భారతదేశపు మొదటి హైడ్రోజన్ రైలు ప్రారంభం: ప్రధాన విశేషాలు, ప్రయాణ మార్గం

భారత రైల్వే చరిత్రలో సరికొత్త పర్యావరణ హిత అధ్యాయం మొదలైంది. హర్యానాలోని జింద్ (Jind) లో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ దేశంలోనే మొట్టమొదటి హైడ్రోజన్ ఇంధనంతో నడిచే రైలును ప్రారంభించారు. 10 కోచ్‌లతో రూపొందిన ఈ రైలు ప్రపంచంలోనే అత్యంత పొడవైన, శక్తివంతమైన హైడ్రోజన్ ప్యాసింజర్ రైళ్లలో ఒకటిగా నిలిచింది.

పర్యావరణ హితమైన రవాణా దిశగా భారత రైల్వే ఒక చారిత్రాత్మక మైలురాయిని అధిగమించింది. హర్యానాలోని జింద్ రైల్వే స్టేషన్‌లో శుక్రవారం (జూలై 17, 2026) నాడు ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ దేశపు మొట్టమొదటి హైడ్రోజన్ పవర్డ్ రైలును (Hydrogen-powered train) జెండా ఊపి ప్రారంభించారు. పూర్తిగా స్వదేశీ సాంకేతికతతో, 'మేక్ ఇన్ ఇండియా', 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' పిలుపునకు అనుగుణంగా భారతీయ ఇంజనీరింగ్ నైపుణ్యంతో ఈ రైలును డిజైన్ చేసి అభివృద్ధి చేశారు.

భారతదేశపు మొదటి హైడ్రోజన్ రైలును ప్రారంభిస్తున్న ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ (PMO)

ఈ ప్రారంభోత్సవ కార్యక్రమంలో హర్యానా ముఖ్యమంత్రి నాయబ్ సింగ్ సైనీతో పాటు పలువురు ప్రముఖులు పాల్గొన్నారు. ప్రధాని మోదీ దాదాపు 200 మంది పాఠశాల విద్యార్థులతో కలిసి జింద్ నుండి పాండు పిండారా స్టేషన్ వరకు ఈ రైలులో ప్రయాణించారు.

హైడ్రోజన్ రైలు ప్రధాన ప్రత్యేకతలు

అత్యంత శక్తివంతమైనది: ఈ రైలు 3,200 హార్స్‌పవర్ (HP) ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్‌తో పనిచేస్తుంది. ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా అందుబాటులో ఉన్న హైడ్రోజన్ రైళ్లలో ఇది అత్యంత శక్తివంతమైన మోడల్.

ప్రపంచంలోనే అత్యంత పొడవైన రైలు సెట్: సాధారణంగా అంతర్జాతీయంగా నడుస్తున్న హైడ్రోజన్ రైళ్లు కేవలం 2 లేదా 3 కోచ్‌లతోనే ఉంటాయి. కానీ, భారతదేశపు ఈ మొదటి రైలు 10 కోచ్‌ల కాన్ఫిగరేషన్‌తో రూపొందింది. దీంతో ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత పొడవైన హైడ్రోజన్ ప్యాసింజర్ రైలుగా రికార్డు సృష్టించింది.

స్వదేశీ పరిజ్ఞానం: ఈ బ్రాడ్-గేజ్ రైలు డిజైన్, ఇంజనీరింగ్, ఇంటిగ్రేషన్ ప్రక్రియలన్నీ పూర్తిగా భారతదేశంలోనే జరిగాయి.

ప్రపంచ దేశాల సరసన భారత్

ఈ సందర్భంగా జింద్‌లో ఏర్పాటు చేసిన బహిరంగ సభలో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ మాట్లాడుతూ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా హైడ్రోజన్ రైలు సాంకేతికత గత ఏడెనిమిదేళ్లలోనే అందుబాటులోకి వచ్చిందని, ప్రస్తుతం కేవలం మూడు లేదా నాలుగు దేశాల వద్ద మాత్రమే ఈ సాంకేతికత ఉందన్నారు.

"హైడ్రోజన్ రైళ్లు ప్రపంచ వేదికపైకి ఇటీవలే వచ్చాయి. ప్రస్తుతం కేవలం కొన్ని దేశాలు మాత్రమే వీటిని నడుపుతున్నాయి, అక్కడ కూడా ఈ టెక్నాలజీ ఇంకా ప్రారంభ దశలోనే ఉంది. అయితే, భారతదేశపు ఈ హైడ్రోజన్ రైలు సామర్థ్యం గురించి వింటే ప్రతి భారతీయుడు గర్వంతో ఉప్పొంగిపోతాడు. ఇది భారతదేశంలోనే అత్యంత పొడవైనది మరియు ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన హైడ్రోజన్ రైలు" అని ప్రధాని కొనియాడారు.

హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్ టెక్నాలజీ ఎలా పనిచేస్తుంది?

ఈ రైలు ఆకర్షణీయమైన స్కై-బ్లూ, తెలుపు రంగుల కలయికతో డిజైన్ చేశారు. ఇది హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్ (Hydrogen Fuel Cell) సాంకేతికతతో పనిచేస్తుంది.

జీరో కార్బన్ ఉద్గారాలు: ఈ టెక్నాలజీలో హైడ్రోజన్‌ను నేరుగా విద్యుత్‌గా మారుస్తారు. ఈ ప్రక్రియలో ఎలాంటి హానికరమైన పొగ లేదా కార్బన్ ఉద్గారాలు విడుదల కావు. దీని ద్వారా కేవలం నీటి ఆవిరి (Water Vapour) మాత్రమే బై-ప్రొడక్ట్‌గా బయటకు వస్తుంది.

ఇంధన స్వయంసమృద్ధి: డీజిల్ రైళ్లతో పోలిస్తే ఇది పర్యావరణాన్ని రక్షించడమే కాకుండా, పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల దిగుమతులపై దేశం ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది. అలాగే ఈ రైళ్లు చాలా తక్కువ శబ్దంతో నడుస్తాయి.

వైర్లు లేని ప్రయాణం: సాధారణ ఎలక్ట్రిక్ రైళ్లలా దీనికి ఓవర్‌హెడ్ విద్యుత్ తీగలు (Continuous Overhead Electrification) అవసరం లేదు. ఎందుకంటే రైలులోనే హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్స్ ద్వారా స్వయంగా విద్యుత్ ఉత్పత్తి అవుతుంది.

ప్రయాణ మార్గం, సమయం

భారతదేశపు మొట్టమొదటి హైడ్రోజన్ రైలు హర్యానాలోని జింద్ (Jind) - సోనిపట్ (Sonipat) మధ్య నడవనుంది.

దూరం & సమయం: ఈ 89 కిలోమీటర్ల దూరాన్ని ఈ రైలు దాదాపు 2 గంటల్లో పూర్తి చేస్తుంది.

స్టేషన్లు: ఈ ప్రయాణంలో రైలు మొత్తం 12 ఇంటర్మీడియట్ స్టేషన్లలో ఆగుతూ తన గమ్యస్థానాన్ని చేరుకుంటుంది.