దీర్ఘకాలిక మానసిక ఒత్తిడి పోషకాల శోషణను దెబ్బతీస్తుందా? డాక్టర్ కిరణ్ పెద్ది మాట ఇదీ

దీర్ఘకాలిక మానసిక ఒత్తిడి కూడా పోషకాల శోషణను తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తుందని యశోద హాస్పిటల్స్ డైరెక్టర్ - సెంటర్ ఫర్ ఐబీడీ, సీనియర్ గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజిస్ట్ డాక్టర్ కిరణ్ పెద్ది వివరించారు. పోషకాహారం తీసుకున్నప్పటికీ ఒత్తిడి వల్ల శరీరం గ్రహించలేకపోయే ప్రమాదముందని హెచ్చరించారు. దీనిపై వారి సమగ్ర విశ్లేషణ.

ఒత్తిడి సుదీర్ఘకాలం కొనసాగినప్పుడు, శరీరం యొక్క 'HPA యాక్సిస్' (HPA Axis) ఉత్తేజితమై, జీర్ణక్రియను నియంత్రించే 'రెస్ట్ అండ్ డైజెస్ట్' (Rest and Digest) వ్యవస్థను అణచివేస్తుంది. ఇది జీర్ణ వ్యవస్థను ప్రధానంగా 4 విధాలుగా దెబ్బతీస్తుంది.

యశోద హాస్పిటల్స్ డైరెక్టర్ - సెంటర్ ఫర్ ఐబీడీ, సీనియర్ గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజిస్ట్ డాక్టర్ కిరణ్ పెద్ది

జీర్ణకోశ కదలికలలో మార్పులు (Gut Motility): ఆహారం చాలా వేగంగా లేదా చాలా నెమ్మదిగా జీర్ణ వ్యవస్థ గుండా ప్రయాణిస్తుంది.

పేగుల పారగమ్యత పెరగడం (Leaky Gut): పేగుల గోడల రంధ్రాల పరిమాణం పెరిగి 'లీకీ గట్' సమస్యకు దారితీస్తుంది.

గట్ మైక్రోబయోమ్ దెబ్బతినడం (Gut Microbiome): పేగుల్లో ఉండే మంచి బాక్టీరియా సమతుల్యత దెబ్బతింటుంది.

జీర్ణ రసాలు తగ్గడం: జీర్ణక్రియకు అవసరమైన గ్యాస్ట్రిక్ యాసిడ్, ఎంజైమ్‌ల స్రావాలు తగ్గిపోతాయి.

ఈ మార్పులన్నింటి వల్ల శరీరం ఆవశ్యక మైక్రోన్యూట్రియెంట్లను గ్రహించే సామర్థ్యం క్రమంగా తగ్గుతుంది.

ఒత్తిడి వల్ల తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యే పోషకాలు

మెగ్నీషియం (Magnesium): కార్టిసాల్ (Cortisol) హార్మోన్ పెరగడం వల్ల మూత్రం ద్వారా మెగ్నీషియం బయటకు వెళ్లిపోతుంది. దీని లోపం వల్ల ఆందోళన, అలసట, నిద్రలేమి సమస్యలు మరింత తీవ్రమవుతాయి.

కాల్షియం (Calcium): కార్టిసాల్ స్థాయిలు పెరిగితే పేగులు కాల్షియంను గ్రహించలేవు, అలాగే మూత్రం ద్వారా ఇది వృథాగా పోతుంది. ఇది దీర్ఘకాలంలో ఎముకల ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది.

విటమిన్ B కాంప్లెక్స్: ఒత్తిడి సమయంలో, ముఖ్యంగా కార్టిసాల్ తయారీకి ఉపయోగపడే విటమిన్ B5 (పాంతోతేనిక్ యాసిడ్) అవసరం పెరుగుతుంది. ఇవి నీటిలో కరిగే విటమిన్లు కాబట్టి శరీరంలో నిల్వ ఉండవు.

విటమిన్ C: అడ్రినల్ గ్రంథులలో నిల్వ ఉండే విటమిన్ C, కార్టిసాల్ ఉత్పత్తి సమయంలో వేగంగా ఖర్చవుతుంది.

సాధారణ జనాభాలో 10–15% మందిని వేధించే ఇరిటబుల్ బౌల్ సిండ్రోమ్ (IBS) కు ఒత్తిడే ప్రధాన కారణం. ఐబీఎస్ ఉన్నవారు కొన్ని రకాల ఆహారాలను తినకపోవడం వల్ల పోషకాల లోపాలు ఏర్పడతాయి.

గమనిక: మానసిక ఒత్తిడి వల్ల 'ఇన్‌ఫ్లమేటరీ బౌల్ డిసీజ్' (IBD) అనే ఆటోఇమ్యూన్ వ్యాధి నేరుగా రాదు. కానీ, ఇప్పటికే ఐబీడీతో బాధపడుతున్న వారిలో ఒత్తిడి వల్ల లక్షణాలు మరింత తీవ్రమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.

ఒత్తిడి నుంచి జీర్ణ వ్యవస్థను కాపాడుకునే మార్గాలు

పోషకాహారం తీసుకోండి: ఆకుకూరలు, పప్పుధాన్యాలు, గుడ్లు, గింజలు, విత్తనాలు, సిట్రస్ (పుల్లటి) పండ్లను ఆహారంలో భాగం చేసుకోండి.

పేగుల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోండి: సరైన సమయానికి భోజనం చేయడం, తగినంత నీరు తాగడం, ఫైబర్ (పీచు పదార్థం) ఉన్న ఆహారం తీసుకోవడం వల్ల పేగులలోని మంచి బాక్టీరియా ఆరోగ్యంగా ఉంటుంది.

ఒత్తిడిని నియంత్రించండి: ధ్యానం (Mindfulness), లోతైన శ్వాస వ్యాయామాలు, యోగా, ఏరోబిక్ వ్యాయామాల ద్వారా కార్టిసాల్ స్థాయిలను తగ్గించుకోవచ్చు.

వైద్యుల సలహాతోనే సప్లిమెంట్లు వాడండి: సొంతంగా విటమిన్ మాత్రలు వాడకండి. రక్త పరీక్షలు చేయించుకున్నాకే డాక్టర్ సలహా ప్రకారం వాడాలి.

ముగింపు: దీర్ఘకాలిక ఒత్తిడి మానసిక ప్రశాంతతనే కాకుండా, శరీరానికి అవసరమైన పోషకాలను కూడా హరించివేస్తుంది. కాబట్టి ఆహారంతో పాటు ఒత్తిడి నివారణపై దృష్టి పెట్టడమే సరైన పరిష్కారం.

వ్యాసకర్త:

- డాక్టర్ కిరణ్ పెద్ది,

డైరెక్టర్ - సెంటర్ ఫర్ ఐబీడీ,

సీనియర్ కన్సల్టెంట్ గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజిస్ట్,

యశోద హాస్పిటల్స్, హైదరాబాద్