భారత సర్వోన్నత న్యాయస్థానం సుప్రీంకోర్టులో పేరుకుపోయిన కేసుల పరిష్కారం దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం కీలక అడుగు వేసింది. దేశవ్యాప్తంగా దాదాపు 92 వేల కేసులు పెండింగ్లో ఉన్న నేపథ్యంలో, న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచాలన్న ప్రతిపాదనకు కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదముద్ర వేసింది. ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన మంగళవారం జరిగిన సమావేశంలో సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను (ప్రధాన న్యాయమూర్తిని మినహాయించి) ప్రస్తుతమున్న 33 నుంచి 37కి పెంచాలని నిర్ణయించారు.
పెండింగ్ కేసుల పరిష్కారమే లక్ష్యం
ప్రస్తుత భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI) జస్టిస్ సూర్య కాంత్ విజ్ఞప్తి మేరకు కేంద్రం ఈ నిర్ణయం తీసుకుంది. రాజ్యాంగపరమైన కీలక అంశాలను విచారించేందుకు ప్రత్యేక 'కాన్స్టిట్యూషన్ బెంచ్ల' ఏర్పాటుకు అదనపు న్యాయమూర్తుల అవసరం ఉందని ఆయన ఫిబ్రవరిలోనే కేంద్రానికి లేఖ రాశారు.
"సామాన్యుడికి సకాలంలో న్యాయం అందాలంటే న్యాయస్థానాల సామర్థ్యం పెరగాలి. ముఖ్యంగా రాజ్యాంగ ధర్మాసనాలను నిరంతరం నిర్వహించేందుకు అదనపు బలగం అవసరం" అని సీజేఐ తన ప్రతిపాదనలో పేర్కొన్నారు.
ప్రస్తుతం ఇద్దరు లేదా ముగ్గురు జడ్జీల ధర్మాసనాలు ఎక్కువ కేసులు విచారిస్తున్నప్పటికీ, గంభీరమైన చట్టపరమైన సమస్యలు వచ్చినప్పుడు ఐదుగురు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది జడ్జీలతో కూడిన బెంచ్లను ఏర్పాటు చేయడం కష్టమవుతోంది. తాజా పెంపుతో ఈ సమస్యకు తెరపడనుంది.
1950 నుంచి ఇప్పటివరకు.. ఎలా పెరిగాయి?
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 124(1) ప్రకారం, సుప్రీంకోర్టులో ఎంతమంది న్యాయమూర్తులు ఉండాలనేది నిర్ణయించే అధికారం పార్లమెంటుకు ఉంటుంది. గత ఏడు దశాబ్దాలుగా కేసుల పెరుగుదలకు అనుగుణంగా న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచుకుంటూ వస్తున్నారు.
- 1950: ప్రారంభంలో కేవలం ఎనిమిది మంది న్యాయమూర్తులు (ఒకరు CJI, ఏడుగురు ఇతర జడ్జీలు) ఉండేవారు.
- 1956 - 2008: దశలవారీగా ఈ సంఖ్య 10, 13, 17, 25, 30కి పెరిగింది.
- 2019: చివరిసారిగా సంఖ్యను 30 నుంచి 33కి పెంచారు.
- 2026: ఇప్పుడు తాజాగా 37కి పెంచాలని నిర్ణయించారు.
ఈ ఆరేళ్ల కాలంలో కేసుల సంఖ్య భారీగా పెరగడం, సామాన్య ప్రజలకు న్యాయం అందడంలో జాప్యం జరుగుతుండటంతో ఈ నిర్ణయం అనివార్యమైంది.
నియామకాల్లో వేగం.. రిటైర్మెంట్ల హడావుడి
{{/usCountry}}ఈ ఆరేళ్ల కాలంలో కేసుల సంఖ్య భారీగా పెరగడం, సామాన్య ప్రజలకు న్యాయం అందడంలో జాప్యం జరుగుతుండటంతో ఈ నిర్ణయం అనివార్యమైంది.
