రాజస్థాన్‌లో ‘ఉమ్మడి పౌర స్మృతి’ అడుగులు.. రంగంలోకి డ్రాఫ్ట్ కమిటీ

రాజస్థాన్‌లో ఉమ్మడి పౌర స్మృతి (యూసీసీ) అమలు దిశగా ప్రభుత్వం కీలక అడుగు వేసింది. చట్ట ముసాయిదాను సిద్ధం చేసేందుకు సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి జస్టిస్ రంజనా ప్రకాష్ దేశాయ్ నేతృత్వంలో ఒక ఉన్నత స్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేస్తూ ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.

రాజస్థాన్‌లో ఉమ్మడి పౌర స్మృతి (UCC) బిల్లు రూపకల్పనకు కసరత్తు ప్రారంభమైంది. రాష్ట్రంలో యూసీసీ ముసాయిదా చట్టాన్ని తయారు చేసేందుకు సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి జస్టిస్ రంజనా ప్రకాష్ దేశాయ్ నేతృత్వంలో ఒక ఉన్నత స్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. వివాహం, విడాకులు, ఆస్తి వారసత్వం, భాగస్వామ్యం వంటి వ్యక్తిగత విషయాల్లో అన్ని వర్గాలకూ ఒకే రకమైన చట్టాలను తీసుకురావడం ఈ కమిటీ ప్రధాన విధి.

రాజస్తాన్ ముఖ్యమంత్రి భజన్ లాల్ శర్మ (HT_PRINT)

"ఈ ప్రతిపాదిత చట్టాన్ని ఎంతో పారదర్శకంగా, అందరికీ ఆమోదయోగ్యంగా రూపొందిస్తాం. ఇందులో భాగంగా డివిజన్ స్థాయిలో ప్రజల అభిప్రాయాలను సేకరించడంతో పాటు వెబ్‌సైట్ ద్వారా కూడా సూచనలు స్వీకరిస్తాం" అని రాష్ట్ర మంత్రి జవాహర్ సింగ్ బేధం తెలిపారు.

అయితే, సమాజంలోని గిరిజన (ట్రైబల్) వర్గాల సంస్కృతీ సంప్రదాయాలను గౌరవిస్తూ, వారిని ఈ చట్టం పరిధి నుంచి మినహాయించనున్నట్లు ఆయన స్పష్టం చేశారు.

ఐదో బీజేపీ రాష్ట్రంగా రాజస్థాన్

గత రెండేళ్ల కాలంలో ఉమ్మడి పౌర స్మృతి అమలు దిశగా అడుగులు వేసిన ఐదో బీజేపీ పాలిత రాష్ట్రంగా రాజస్థాన్ నిలిచింది. 2024 ఫిబ్రవరిలో ఉత్తరాఖండ్ దేశంలోనే మొదటిసారిగా యూసీసీ చట్టాన్ని ఆమోదించగా, ఈ ఏడాది గుజరాత్, అస్సాం రాష్ట్రాలు కూడా అదే బాటలో నడిచాయి. మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కూడా యూసీసీ ముసాయిదా కోసం ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. జూలై నెలలోనే మధ్యప్రదేశ్ అసెంబ్లీలో ఈ బిల్లును ప్రవేశపెట్టేందుకు అక్కడి ప్రభుత్వం ఏర్పాట్లు చేస్తోంది. విశేషమేమిటంటే, ఈ రాష్ట్రాల్లో చట్టాల రూపకల్పనకు నేతృత్వం వహించిన జస్టిస్ రంజనా దేశాయ్ కమిటీలు అన్ని చోట్లా గిరిజన తెగలకు దీని నుంచి మినహాయింపునిచ్చాయి.

చట్టంలోని ప్రధానాంశాలు ఇవే..

