సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సంజయ్ కిషన్ కౌల్ న్యాయవ్యవస్థలో తన ఐదు దశాబ్దాల సుదీర్ఘ అనుభవాలను 'విత్అవుట్ ఫియర్ ఆర్ ఫేవర్' (Without Fear or Favour) పేరుతో ఆత్మకథగా తీసుకొచ్చారు. దేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానంలో న్యాయమూర్తుల నియామకాలు, కొలీజియం పనితీరు, కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ ప్రభావం వంటి సున్నితమైన అంశాలపై ఈ పుస్తకంలో ఆయన అనేక సంచలన విషయాలను పంచుకున్నారు.
కొలీజియం వ్యవహారాలు.. రిటైర్మెంట్ తర్వాతే ఎందుకు?
సుప్రీంకోర్టులో ఆరేళ్లకు పైగా సేవాలందించి 2023 డిసెంబర్ 25న పదవీ విరమణ పొందిన జస్టిస్ కౌల్, తన అనుభవాలను గ్రంథస్థం చేసేందుకు చాలా కాలం ఆలోచించినట్లు తెలిపారు. ప్రచురణకర్తలు తన తీర్పుల శైలిని మెచ్చి రిటైర్మెంట్‌కు ముందే పుస్తకం రాయాలని కోరినప్పటికీ, బాధ్యతల్లో ఉన్న వ్యక్తులపై రాయడం సరికాదని భావించి గతేడాది ఏప్రిల్‌లోనే రచన ప్రారంభించానని చెప్పారు.
"రాసేదానికంటే రాయకుండా ఊరుకోవడమే సులభం. నేను చాలా కాలం మల్లగుల్లాలు పడ్డాను. అయితే పదవీ విరమణ తర్వాతే ఆత్మావలోకనంతో, నిష్పాక్షికంగా రాయగలనని భావించాను" అని ఏఎన్ఐ వార్తా సంస్థకు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో ఆయన వివరించారు. న్యాయవ్యవస్థలోని సానుకూల, ప్రతికూల అంశాలను బహిర్గతం చేయడంపై రాజకీయ వ్యవస్థ, మీడియా నుంచి ప్రశ్నలు రావడం సహజమని, వ్యవస్థ పనిచేసే తీరును సమాజానికి తెలియజేయడమే ఈ పుస్తకం ముఖ్య ఉద్దేశమని స్పష్టం చేశారు.
జస్టిస్ డీవై చంద్రచూడ్‌తో అభిప్రాయ భేదాలు
మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి (సీజేఐ) జస్టిస్ డీవై చంద్రచూడ్‌తో తనకున్న సంబంధాలు, వారి మధ్య వచ్చిన విభేదాలను జస్టిస్ కౌల్ ఈ పుస్తకంలో విస్తృతంగా చర్చించారు. జస్టిస్ చంద్రచూడ్ న్యాయ పటిమను, ఆయన కష్టపడే తత్వాన్ని ప్రశంసిస్తూనే, న్యాయమూర్తుల నియామక ప్రక్రియ విషయంలో ఆయనతో తీవ్రంగా విభేదించినట్లు వెల్లడించారు.
