భారత అత్యున్నత న్యాయస్థానం (సుప్రీంకోర్టు) సాంకేతికత దిశగా మరో భారీ అడుగు వేసింది. కేసుల జాబితా తయారీ (Case Listing), ధర్మాసనాల కేటాయింపు (Bench Allocation) ప్రక్రియలో పారదర్శకతను పెంచేందుకు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టాలని నిర్ణయించింది. దీనివల్ల కేసుల కేటాయింపులో మానవ ప్రమేయం పూర్తిగా తొలగిపోనుంది.
ఏఐ ఎందుకు? అసలు ఏం జరిగింది?
సాధారణంగా సుప్రీంకోర్టులో 'మాస్టర్ ఆఫ్ ది రోస్టర్' (Master of the Roster) హోదాలో ప్రధాన న్యాయమూర్తే ఏ కేసును ఏ బెంచ్ విచారించాలో నిర్ణయిస్తారు. అయితే ఇటీవల రిజిస్ట్రీలో కొన్ని లోపాలు బయటపడ్డాయి:
- కేసుల పునరావృతం: ఉత్తరప్రదేశ్ గ్యాంగ్స్టర్ చట్టానికి సంబంధించిన ఒక పిటిషన్ ఇప్పటికే డిసెంబర్ 2022లో కొట్టివేతకు గురైంది. కానీ, రిజిస్ట్రీలోని లోపాల వల్ల అదే కేసు మళ్ళీ కొత్త బెంచ్ ముందుకు రావడం సీజేఐ సూర్య కాంత్ దృష్టికి వచ్చింది.
- మానవ ప్రమేయం: కొందరు అధికారులు ఒకే స్థానంలో ఏళ్ల తరబడి ఉండటం, పాత టెక్నాలజీని వాడుతుండటం వల్ల కేసుల కేటాయింపులో అక్రమాలకు తావు ఉందని అంతర్గత విచారణలో తేలింది.
దీనిపై సీజేఐ ఆగ్రహం వ్యక్తం చేస్తూ, ఇకపై కేసుల కేటాయింపులో మనుషుల ప్రమేయం లేకుండా పూర్తి ఏఐ వ్యవస్థను తీసుకురావాలని ఆదేశించారు.
సీజేఐ విజన్: వేగవంతమైన న్యాయం
"మేము ఏఐని అత్యంత ఆశాజనకమైన, నిర్మాణాత్మకమైన పద్ధతిలో ఉపయోగిస్తున్నాం. ఇందుకోసం ప్రత్యేకంగా 'సుప్రీంకోర్టు ఏఐ కమిటీ'ని కూడా ఏర్పాటు చేశాం. సామాన్యులకు వేగంగా, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన నిజమైన న్యాయం అందించడమే మా లక్ష్యం" అని సీజేఐ సూర్య కాంత్ స్పష్టం చేశారు. పెండింగ్ కేసుల భారాన్ని తగ్గించేందుకు న్యాయస్థానంలోని రీసెర్చ్ సెంటర్ను కూడా ఆధునీకరించారు.
కేరళ హైకోర్టు నమూనా స్ఫూర్తి
డిజిటల్ విప్లవంలో దేశంలోనే ముందంజలో ఉన్న కేరళ హైకోర్టు కేస్ మేనేజ్మెంట్ సిస్టమ్ (CMS)ను సుప్రీంకోర్టు ప్రశంసించింది. కేరళ హైకోర్టు సొంతంగా రూపొందించుకున్న ఈ సాఫ్ట్వేర్ ద్వారా:
- 24/7 ఈ-ఫైలింగ్ సదుపాయం ఉంటుంది.
- కోర్టులు పేపర్ రహితంగా (Paperless) మారిపోయాయి.
- సాక్షుల వాంగ్మూలాలను ఏఐ ద్వారా ట్రాన్స్క్రిప్ట్ చేయడం, తీర్పులను ఇతర భాషల్లోకి అనువదించడం వంటివి జరుగుతున్నాయి.
డిజిటల్ విప్లవంలో దేశంలోనే ముందంజలో ఉన్న కేరళ హైకోర్టు కేస్ మేనేజ్మెంట్ సిస్టమ్ (CMS)ను సుప్రీంకోర్టు ప్రశంసించింది. కేరళ హైకోర్టు సొంతంగా రూపొందించుకున్న ఈ సాఫ్ట్వేర్ ద్వారా:
- 24/7 ఈ-ఫైలింగ్ సదుపాయం ఉంటుంది.
- కోర్టులు పేపర్ రహితంగా (Paperless) మారిపోయాయి.
- సాక్షుల వాంగ్మూలాలను ఏఐ ద్వారా ట్రాన్స్క్రిప్ట్ చేయడం, తీర్పులను ఇతర భాషల్లోకి అనువదించడం వంటివి జరుగుతున్నాయి.
ఇదే తరహాలో సుప్రీంకోర్టులో కూడా సంస్కరణలు తీసుకురావాలని భావిస్తున్నారు.