రాజస్థాన్ సామాజిక వాతావరణం, సమకాలీన అవసరాలకు అనుగుణంగా ఒక ప్రగతిశీల నమూనా చట్టాన్ని తీసుకురావాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. సమాజంలో లింగ సమానత్వాన్ని పెంపొందించడం, వివక్షను తొలగించడమే ఈ చట్టం ముఖ్య ఉద్దేశమని అధికారులు వెల్లడించారు. ఈ ప్రతిపాదిత చట్టంలో కొన్ని కీలక నిబంధనలను చేర్చే అవకాశం ఉంది.

• వివాహాలు, విడాకుల నమోదును తప్పనిసరి చేయడం.
• బహుభార్యాత్వం (Polygamy) పై పూర్తిగా నిషేధం విధించడం.
• సహజీవనం (Live-in relationships) రిజిస్ట్రేషన్‌ను నిర్బంధం చేయడం.
• పూర్వీకుల ఆస్తిలో కొడుకులు, కూతుళ్లకు సమాన వారసత్వ హక్కులు కల్పించడం.

రాజ్యాంగ నిబంధనలు - బీజేపీ అజెండా

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 44 దేశవ్యాప్తంగా ఉమ్మడి పౌర స్మృతిని తీసుకురావాలని నిర్దేశిస్తోంది. రాష్ట్రంలో యూసీసీ అమలు ప్రక్రియ ఆర్టికల్ 44 స్ఫూర్తికి అనుగుణంగానే ఉందని రాజస్థాన్ మంత్రి జోగారామ్ పటేల్ పేర్కొన్నారు. దేశ స్వాతంత్య్రం వచ్చినప్పటి నుంచి మతపరమైన పర్సనల్ లాస్ ప్రకారమే సివిల్ వ్యవహారాలు నడుస్తున్నాయి. బీజేపీ జాతీయ అజెండాలో ఉన్న మూడు ప్రధాన హామీలలో యూసీసీ కూడా ఒకటి. అయోధ్యలో రామాలయ నిర్మాణం, జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో ఆర్టికల్ 370 రద్దు వంటి రెండు పెద్ద లక్ష్యాలను కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇప్పటికే పూర్తి చేయగా, ఇప్పుడు యూసీసీ అమలుపై పూర్తిస్థాయిలో దృష్టి సారించింది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)

ప్రశ్న 1: రాజస్థాన్ యూసీసీ ముసాయిదా కమిటీకి ఎవరు నేతృత్వం వహిస్తున్నారు? సమాధానం: సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి జస్టిస్ రంజనా ప్రకాష్ దేశాయ్ ఈ కమిటీకి నేతృత్వం వహిస్తున్నారు.

ప్రశ్న 2: రాజస్థాన్ యూసీసీ చట్టం నుంచి ఎవరికి మినహాయింపు ఇచ్చారు? సమాధానం: రాష్ట్రంలోని గిరిజన (ట్రైబల్) వర్గాలను ఉమ్మడి పౌర స్మృతి (యూసీసీ) పరిధి నుంచి పూర్తిగా మినహాయించారు.

ప్రశ్న 3: దేశంలో మొదటిసారిగా యూసీసీ చట్టాన్ని ఆమోదించిన రాష్ట్రం ఏది? సమాధానం: 2024 ఫిబ్రవరిలో ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రం దేశంలోనే మొదటిసారిగా యూసీసీ చట్టాన్ని ఆమోదించి చరిత్ర సృష్టించింది.

ప్రశ్న 4: ప్రతిపాదిత రాజస్థాన్ యూసీసీ చట్టంలో ఉండే ముఖ్యమైన నిబంధనలు ఏమిటి? సమాధానం: వివాహాలు-విడాకుల నిర్బంధ నమోదు, బహుభార్యాత్వ నిషేధం, లైవ్-ఇన్ రిలేషన్‌షిప్స్ రిజిస్ట్రేషన్, పూర్వీకుల ఆస్తిలో కుమార్తెలకు సమాన హక్కులు కల్పించడం వంటివి ఇందులో ముఖ్యమైనవి.