"మాజీ సీజేఐ డీవై చంద్రచూడ్ గురించి రాయడంపై చాలామంది నన్ను ప్రశ్నిస్తున్నారు. ఆయన న్యాయ నైపుణ్యం, నిరంతరం కష్టపడే తత్వం మెచ్చుకోదగినవి. అందులో సందేహం లేదు. కొన్ని సందర్భాల్లో సోషల్ మీడియాలో నా వ్యాఖ్యలను అతిగా ప్రచారం చేశారు. అయితే నియామకాల ప్రక్రియలో ఆయనతో నేను విభేదించాను" అని జస్టిస్ కౌల్ పేర్కొన్నారు. జనవరి నుంచి మార్చి మధ్య కాలంలో నియామకాల సిఫార్సులు పెండింగ్‌లో ఉన్నప్పుడు జస్టిస్ చంద్రచూడ్ మరింత కఠినంగా వ్యవహరించి, ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి పెంచి ఉండాల్సిందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
{{/usCountry}}"మాజీ సీజేఐ డీవై చంద్రచూడ్ గురించి రాయడంపై చాలామంది నన్ను ప్రశ్నిస్తున్నారు. ఆయన న్యాయ నైపుణ్యం, నిరంతరం కష్టపడే తత్వం మెచ్చుకోదగినవి. అందులో సందేహం లేదు. కొన్ని సందర్భాల్లో సోషల్ మీడియాలో నా వ్యాఖ్యలను అతిగా ప్రచారం చేశారు. అయితే నియామకాల ప్రక్రియలో ఆయనతో నేను విభేదించాను" అని జస్టిస్ కౌల్ పేర్కొన్నారు. జనవరి నుంచి మార్చి మధ్య కాలంలో నియామకాల సిఫార్సులు పెండింగ్‌లో ఉన్నప్పుడు జస్టిస్ చంద్రచూడ్ మరింత కఠినంగా వ్యవహరించి, ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి పెంచి ఉండాల్సిందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
{{/usCountry}}"కొన్ని విషయాల్లో ఆయన చాలా మృదువుగా వ్యవహరించారని, నియామకాల కోసం గట్టిగా పట్టుబట్టాలని నేను సూచించాను. నెలల తరబడి నియామకాలు నిలిచిపోతే వ్యవస్థ నడవదు. అత్యుత్తమ ప్రతిభ కలిగిన వ్యక్తులు న్యాయవ్యవస్థలోకి రావాలంటే ఈ ప్రక్రియను వేగవంతం చేయాలి. క్లిష్టమైన ప్రక్రియలతో ఆలస్యం చేస్తే మంచి ప్రతిభావంతులు రాకుండా పోతారు" అని జస్టిస్ కౌల్ వ్యాఖ్యానించారు. ఈ విభేదాలు ఉన్నప్పటికీ, కోర్టు వెలుపల తమ మధ్య సుహృద్భావ సంబంధాలే ఉన్నాయని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
ప్రధాని మోదీతో భేటీ.. ఆసక్తికర సంభాషణ
న్యాయమూర్తుల నియామకాల ఆలస్యంపై ప్రధాని నరేంద్ర మోదీతో తాను జరిపిన సంభాషణలను కూడా జస్టిస్ కౌల్ గుర్తు చేసుకున్నారు. పెండింగ్‌లో ఉన్న కొలీజియం సిఫార్సులను స్వయంగా పరిశీలించాలని ప్రధానిని కోరినట్లు చెప్పారు.
"ప్రధాని మోదీ చాలా ఓపికగా వింటారు. నా దృష్టిలో సరైన న్యాయమూర్తుల నియామకమే వ్యవస్థ సమస్యలకు పరిష్కారం. అందుకే పెండింగ్‌లో ఉన్న ఫైళ్లను పరిశీలించాలని ఆయనను కోరాను" అని వివరించారు. అంతేకాకుండా, పదవీ విరమణ తర్వాత తాను ఎటువంటి ప్రభుత్వ పదవులను లేదా ప్రయోజనాలను ఆశించడం లేదని ప్రధానికి స్పష్టం చేసినట్లు తెలిపారు. దానికి ప్రధాని స్పందిస్తూ "ఆ విషయం నాకు తెలుసు" అని అన్నారని, క్షేత్రస్థాయిలో ప్రధానికి అత్యంత ఖచ్చితమైన సమాచారం ఉంటుందని జస్టిస్ కౌల్ పేర్కొన్నారు.
జస్టిస్ సంజయ్ కిషన్ కౌల్ ఎవరు?
1958 డిసెంబర్ 26న శ్రీనగర్‌లో జన్మించిన జస్టిస్ ఎస్కే కౌల్, 2017 నుంచి 2023 వరకు సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. తన పదవీకాలంలో 167 కీలక కేసుల్లో తీర్పులు వెలువరించారు. రిటైర్మెంట్ సమయానికి ఆయన సుప్రీంకోర్టులో సీజేఐ తర్వాత అత్యంత సీనియర్ న్యాయమూర్తిగా ఉన్నారు.
సుప్రీంకోర్టుకు రాకముందు ఆయన మద్రాస్ హైకోర్టు, పంజాబ్ అండ్ హర్యానా హైకోర్టులకు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా, ఢిల్లీ హైకోర్టు తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా విధులు నిర్వహించారు. నేషనల్ లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీ (నాల్సా) ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్‌గా కూడా వ్యవహరించారు. ఢిల్లీలోని మోడర్న్ స్కూల్, సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కాలేజీలో విద్యాభ్యాసం పూర్తి చేసిన ఆయన, 1982లో ఢిల్లీ యూనివర్సిటీ నుంచి లా డిగ్రీ పట్టా పొందారు.