద్య నిపుణులు

- డాక్టర్ మోహన్ కృష్ణ జొన్నలగడ్డ,

సీనియర్ కన్సల్టెంట్ న్యూరాలజిస్ట్,

యశోద హాస్పిటల్స్, హైదరాబాద్

డాక్టర్ మోహన్ కృష్ణ జొన్నలగడ్డ, సీనియర్ కన్సల్టెంట్ న్యూరాలజిస్ట్, యశోద హాస్పిటల్స్, హైదరాబాద్