నియామకాల్లో వేగం.. రిటైర్మెంట్ల హడావుడి
{{/usCountry}}సుప్రీం కోర్టు సంఖ్యాబలం పెరగడంతో పాటు రానున్న కాలంలో జడ్జీల నియామకం ప్రక్రియ ఊపందుకోనుంది. ప్రస్తుతం సుప్రీంకోర్టులో 33 మంది న్యాయమూర్తులు ఉండాల్సి ఉండగా, కొన్ని ఖాళీలు ఉన్నాయి. తాజా పెంపుతో మొత్తం ఖాళీల సంఖ్య పదికి చేరనుంది.
జస్టిస్ సూర్య కాంత్ నేతృత్వంలోని కొలీజియం ఈ పది కొత్త నియామకాలను చేపట్టే అవకాశం ఉంది. ఈ ఏడాది జస్టిస్ పంకజ్ మిట్టల్ (జూన్ 6), జస్టిస్ జేకే మహేశ్వరి (జూన్ 28), జస్టిస్ సంజయ్ కరోల్ (ఆగస్టు 28), జస్టిస్ సతీష్ చంద్ర శర్మ (నవంబర్ 29) వంటి ప్రముఖ న్యాయమూర్తులు పదవీ విరమణ చేయనున్నారు. వచ్చే ఏడాది ఫిబ్రవరిలో సీజేఐ సూర్య కాంత్ కూడా పదవీ విరమణ చేయనున్న నేపథ్యంలో, ఆయన హయాంలోనే సుప్రీంకోర్టు స్వరూపం గణనీయంగా మారనుంది.
కేసుల పరిష్కారంలో జాప్యం వల్ల ఎంతో మంది కక్షిదారులు ఏళ్ల తరబడి కోర్టుల చుట్టూ తిరుగుతున్నారు. న్యాయమూర్తుల సంఖ్య పెరగడం వల్ల ధర్మాసనాల సంఖ్య పెరుగుతుంది, ఫలితంగా వేగవంతమైన తీర్పులు వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. ఇది అంతిమంగా ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థపై ప్రజలకు ఉన్న నమ్మకాన్ని మరింత బలపరుస్తుంది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. సుప్రీంకోర్టులో న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచే అధికారం ఎవరికి ఉంటుంది?
రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 124(1) ప్రకారం, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను నిర్ణయించే లేదా సవరించే అధికారం కేవలం భారత పార్లమెంటుకు మాత్రమే ఉంటుంది.
2. ప్రస్తుతం సుప్రీంకోర్టులో ఎన్ని కేసులు పెండింగ్లో ఉన్నాయి?
తాజా లెక్కల ప్రకారం సుమారు 92,000 పైచిలుకు కేసులు భారత అత్యున్నత న్యాయస్థానంలో పెండింగ్లో ఉన్నాయి.
3. న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచడం వల్ల సామాన్యుడికి కలిగే లాభం ఏమిటి?
న్యాయమూర్తులు ఎక్కువ మంది ఉంటే ఎక్కువ ధర్మాసనాలు (Benches) ఏర్పాటు చేయవచ్చు. దీనివల్ల కేసుల విచారణ వేగవంతమై, ఏళ్ల తరబడి సాగే జాప్యం తగ్గుతుంది.
4. రాజ్యాంగ ధర్మాసనం (Constitution Bench) అంటే ఏమిటి?
కనీసం ఐదుగురు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది న్యాయమూర్తులతో కూడిన ధర్మాసనాన్ని రాజ్యాంగ ధర్మాసనం అంటారు. రాజ్యాంగాన్ని వ్యాఖ్యానించాల్సిన అవసరం ఉన్నప్పుడు లేదా తీవ్రమైన చట్టపరమైన చిక్కులు ఉన్నప్పుడు దీనిని ఏర్పాటు చేస్తారు.