నిద్ర తగ్గితే మెదడు మత్తులో ఉన్నట్టే.. మధ్యాహ్నం ఆ 20 నిమిషాలు చాలు
పని ఒత్తిడి, స్క్రీన్ టైమ్ వల్ల చాలా మంది నిద్రను నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నారు. అయితే రాత్రి పూట గాఢ నిద్ర, మధ్యాహ్నం 15-20 నిమిషాల 'పవర్ న్యాప్' మెదడు పనితీరును, ఆరోగ్యాన్ని ఎలా కాపాడుతాయో ముంబై న్యూరాలజిస్ట్ డాక్టర్ జాయ్ డి దేశాయ్ వివరించారు.
పని ఒత్తిడి, సామాజిక బాధ్యతలు, అర్ధరాత్రి దాటే వరకు ఫోన్లు, ల్యాప్టాప్ల స్క్రీన్లకు అతుక్కుపోవడం వల్ల ప్రస్తుత రోజుల్లో చాలా మంది రాజీ పడుతున్న మొదటి అంశం నిద్ర. నిద్ర అంటే కేవలం శరీరానికి విశ్రాంతి ఇవ్వడం మాత్రమే అనుకుంటే పొరపాటే. మన మెదడు, శరీర ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటంలో నిద్ర కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. రాత్రిపూట నిద్ర సరిపోనప్పుడు మధ్యాహ్నం వేళ తీసుకునే చిన్న కునుకు (పవర్ న్యాప్) మన ఏకాగ్రతను, ఉత్సాహాన్ని నిజంగానే పెంచుతుందా? నిద్ర చక్రాలు ఎలా పనిచేస్తాయి? అనే అంశాలపై ముంబైలోని జస్లోక్ హాస్పిటల్ అండ్ రీసెర్చ్ సెంటర్ న్యూరాలజీ విభాగం డైరెక్టర్ డాక్టర్ జాయ్ డి దేశాయ్ హెచ్టీ లైఫ్స్టైల్కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో పలు ఆసక్తికర విషయాలు వెల్లడించారు.

నిద్రలోని వివిధ దశలు.. మెదడు పనితీరు
"మానవ నిద్ర అనేది చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచంతో సంబంధం తెంచుకుని, నిష్క్రియాత్మకంగా గడిపే ఎనిమిది గంటల సమయం కాదు. జీవక్రియల మనుగడ కోసం పరిణామ క్రమంలో ఏర్పడిన ఒక రక్షణ కవచం ఇది. రాత్రిపూట సరైన ఎనిమిది గంటల నిద్రలో మానవ మెదడు 90 నుంచి 110 నిమిషాల చొప్పున పునరావృతమయ్యే నిద్ర దశల్లో విశ్రాంతి తీసుకుంటుంది" అని డాక్టర్ దేశాయ్ వివరించారు.
ప్రతి నిద్ర చక్రంలో (స్లీప్ సైకిల్) దాదాపు 75 శాతం 'నాన్-ర్యాపిడ్ ఐ మూవ్మెంట్' (ఎన్ఆర్ఈఎం) నిద్ర ఉంటుందని ఆయన తెలిపారు. ఇందులో క్రమంగా గాఢ నిద్రలోకి వెళ్లే మూడు దశలు ఉంటాయి. దీని తర్వాత 'ర్యాపిడ్ ఐ మూవ్మెంట్' (ఆర్ఈఎం) నిద్ర వస్తుంది. మొత్తం నిద్రలో ఇది సుమారు 20 నుంచి 25 శాతం ఉంటుంది. కలలు రావడానికి ఈ దశతోనే దగ్గరి సంబంధం ఉంటుంది. "నిద్రపోయిన మొదటి నాలుగు నుంచి ఐదు గంటల్లో ఎన్ఆర్ఈఎం నిద్ర సమయం ఎక్కువగా ఉంటే, చివరి మూడు నుంచి నాలుగు గంటల్లో ఆర్ఈఎం నిద్ర నిడివి ఎక్కువగా ఉంటుంది" అని డాక్టర్ దేశాయ్ పేర్కొన్నారు.
మెదడు, శరీర ఆరోగ్యానికి నిద్ర ఎలా తోడ్పడుతుంది?
మొత్తం ఆరోగ్యాన్ని కాపాడే పలు జీవక్రియల్లో నిద్ర కీలక భూమిక పోషిస్తుంది. శరీరానికి పునరుత్తేజం ఇవ్వడంలో ఎన్ఆర్ఈఎం, ఆర్ఈఎం నిద్ర దశలు వేర్వేరు విధాలుగా తోడ్పడతాయి. "నిద్ర రక్తపోటును (బీపీ) నియంత్రిస్తుంది, రక్తంలో చక్కెర స్థాయులను స్థిరంగా ఉంచుతుంది. శరీరంలో కొవ్వు నిల్వలను సక్రమంగా నిర్వహిస్తూ, అటానమిక్ వ్యవస్థను సమన్వయం చేస్తుంది. రోగనిరోధక శక్తిని బలోపేతం చేయడంతో పాటు చర్మ ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది" అని ఆయన చెప్పారు.
శారీరక విశ్రాంతికి మించి నాడీ వ్యవస్థ పనితీరుకు కూడా నిద్ర ఎంతో అవసరం. రక్తం నుంచి మెదడులోకి హానికర పదార్థాలు చేరకుండా అడ్డుకునే 'బ్లడ్-బ్రెయిన్ బారియర్' పటిష్ఠతను కాపాడటం, న్యూరోవాస్కులర్ యూనిట్ పనితీరును మెరుగుపరచడం, జ్ఞాపకాలను క్రమబద్ధీకరించి మెదడులో నిక్షిప్తం చేయడంలో నిద్ర సహాయపడుతుంది.
