వాహన ప్రమాద పరిహారం: ఐటీఆర్ ఆధారంగా లెక్కించేందుకు సుప్రీంకోర్టు మార్గదర్శకాలు

రోడ్డు ప్రమాద బాధితులకు లేదా వారి కుటుంబ సభ్యులకు అందించే ప్రమాద పరిహారాన్ని (Motor Accident Compensation) లెక్కించే విధానంపై సుప్రీంకోర్టు కీలక మార్గదర్శకాలను జారీ చేసింది. ఉద్యోగులు, స్వయం ఉపాధి వ్యక్తులు, ఐటీఆర్ దాఖలు చేయని వారి ఆదాయాన్ని ఎలా అంచనా వేయాలో కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

రోడ్డు ప్రమాదాల కేసుల్లో బాధితులకు లేదా వారి వారసులకు అందించే నష్టపరిహారం లెక్కింపు ప్రక్రియలో మరింత పారదర్శకత, ఏకరూపత తీసుకువచ్చేందుకు భారత అత్యున్నత న్యాయస్థానం (Supreme Court) కొత్త మార్గదర్శకాలను విడుదల చేసింది. క్లెయిమ్ దారుడు జీతం పొందే ఉద్యోగి అయినా, స్వయం ఉపాధి పొందే ప్రొఫెషనల్ అయినా లేదా గతంలో ఇన్‌కమ్ టాక్స్ రిటర్న్స్ (ITR) దాఖలు చేయని వారైనా.. వారి ఆదాయాన్ని ఎలా అంచనా వేయాలో కోర్టు స్పష్టత ఇచ్చింది.

వాహన ప్రమాద పరిహారం: ఐటీఆర్ ఆధారంగా లెక్కించేందుకు సుప్రీంకోర్టు మార్గదర్శకాలు

సుప్రీంకోర్టు ఈ మార్గదర్శకాలను ఎందుకు జారీ చేసింది?

గత ఐదేళ్లలో అత్యధికంగా ఉన్న ఐటీఆర్ (ITR) మొత్తాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుని హైకోర్టు ఒక కేసులో ప్రమాద పరిహారాన్ని ఖరారు చేసింది. దీనిని సవాలు చేస్తూ ఒక ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ దాఖలు చేసిన అప్పీల్‌పై విచారణ సందర్భంగా సుప్రీంకోర్టు ఈ తీర్పునిచ్చింది.

హైకోర్టు అనుసరించిన ఆ విధానాన్ని తప్పుబడుతూ.. ఏదో ఒక ఏడాదిలో వచ్చిన అత్యధిక ఆదాయాన్ని మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకుంటే పరిహారం మొత్తం అహేతుకంగా పెరిగిపోతుందని, ఇది బీమా కంపెనీలపై అనవసర ఆర్థిక భారాన్ని మోపుతుందని జస్టిస్ సంజయ్ కరోల్, జస్టిస్ ఎన్. కోటేశ్వర్ సింగ్‌లతో కూడిన ఇద్దరు న్యాయమూర్తుల బెంచ్ పేర్కొంది.

ఉద్యోగులు, స్వయం ఉపాధి వ్యక్తుల ఆదాయ లెక్కింపు విధానం

మోటార్ వాహనాల చట్టం (Motor Vehicles Act) కింద ఆదాయాన్ని లెక్కించడానికి ఎలాంటి నిర్దిష్ట లేదా కఠినమైన ఫార్ములా లేదని బెంచ్ అభిప్రాయపడింది. ఐటీఆర్ ఆధారంగా పరిహారాన్ని నిర్ణయించేటప్పుడు ట్రిబ్యునళ్లు వారి జీవనోపాధి స్వభావాన్ని బట్టి వ్యత్యాసాలను గుర్తించాలని పేర్కొంది:

జీతం పొందే ఉద్యోగులు (Salaried Individuals): వీరికి సాధారణంగా స్థిరమైన ఆదాయం ఉంటుంది, అందులో పెద్దగా హెచ్చుతగ్గులు ఉండవు. కాబట్టి, వీరి విషయంలో చివరిగా దాఖలు చేసిన ఐటీఆర్ (Latest ITR) ఆదాయాన్ని అత్యంత ఖచ్చితమైనదిగా పరిగణిస్తారు.

