జీవితంలో అనుకోకుండా ఎదురయ్యే భావోద్వేగాలు లేదా చేదు అనుభవాలు మనుషుల మనసులపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. ఆ సంఘటన ముగిసిపోయినప్పటికీ పాత సంభాషణలను పదేపదే తలచుకోవడం, భవిష్యత్తు గురించి మితిమీరిన ఆందోళన చెందడం, చిన్న చిన్న విషయాలకే తీవ్రంగా ప్రతిస్పందించడం వంటివి సాధారణంగా జరుగుతుంటాయి. అయితే, మనసులోకి వచ్చే ప్రతి భావానికి తక్షణమే స్పందించి గందరగోళానికి గురికాకుండా, కాస్త సమయం తీసుకుని ఆలోచిస్తే మనశ్శాంతిని సొంతం చేసుకోవచ్చని మానసిక నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. ఎమోషన్స్ని నియంత్రించుకోవడం అంటే అసలు కోపం, బాధ, భయం, ఆందోళన వంటివి కలగకుండా చూసుకోవడం కాదు. ఆ భావాలను గుర్తించి, వాటి ఆధారంగా క్షణికావేశంలో తొందరపాటు నిర్ణయాలు తీసుకోకుండా అదుపులో ఉంచుకోవడమే అసలైన మనో నిగ్రహం. అశాంతి నుంచి మానసిక స్పష్టత వైపు పయనించడానికి తోడ్పడే 6 సులువైన అలవాట్లు ఇక్కడ తెలుసుకోండి.
ఆగి గమనించండి.. ఆపై స్పందించండి- తీవ్రమైన భావోద్వేగం కలిగినప్పుడు తక్షణమే ప్రతిస్పందించకుండా ఒక క్షణం ఆగడం అలవాటు చేసుకోవాలి. మీ శరీరంలో ఎలాంటి మార్పులు వస్తున్నాయి? మనసులో ఎలాంటి ఆలోచనలు మెదులుతున్నాయి? అనే అంశాలను ఎటువంటి తీర్పు ఇవ్వకుండా గమనించాలి. ఈ చిన్న విరామం భావోద్వేగం తీవ్రత నుంచి మిమ్మల్ని వేరు చేసి, సమర్థవంతంగా స్పందించడానికి సమయాన్ని ఇస్తుంది.
భావోద్వేగానికి స్పష్టమైన పేరు పెట్టండి- మనసు కలత చెందినప్పుడు కేవలం 'నాకు ఏదోలా ఉంది' అని అనుకోవడమే కాకుండా, అసలు ఆ క్షణంలో ఏ భావం వేధిస్తోందో గుర్తించాలి. అది కోపమా, భయమా, ఆందోళన కాదా, లేదా నిరాశా? అనే దానికి స్పష్టంగా పేరు పెట్టాలి. భావాలను స్పష్టంగా గుర్తించి పేరు పెట్టడం వల్ల మెదడులో వాటి తీవ్రత తగ్గి, ఉపశమనం లభిస్తుందని పరిశోధనలు తెలుపుతున్నాయి!
దృష్టిని వర్తమానంలోకి మళ్లించండి- ఆలోచనలు కట్టలు తెంచుకుంటున్నప్పుడు దృష్టిని పరిసరాలపైకి మళ్లించాలి. బయట కనిపించే ఆకాశాన్ని చూడటం, చుట్టూ వినిపించే శబ్దాలను ఆలకించడం లేదా నేలపై పడుతున్న మీ అడుగులను గమనించడం వంటివి చేయాలి. ఈ రకమైన 'గ్రౌండింగ్' పద్ధతి.. పదేపదే వేధించే ప్రతికూల ఆలోచనల చక్రాన్ని తెంచివేసి, ప్రస్తుత క్షణంలో జీవించేలా చేస్తుంది.
శ్వాసపై ధ్యాస పెట్టడం- ఆలోచనల సుడిగుండంలో చిక్కుకున్నప్పుడు శ్వాసను ఒక ఆసరాగా వాడుకోవాలి. నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకుంటూ, వదులుతూ లెక్కించడం ప్రారంభించాలి. శ్వాస ప్రక్రియపై దృష్టి పెట్టడం వల్ల మనసు స్థిరత్వానికి వస్తుంది. అంతేకాకుండా, నెమ్మదిగా తీసుకునే దీర్ఘ శ్వాసలు శరీరాన్ని రిలాక్స్ చేసి, ఒత్తిడి తగ్గించడంలో సహాయపడతాయి.
మైక్రో-మెడిటేషన్ల ప్రాధాన్యం- ధ్యానం అనగానే గంటల కొద్దీ కూర్చోవాల్సిన అవసరం లేదు. రోజూ కొన్ని నిమిషాల పాటు మైండ్‌ఫుల్ బ్రీథింగ్ చేస్తే సరిపోతుంది. కళ్లు మూసుకుని కొన్ని దీర్ఘ శ్వాసలు తీసుకుంటూ, మనసులోకి వచ్చే ఆలోచనలను అలా చూస్తూ వదిలేయాలి. ఏదైనా ముఖ్యమైన నిర్ణయం తీసుకునే ముందు లేదా కష్టమైన సంభాషణకు వెళ్లే ముందు ఈ పద్ధతి పాటిస్తే ప్రశాంతత చేకూరుతుంది.
పరిమితులు విధించుకోవడం నేర్చుకోండి- మీ సమయాన్ని, శక్తిని నిరంతరం ఇతరుల కోసమే ధారపోస్తే భావోద్వేగాలను అదుపు చేయడం కష్టమవుతుంది. వ్యక్తిగత జీవితంలో ఆరోగ్యకరమైన పరిమితులను విధించుకోవడం ఎంతో అవసరం. మీకు వీలుకాని పనులకు నిరాడంబరంగా 'నో' చెప్పడం అలవాటు చేసుకోవాలి. సొంత మానసిక ఆరోగ్యానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం అంటే ఇతరులను నిర్లక్ష్యం చేయడం కాదని గుర్తుంచుకోవాలి.