స్థానిక ఎన్నికల రిజర్వేషన్ల రొటేషన్పై సుప్రీంకోర్టు కీలక తీర్పు
నిర్దిష్ట నియోజకవర్గాన్ని రిజర్వ్ చేయాలని ఏ ఓటరు లేదా అభ్యర్థి హక్కుగా కోరలేరని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో సీట్ల రొటేషన్ విధానం, సమయం పూర్తిగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విచక్షణకే చెందుతాయని ధర్మాసనం తేల్చిచెప్పింది.
స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో రిజర్వేషన్ల రొటేషన్ విధానంపై సర్వోన్నత న్యాయస్థానం కీలక స్పష్టతనిచ్చింది. ఏదైనా ఒక నిర్దిష్ట నియోజకవర్గాన్ని షెడ్యూల్డ్ కులాలు (ఎస్సీ) లేదా షెడ్యూల్డ్ తెగలకు (ఎస్టీ) రిజర్వ్ చేయాలని ఏ ఓటరు కానీ, అభ్యర్థి కానీ తమ హక్కుగా కోరలేరని సుప్రీంకోర్టు సోమవారం తీర్పు వెలువరించింది. స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో రిజర్వ్డ్ సీట్ల రొటేషన్ విధానం, సమయం పూర్తిగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విచక్షణాధికార పరిధిలోకి వస్తాయని ధర్మాసనం స్పష్టం చేసింది.

జస్టిస్ జాయ్మాల్య బాగ్చి, జస్టిస్ వి. మోహనలతో కూడిన ధర్మాసనం ఈ కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. 'మహారాష్ట్ర జిల్లా పరిషత్తులు, పంచాయతీ సమితుల (సీట్ల రిజర్వేషన్ల విధానం, రొటేషన్) నిబంధనలు, 2025'లోని రూల్ 12ను సవాలు చేస్తూ దాఖలైన పిటిషన్ను కోర్టు కొట్టివేసింది. 2025 సవరణ తర్వాత జరిగే తదుపరి ఎన్నికలను రిజర్వ్డ్ నియోజకవర్గాల రొటేషన్ నిర్ణయించేందుకు ప్రారంభ బిందువుగా (స్టార్టింగ్ పాయింట్) పరిగణించాలని ఈ రూల్ చెబుతోంది.
పిటిషనర్ వాదనలు ఏమిటంటే?
ఈ నిబంధన రొటేషన్ చక్రాన్ని మొదటికి తీసుకువస్తోందని, తద్వారా రిజర్వ్డ్ సీట్ల రొటేషన్ అసలు ఉద్దేశమే దెబ్బతింటోందని పిటిషనర్ వాదించారు. పిటిషనర్ తరఫున హాజరైన సీనియర్ న్యాయవాది విపిన్ సంఘీ వాదనలు వినిపిస్తూ.. తన క్లయింట్ నియోజకవర్గానికి ఇప్పటివరకు ఒక్కసారి కూడా రిజర్వేషన్ దక్కలేదని, తదుపరి విడతలో కచ్చితంగా రిజర్వేషన్ రావాల్సి ఉందని పేర్కొన్నారు. అయితే ప్రభుత్వం కొత్త ప్రారంభ బిందువును ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా ఆ నియోజకవర్గానికి రిజర్వేషన్ దక్కే అవకాశాన్ని నిరాకరించిందని కోర్టు దృష్టికి తెచ్చారు.
తాము నిబంధన చెల్లుబాటును ప్రశ్నించడం లేదని, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం దానిని అమలు చేస్తున్న తీరును మాత్రమే తప్పుబడుతున్నామని సంఘీ స్పష్టం చేశారు. నియోజకవర్గానికి రిజర్వేషన్ దక్కే సమయం ఆసన్నమైనప్పుడే ప్రభుత్వం కటాఫ్ తేదీని మార్చి అన్యాయంగా వ్యవహరించిందని ఆరోపించారు. "వారు మోసం చేశారు. జనాభా శాతం తక్కువగా ఉన్న నియోజకవర్గంలో నేను ఉన్నాను. దీనికి ఇప్పటివరకు రిజర్వేషన్ రాలేదు. మా వంతు వచ్చేసరికి మళ్లీ మొదటి నుంచి ప్రారంభిస్తామని అంటున్నారు. అంటే ఈ నియోజకవర్గానికి ఎప్పటికీ రిజర్వేషన్ రాదని దీని అర్థం" అని న్యాయవాది వాదించారు.
