చెల్లింపుల విప్లవంలో డిజిటల్ విభజన: ధనిక రాష్ట్రాలు ఎందుకు వెనుకబడుతున్నాయి?

భారతదేశంలో డిజిటల్ చెల్లింపుల విప్లవం వేగవంతమైనప్పటికీ, ధనిక రాష్ట్రాలు వీటిని స్వీకరించడంలో వెనుకబడుతున్నాయని మహీంద్రా యూనివర్సిటీ ఆర్థికవేత్తల తాజా అధ్యయనం వెల్లడించింది. అత్యధిక డిజిటల్ చెల్లింపులు జరుగుతున్న రాష్ట్రాల్లో తెలంగాణ, తమిళనాడు, మహారాష్ట్ర, డామన్ అండ్ డయ్యూ, ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉన్నాయి.

భారతదేశంలో డిజిటల్ చెల్లింపుల విప్లవాన్ని స్వీకరించడంలో ధనిక రాష్ట్రాలు వెనుకబడుతున్నాయని ఒక అధ్యయనంలో తేలింది. అత్యధిక డిజిటల్ చెల్లింపులు జరుగుతున్న రాష్ట్రాల్లో తెలంగాణ, తమిళనాడు, మహారాష్ట్ర, డామన్ అండ్ డయ్యూ, ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉన్నాయి. ఆసక్తికరంగా, ఆర్థికంగా ఉన్నత స్థాయిలో ఉన్న గుజరాత్, కర్ణాటక, ఢిల్లీ వంటి రాష్ట్రాలు వెనుకబడి ఉన్నాయి.

చెల్లింపుల విప్లవంలో డిజిటల్ విభజన: ధనిక రాష్ట్రాలు ఎందుకు వెనుకబడుతున్నాయి?

దీనికి ప్రధాన కారణాలు: డిజిటల్ లావాదేవీల ₹1 లక్ష పరిమితి, పెద్ద వ్యాపార లావాదేవీలు కాష్‌ను ఆశ్రయించడం, పన్ను బాధ్యతలకు భయపడి విక్రేతలు UPIని నిరాకరించడం. అలాగే, లింగం, వయస్సు, విద్య వంటి అంశాలు కూడా డిజిటల్ స్వీకరణపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి.

'ది జర్నల్ ఆఫ్ ఎమర్జింగ్ మార్కెట్ ఫైనాన్స్'లో ప్రచురితమైన ఈ అధ్యయనాన్ని ఆర్థికవేత్తలు డాక్టర్ నీలంజన్ బానిక్, డాక్టర్ ప్రాంజల్ చంద్రకర్ రూపొందించారు. వీరి పరిశోధన ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యధికంగా డిజిటల్ చెల్లింపులను స్వీకరిస్తున్న ఐదు రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు: తెలంగాణ, తమిళనాడు, మహారాష్ట్ర, డామన్ అండ్ డయ్యూ, ఆంధ్రప్రదేశ్.

దీనికి విరుద్ధంగా, తక్కువ స్వీకరణ రేటు ఉన్న రాష్ట్రాలు: మధ్యప్రదేశ్, గుజరాత్, రాజస్థాన్, చండీగఢ్, ఉత్తరప్రదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్.

ధనిక రాష్ట్రాలు వెనుకబడటానికి కారణాలేంటి?

ఆసక్తికరంగా, గుజరాత్, చండీగఢ్, కర్ణాటక, ఢిల్లీ వంటి కొన్ని ఆర్థికంగా సంపన్నమైన రాష్ట్రాలు డిజిటల్ చెల్లింపులను స్వీకరించడంలో వెనుకబడి ఉన్నాయి. ఆదర్శంగా చెప్పాలంటే, ఆర్థికంగా ప్రగతిశీల రాష్ట్రాలలో మెరుగైన ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ, అధిక స్మార్ట్‌ఫోన్ వినియోగం, అధునాతన ఆర్థిక మౌలిక సదుపాయాలు, అక్షరాస్యత ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఇది UPI మరియు ఇతర డిజిటల్ చెల్లింపుల స్వీకరణకు దారితీయాలి.

ఈ ఊహించని ఫలితానికి రెండు ప్రధాన కారణాలను ఆర్థికవేత్తలు విశ్లేషించారు.

1. అధిక విలువ లావాదేవీలపై UPI పరిమితులు:

ఆర్థికంగా అభివృద్ధి చెందిన రాష్ట్రాలలో వ్యాపారాలు అధిక-విలువ లావాదేవీలను కలిగి ఉంటాయి. UPI-సంబంధిత లావాదేవీలకు రోజువారీ లావాదేవీలపై ₹1 లక్ష వరకు గరిష్ట పరిమితి ఉంది. దీని కారణంగా, పెద్ద మొత్తంలో లావాదేవీలు చేసే వ్యాపారాలు UPIకి బదులుగా ఇతర చెల్లింపు మార్గాలను లేదా నగదును ఆశ్రయిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా, తక్కువ విలువ కలిగిన వ్యక్తి-నుంచి-వ్యాపారి లావాదేవీలు పెరగడం వల్లనే UPI సగటు టికెట్ సైజు తగ్గుతోంది.