స్వయం ఉపాధి వ్యక్తులు (Self-Employed Persons): వ్యాపారాలు లేదా స్వయం ఉపాధి పొందే వారి సంపాదన ఏడాదికో రకంగా మారే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల, వీరి ఆదాయాన్ని వాస్తవికంగా అంచనా వేయడానికి గత మూడేళ్ల ఐటీఆర్ సగటును (Three-year average) ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి.

ఒకవేళ ఏదైనా ఒక నిర్దిష్ట సంవత్సరంలో ఒకేసారి భారీ లాభం (One-time gain) రావడం వల్ల ఐటీఆర్‌లో ఆదాయం ఎక్కువగా చూపించినా, లేదా అసాధారణ నష్టాల వల్ల ఆదాయం చాలా తక్కువగా ఉన్నా.. ట్రిబ్యునళ్లు కేవలం ఐటీఆర్‌పైనే ఆధారపడకుండా వేరే విధంగా నిర్ణయించవచ్చు.

ఒకవేళ గతంలో ఐటీఆర్ (ITR) దాఖలు చేయకపోతే?

క్లెయిమ్ దారుడు గతంలో ఐటీఆర్ ఫైల్ చేయని పక్షంలో, కోర్టులు లేదా ట్రిబ్యునళ్లు కింది పత్రాలను ఆధారంగా చేసుకోవచ్చు:

• ఫారమ్ 26AS (Form 26AS)
• బ్యాంక్ స్టేట్‌మెంట్లు (Bank Statements)
• జీతం సర్టిఫికెట్లు / శాలరీ స్లిప్స్ (Salary Slips)

అయితే, ఐటీఆర్ కాకుండా ఇతర పత్రాలను ప్రామాణికంగా తీసుకుంటున్నప్పుడు, అందుకు గల కారణాలను కోర్టులు ఖచ్చితంగా రికార్డు చేయాల్సి ఉంటుంది. అలాగే స్వయం ఉపాధి పొందే వ్యక్తి మరణిస్తే.. ఆ వ్యాపార స్వభావం, వృద్ధి రేటు, ఆ వ్యక్తి మరణం వల్ల వ్యాపార భవిష్యత్తుపై పడే ప్రభావాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

మోటార్ ప్రమాద పరిహారం కోసం క్లెయిమ్ ఎక్కడ, ఎలా చేయాలి?

మోటార్ వాహనాల చట్టంలోని సెక్షన్ 166 ప్రకారం, బాధితులు లేదా వారి కుటుంబ సభ్యులు తమ అర్హతను బట్టి కింది మూడు ప్రాంతాల్లోని క్లెయిమ్స్ ట్రిబ్యునల్‌ను ఆశ్రయించవచ్చు:

క్లెయిమ్ దాఖలు చేయగల ప్రాంతాలు

1. ప్రమాదం జరిగిన ప్రాంత పరిధిలోని క్లెయిమ్స్ ట్రిబ్యునల్.

2. క్లెయిమ్ దారుడు (బాధితుడు లేదా వారి కుటుంబం) నివసిస్తున్న ప్రాంత పరిధిలోని ట్రిబ్యునల్.

3. ఎవరిపైతే క్లెయిమ్ చేస్తున్నారో (డిఫెండెంట్/ఎదుటి పక్షం) వారు నివసించే ప్రాంత పరిధిలోని ట్రిబ్యునల్.

ట్రిబ్యునల్‌ను గుర్తించిన తర్వాత, ఒక న్యాయవాది (Lawyer) ద్వారా మోటార్ వాహనాల చట్టం సెక్షన్ 166 కింద క్లెయిమ్ పిటిషన్‌ను సిద్ధం చేసి దాఖలు చేయవచ్చు. ఈ కొత్త నిబంధనలను దేశంలోని అన్ని మోటార్ యాక్సిడెంట్ క్లెయిమ్స్ ట్రిబ్యునళ్లు (MACT), హైకోర్టులకు పంపాలని సుప్రీంకోర్టు తన రిజిస్ట్రీని ఆదేశించింది.