ప్రభుత్వ విచక్షణకే రొటేషన్ అధికారం: సుప్రీంకోర్టు
పిటిషనర్ వాదనలపై ధర్మాసనం తీవ్రంగా స్పందించింది. రాజ్యాంగ చట్టం, సంబంధిత నిబంధనలు రొటేషన్ విధానాన్ని కల్పించినప్పటికీ, దానిని అమలు చేసే యంత్రాంగాన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నిర్ణయానికే వదిలేశాయని కోర్టు తెలిపింది. "1961 నిబంధనలలోని రూల్ 4(2), రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 243(ఆర్) రొటేషన్ గురించి చెబుతున్నాయి. కానీ రొటేషన్ యంత్రాంగం రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విచక్షణలో ఉంటుంది. ఆ ప్రకారమే రూల్ 12 రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అధికార పరిధిలోకి వస్తుంది" అని ధర్మాసనం వ్యాఖ్యానించింది.
న్యాయవాది వాదనలోని ప్రాథమిక అంశాన్నే ధర్మాసనం ప్రశ్నించింది. "మీ నియోజకవర్గాన్ని రిజర్వ్ చేయాలని కోరే హక్కు మీకు ఉందా? లేదు. అది కేవలం కటాఫ్ తేదీ మాత్రమే. ప్రభుత్వం ఎప్పుడైనా దానిని మార్చవచ్చు" అని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. రొటేషన్ చక్రాన్ని మొదటికి తీసుకురావడంపై చేసిన వాదన పైకి ఆకర్షణీయంగా కనిపించినప్పటికీ, ఒక నిర్దిష్ట నియోజకవర్గాన్ని రిజర్వ్ చేయాలనే వ్యక్తిగత హక్కు ఎవరికీ లేదన్న వాస్తవాన్ని అది విస్మరిస్తోందని ధర్మాసనం తన ఉత్తర్వుల్లో పేర్కొంది.
జనాభా నిష్పత్తి ప్రకారమే రిజర్వేషన్లు
స్థానిక సంస్థల మొత్తం జనాభాలో ఎస్సీ, ఎస్టీల నిష్పత్తికి అనుగుణంగా సీట్ల రిజర్వేషన్ ఉండాలని మాత్రమే రాజ్యాంగం, 1961 నిబంధనలు నిర్దేశిస్తున్నాయని కోర్టు గుర్తుచేసింది. సీట్ల రిజర్వేషన్ ఎల్లప్పుడూ జనాభా నిష్పత్తిని అనుసరించి ఉండాల్సిన అవసరం లేదని తెలిపింది. ఎస్సీ, ఎస్టీ జనాభా అవరోహణ క్రమంలో రిజర్వ్డ్ సీట్ల రొటేషన్ ఉండాలని నిబంధనలు చెబుతున్నప్పటికీ, దానిని అమలు చేసే విధానం, కాలపరిమితి ప్రభుత్వ విచక్షణకు సంబంధించిన విషయాలని స్పష్టం చేసింది. ఆ విచక్షణాధికారాన్ని ఉపయోగిస్తూనే 2025 సవరణ తర్వాత జరిగే మొదటి ఎన్నికలను ప్రారంభ బిందువుగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయించిందని ధర్మాసనం పేర్కొంది.