వరల్డ్‌లైన్ (Worldline) ప్రచురించిన ఇండియా డిజిటల్ పేమెంట్స్ రిపోర్ట్ (2025) ప్రకారం, 2024 ప్రథమార్ధంలో అన్ని UPI లావాదేవీల సగటు టికెట్ పరిమాణం 2023తో పోలిస్తే 8% తగ్గి రూ. 1,603 నుంచి రూ. 1,478కి పడిపోయింది. ఎన్‌పీసీఐ (NPCI) నివేదిక ప్రకారం, భారతదేశంలో మొత్తం రిటైల్ లావాదేవీల (నగదుతో సహా) పరిమాణంలో 75% రూ. 100 కంటే తక్కువగా, మొత్తం UPI లావాదేవీలలో 50% రూ. 200 వరకు విలువ కలిగి ఉన్నాయి. తలసరి ఆదాయం ఎక్కువగా ఉన్న సంపన్న రాష్ట్రాలలో ఈ చిన్న లావాదేవీల నిష్పత్తి తక్కువగా ఉండవచ్చు.

2. పన్ను భయం కారణంగా విక్రేతల నిరాసక్తి:

డిజిటల్ చెల్లింపుల స్వీకరణ తక్కువగా ఉన్న రాష్ట్రాల్లోని విక్రేతలు, పన్ను బాధ్యతలు పెరుగుతాయనే ఆందోళనతో యూపీఐ లావాదేవీలను అంగీకరించడానికి వెనుకాడుతున్నారు. రియల్ ఎస్టేట్ లావాదేవీలు, వైద్యులను సందర్శించడం, చార్టర్డ్ అకౌంటెంట్లు, న్యాయవాదులు వంటి వైట్ కాలర్ నిపుణులతో సహా అనేక ఆర్థిక కార్యకలాపాలలో తరచుగా నగదు చెల్లింపులకే ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. పన్ను బాధ్యత పెరుగుతుందనే అంచనాతో అనేక నగరాల్లోని వ్యాపారులు డిజిటల్ చెల్లింపులను నిరాకరిస్తున్నట్లు ఈ అధ్యయనం గుర్తించింది.

విద్య, లింగం, వయస్సు ప్రభావం

దేశంలో గొప్పగా చెప్పుకుంటున్న ఫైనాన్స్ టెక్నాలజీ (ఫిన్‌టెక్) విప్లవంపై లింగం, విద్య, వయస్సు వంటి అంశాలు కూడా ప్రభావం చూపుతున్నాయని ఈ అధ్యయనం హైలైట్ చేసింది.

వయస్సు & లింగం:

బ్యాంక్ ఖాతాలు, స్మార్ట్‌ఫోన్‌లు, ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ ఉన్నప్పటికీ, వృద్ధులు, మహిళలు డిజిటల్ చెల్లింపుల వ్యవస్థలను ఉపయోగించడానికి తక్కువ మొగ్గు చూపుతున్నారు.

విద్య ప్రభావం:

విద్యార్హత ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. విద్య లేని వారితో పోలిస్తే, హైయర్ సెకండరీ విద్య చదివిన వారు డిజిటల్ చెల్లింపులను ఉపయోగించే అవకాశం 5.48% ఎక్కువగా ఉంది. గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయి విద్య ఆ పైన చదివిన వారు విద్య లేని వారితో పోలిస్తే 16.22% ఎక్కువ అవకాశం ఉంది.

అయితే, మిడిల్ స్కూల్ వరకు చదివిన వారు మాత్రం డిజిటల్ చెల్లింపుల స్వీకరణపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపడం లేదని ఫలితాలు చెబుతున్నాయి. విద్య అనేది డిజిటల్ అక్షరాస్యత నైపుణ్యాలను పొందడానికి, డిజిటల్ చెల్లింపులను ఉపయోగించడానికి ప్రజలను మరింత మొగ్గు చూపేలా చేస్తుందని పరిశోధకులు వివరించారు.

కులం, మతం డిజిటల్ చెల్లింపుల వినియోగాన్ని నేరుగా ప్రభావితం చేయనప్పటికీ, వాటి ప్రభావం విద్య, ఆర్థిక ప్రాప్యత ద్వారా కనిపిస్తుందని తెలిపారు.

విద్యుత్ సరఫరాపై అపోహ:

గృహానికి ఒక రోజులో ఎన్ని గంటలు విద్యుత్ సరఫరా అవుతుంది అనేదానికీ, డిజిటల్ చెల్లింపుల స్వీకరణకు మధ్య గణనీయమైన సంబంధం లేదని అధ్యయనం పేర్కొంది. ATMలు వంటి బ్యాంకింగ్ సేవలకు నిరంతర విద్యుత్ సరఫరా చాలా కీలకం. అయితే, చాలా డిజిటల్ చెల్లింపులు మొబైల్ ఫోన్లలోనే పూర్తవుతాయి కాబట్టి, వాటి పనితీరుకు నిరంతర విద్యుత్ అవసరం లేదని పరిశోధకులు స్పష్టం చేశారు.

వ్యాసకర్తలు:

డాక్టర్ నీలాంజన్ బానిక్

ప్రొఫెసర్, ఎకనామిక్స్ అండ్ ఫైనాన్స్

స్కూల్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్‌, మహీంద్రా విశ్వవిద్యాలయం

డాక్టర్ ప్రాంజల్ చంద్రకర్

అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్, డేటా సైంటిస్ట్

స్కూల్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్‌, మహీంద్రా విశ్వవిద్యాలయం