పిల్లలకు తల్లి పేరు, కులం.. తండ్రి వివరాలు తప్పనిసరి కాదంటూ హైకోర్టు తీర్పు

ఒంటరి మహిళ పెంచుతున్న పిల్లలు తమ పాఠశాల రికార్డుల్లో తల్లి పేరును, తల్లి కులాన్ని ఉపయోగించుకునే హక్కు కలిగి ఉన్నారని బాంబే హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. తండ్రి పేరును తప్పనిసరి చేయడం రాజ్యాంగ విలువలకే విరుద్ధమని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.

సమాజంలో తండ్రి పేరుతోనే పిల్లల గుర్తింపు ఉండాలనే పాత కాలపు సంప్రదాయాలకు చరమగీతం పాడుతూ బాంబే హైకోర్టు ఔరంగాబాద్ బెంచ్ ఒక చారిత్రాత్మక తీర్పు వెలువరించింది. తల్లి సంరక్షణలో మాత్రమే పెరుగుతున్న పిల్లలు, తమ పాఠశాల ధృవీకరణ పత్రాల్లో తండ్రి పేరును లేదా ఇంటి పేరును వాడాల్సిన అవసరం లేదని న్యాయస్థానం తేల్చి చెప్పింది.

ఒంటరి మహిళ పెంచుతున్న పిల్లలు తమ పాఠశాల రికార్డుల్లో తల్లి పేరును, తల్లి కులాన్ని ఉపయోగించుకునే హక్కు కలిగి ఉన్నారని బాంబే హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది.

కేసు నేపథ్యం ఏమిటి?

ఒక 12 ఏళ్ల బాలిక, ఆమె తల్లి 2025లో దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌పై విచారణ సందర్భంగా ఈ తీర్పు వచ్చింది. ఆ బాలిక తండ్రి ఒక నేరారోపణ ఎదుర్కొంటున్న వ్యక్తి కావడమే కాకుండా, చిన్నప్పటి నుండి ఆ బిడ్డతో ఎలాంటి సంబంధం లేకుండా ఉంటున్నారు. ఈ క్రమంలో స్కూల్ రికార్డుల్లో తండ్రి పేరును తీసివేసి, తల్లి పేరు, కులాన్ని చేర్చాలన్న వారి విన్నపాన్ని విద్యాశాఖ తిరస్కరించింది. దీనిని సవాలు చేస్తూ వారు కోర్టును ఆశ్రయించారు.

కోర్టు చేసిన కీలక వ్యాఖ్యలు:

జస్టిస్ విభా కంకణవాడి, జస్టిస్ హితేన్ ఎస్. వెనెగావ్కర్లతో కూడిన డివిజన్ బెంచ్ ఈ తీర్పులో అత్యంత కీలకమైన అంశాలను ప్రస్తావించింది.

• పిల్లల శ్రేయస్సే ముఖ్యం: "కేవలం జీవశాస్త్రపరంగా తండ్రి అయినంత మాత్రాన, ఆ బిడ్డతో ఎటువంటి సంబంధం లేని వ్యక్తి పేరును రికార్డుల్లో మోయాలని బలవంతం చేయడం సామాజిక వాస్తవాలకు విరుద్ధం" అని కోర్టు పేర్కొంది.
• పితృస్వామ్య భావజాలం వద్దు: పిల్లల గుర్తింపు తండ్రి ద్వారానే రావాలనేది పితృస్వామ్య వ్యవస్థ నుంచి వచ్చిన అపోహ మాత్రమేనని, ఆధునిక భారతదేశంలో మహిళలు, వారి పిల్లలపై ఇలాంటి భారాన్ని మోపకూడదని న్యాయస్థానం అభిప్రాయపడింది.
• కులం, గుర్తింపు: పాఠశాల రికార్డులు ఒక బిడ్డ భవిష్యత్తును, సామాజిక గుర్తింపును ప్రభావితం చేస్తాయి. ఒంటరి తల్లి సంరక్షణలో పెరుగుతున్నప్పుడు, ఆమె కులం, పేరునే బిడ్డకు ఇవ్వడం రాజ్యాంగబద్ధమైన హక్కు అని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

ప్రభుత్వ విధానం కూడా అదే..

2024 మార్చి 14న ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన ఒక తీర్మానాన్ని కోర్టు ఈ సందర్భంగా గుర్తు చేసింది. ప్రభుత్వ పత్రాలు, పాఠశాల రికార్డుల్లో తల్లి పేరును తప్పనిసరిగా చేర్చాలని ఆ జీవో పేర్కొంటోంది. ఇది కేవలం ఒక పాలసీ మాత్రమే కాదని, పరిపాలనలో రాజ్యాంగ విలువలను ప్రతిబింబించే చర్య అని బెంచ్ ప్రశంసించింది.

"ఒంటరి తల్లిని ఒక బిడ్డకు పూర్తి స్థాయి తల్లిదండ్రులుగా గుర్తించడం అనేది ఒక దానధర్మం కాదు, అది రాజ్యాంగం కల్పించిన గౌరవం" అని న్యాయమూర్తులు వ్యాఖ్యానించారు. ఈ తీర్పుతో వేలాది మంది ఒంటరి తల్లులకు, వారి పిల్లలకు తమ ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడుకునే వెసులుబాటు లభించినట్లయింది.

మరింత స్పష్టంగా..

ప్రశ్న: స్కూల్ రికార్డుల్లో తండ్రి పేరు లేకుండా కేవలం తల్లి పేరును ఉంచవచ్చా?

జవాబు: అవును, బాంబే హైకోర్టు తీర్పు ప్రకారం ఒంటరి తల్లి సంరక్షణలో పెరుగుతున్న బిడ్డకు తండ్రి పేరు వాడాలని బలవంతం చేయకూడదు. తల్లి పేరునే వాడవచ్చు.

ప్రశ్న: బిడ్డకు తల్లి కులాన్ని ఇవ్వవచ్చా?

జవాబు: బిడ్డ తల్లి వద్దే పెరుగుతున్నప్పుడు, ఆమె సామాజిక గుర్తింపుతోనే బతుకుతున్నప్పుడు, స్కూల్ రికార్డుల్లో తల్లి కులాన్ని నమోదు చేసే హక్కు ఆ బిడ్డకు ఉంటుంది.

ప్రశ్న: ఈ తీర్పు కేవలం మహారాష్ట్రకే వర్తిస్తుందా?

జవాబు: ప్రస్తుత తీర్పు బాంబే హైకోర్టు ఇచ్చింది. అయితే ఇలాంటి సందర్భాల్లో ఇతర రాష్ట్రాల్లోని కోర్టులు కూడా ఈ తీర్పును ఒక బలమైన ఉదాహరణగా (Precedent) తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.