రూల్ 12 రాజ్యాంగబద్ధమైన రిజర్వేషన్ లేదా రొటేషన్ సూత్రాలకు విరుద్ధంగా ఉందని భావించడానికి ఎలాంటి కారణం కనిపించడం లేదని తేల్చిచెప్పిన సుప్రీంకోర్టు.. అడ్వకేట్-ఆన్-రికార్డ్ అనఘ ఎస్. దేశాయ్ ద్వారా దాఖలైన ఈ పిటిషన్ను కొట్టివేసింది. అంతకుముందు 2025 సెప్టెంబర్లో బాంబే హైకోర్టు ఈ పిటిషన్ను కొట్టివేయడంతో రూపాలి ఇంద్రభూషణ్ సోండే సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు. అయితే ఈ పిటిషన్ కొట్టివేత వల్ల పిటిషనర్ చట్టప్రకారం రిజర్వ్డ్ సీట్ల రొటేషన్ పథకాన్ని పునఃపరిశీలించాలని ప్రభుత్వానికి వినతిపత్రం సమర్పించుకునేందుకు ఎలాంటి అడ్డంకి ఉండదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
ABOUT THE AUTHORPraveen Kumar Lenkalaప్రవీణ్ కుమార్ లెంకల ప్రస్తుతం హిందుస్తాన్ టైమ్స్ తెలుగు ఎడిటర్గా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. జర్నలిజంలో 25 ఏళ్ల సుదీర్ఘ అనుభవం కలిగిన వీరు, గతంలో సాక్షి దినపత్రికలో ఢిల్లీ నేషనల్ బ్యూరో చీఫ్గా (2014-2021) సుమారు ఎనిమిదేళ్ల పాటు పనిచేశారు. ఆ సమయంలో జాతీయ రాజకీయాలు, ప్రభుత్వ విధానాలు, కేంద్ర బడ్జెట్, సార్వత్రిక ఎన్నికలు, రాష్ట్రాల శాసన సభలకు ఎన్నికలు తదితర అనేక అంశాలపై కథనాలు, విశ్లేషణలు, పరిశీలనాత్మక వార్తలు అందించారు. పార్లమెంటు ప్రొసీడింగ్స్ నుంచి.. సుప్రీంకోర్టు విచారణల వరకు కవరేజీలో విశేష అనుభవం ఉంది. ఢిల్లీలో ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల రాజకీయ పరిణామాలు, అభివృద్ధి సంబంధిత పెండింగ్ సమస్యలు లోతుగా అందించారు. అంతకుముందు హైదరాబాద్లో సాక్షి టాస్క్ఫోర్స్ బ్యూరోలో (2008-2013) పనిచేస్తూ భూకుంభకోణాలు, ఫైనాన్స్ సంస్థల మోసాలు, వైట్ కాలర్ స్కామ్స్ను వెలికితీశారు. ముఖ్యంగా పోలీసు వ్యవస్థలోని 'ఆర్డర్లీ వ్యవస్థ'పై వీరు చేసిన పరిశోధనాత్మక కథనాలు ప్రభుత్వం ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేయడానికి కారణమయ్యాయి. ఈనాడు దినపత్రికలో (2003-2007) నల్గొండ, ఖమ్మం జిల్లాల్లో రిపోర్టర్గా, సబ్ ఎడిటర్గా పనిచేసి గిరిజన తండాల్లో ఆడపిల్లల అమ్మకాలు, గ్రామీణ ప్రాంతాల వెనుకబాటుతనం, ప్రభుత్వ పథకాల్లో అవినీతిపై సంచలనాత్మక కథనాలు రాశారు. ప్రస్తుతం జాతీయ, అంతర్జాతీయ పరిణామాలు, బిజినెస్, స్టాక్ మార్కెట్, టెక్నాలజీ, ఆటోమొబైల్ రంగాలపై నిశితమైన విశ్లేషణలు అందిస్తున్నారు. హిందుస్తాన్ టైమ్స్ నుంచి రెండుసార్లు Digi Journo పురస్కారం పొందారు. కమ్యూనికేషన్ అండ్ జర్నలిజంలో పీజీ (MCJ) పట్టా పొందిన వీరు, కామర్స్ (B.Com) నేపథ్యం కలిగి ఉండటం వల్ల ఆర్థిక అంశాలను సరళంగా వివరించడంలో సిద్ధహస్తులు. ప్రజా సమస్యలపై పోరాటం, విధానపరమైన మార్పులకు కారణమైన వీరి రిపోర్టింగ్ శైలి తెలుగు జర్నలిజంలో వీరికి ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టింది. 2001లో సీ ఛానెల్ అనే కేబుల్ టీవీలో చేరి కెరీర్ ప్రారంభించి హైదరాబాద్ నగర ఆర్థిక, సామాజిక రంగాలపై కథనాలతో పాటు సినిమా వార్తలను కూడా అందించారు.Read More

E-Paper