దీంతో పాటు మెదడులోని 'గ్లింఫాటిక్ వ్యవస్థ' ప్రాధాన్యాన్ని డాక్టర్ దేశాయ్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. "పగటిపూట మెదడు చురుకుగా పనిచేసినప్పుడు ఏర్పడే హానికర ప్రోటీన్ అవశేషాలను నిద్ర సమయంలో మాత్రమే పనిచేసే 'గ్లింఫాటిక్ సిస్టమ్' శుభ్రపరుస్తుంది. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, రోగనిరోధక, నాడీ క్షీణత (డీజెనరేటివ్) ప్రమాదాల నుంచి మెదడును కాపాడే రక్షకుడిలా నిద్ర పనిచేస్తుంది" అని ఆయన విశ్లేషించారు.
నిద్రపోయే సమయం, క్రమశిక్షణ ఎందుకు ముఖ్యం?
తగినంత సమయం నిద్రపోవడమే కాకుండా, ఏ సమయంలో నిద్రపోతున్నామనేది కూడా శరీర సహజ జీవ గడియారాన్ని (బయోలాజికల్ రిథమ్) కాపాడటంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. "సూర్యాస్తమయం అయిన నాలుగు గంటల్లోపు నిద్రపోయి, సూర్యోదయంతో మేల్కొనేలా సిర్కాడియన్, హోమియోస్టాటిక్ వ్యవస్థల ద్వారా మన మెదడు అనుసంధానమై ఉంటుంది. నిద్ర ప్రయోజనాలు పూర్తిస్థాయిలో అందాలంటే నిద్ర నిడివి, నాణ్యత, సమయం, ప్రతిరోజూ ఒకే వేళకు నిద్రపోయే క్రమశిక్షణ అత్యంత ముఖ్యం" అని డాక్టర్ దేశాయ్ అన్నారు.
ప్రతిరోజూ ఆలస్యంగా నిద్రపోవడం వల్ల శరీర సహజ లయ దెబ్బతిని, నిద్ర వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు తగ్గిపోతాయని ఆయన హెచ్చరించారు. "నిద్ర సమయం తగ్గినప్పుడు శరీర పునరుద్ధరణ అసంపూర్ణంగా మిగిలిపోతుంది. దీనివల్ల పగటిపూట నిద్రమత్తు ఆవహించేలా మెదడు ప్రేరేపిస్తుంది. నిద్రలేమితో బాధపడే మెదడు పనితీరు, మద్యం మత్తులో ఉన్న మెదడు పనితీరుతో సమానంగా మందగిస్తుంది" అని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
15-20 నిమిషాల 'పవర్ న్యాప్'తో మెదడు చురుకు!
రాత్రిపూట తగినంత నిద్ర లేక ఇబ్బంది పడేవారికి లేదా పగటిపూట అలసటగా అనిపించేవారికి మధ్యాహ్నం తీసుకునే చిన్న కునుకు కొంత ఉపశమనం ఇస్తుంది. పగటిపూట స్వల్ప విశ్రాంతి తీసుకోవడం వల్ల అప్రమత్తత పెరిగి, ఆలోచనా శక్తి మెరుగుపడుతుందని డాక్టర్ దేశాయ్ సూచించారు.
"ఇలాంటి సందర్భాల్లో పగటిపూట తీసుకునే చిన్న కునుకు కొంత పునరుత్తేజాన్ని ఇస్తుంది. బిజీగా ఉండే రోజులో మధ్యాహ్నం 3 గంటల లోపు 15 నుంచి 20 నిమిషాల పాటు నిద్రపోవడమే సరైన 'పవర్ న్యాప్'. ఇది మెదడు సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేసి, పనితీరుకు మరింత మెరుగులు దిద్దుతుంది," అని ఆయన పేర్కొన్నారు. ప్రత్యేకించి తీరిక లేని పనులతో సతమతమయ్యేవారు ప్రతిరోజూ ఒకే సమయానికి పవర్ న్యాప్ అలవాటు చేసుకుంటే పగటిపూట పని సామర్థ్యం చురుకుగా ఉంటుందని తెలిపారు.
ఆరోగ్యకరమైన నిద్ర అలవాట్లకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వండి
"నగరీకరణ ఒత్తిళ్లు, స్క్రీన్ల వినియోగం పెరిగి నిద్రలేమి వేధిస్తున్న ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో, పగటిపూట ఒక్క పవర్ న్యాప్కు సమయం కేటాయిస్తే ఉత్సాహం, పని సామర్థ్యం రెట్టింపవుతాయి" అని డాక్టర్ దేశాయ్ చెప్పారు. జీవితాంతం సమతుల్య నిద్ర వేళలు, తగినంత నిద్ర సమయాన్ని పాటించాలని ఆయన సూచించారు.
"జీవితకాలం పాటు సరైన నిద్ర వేళలను, నిడివిని కాపాడుకోవడం వల్ల బిజీగా ఉండే వ్యక్తుల ముఖాల్లో కనిపించే అకాల వృద్ధాప్య ఛాయలను దూరం చేయవచ్చు. మంచి నిద్ర అలవాట్లను (స్లీప్ హైజీన్) పాటించండి, అవి మీ ఆయుష్షును పెంచుతాయి" అని డాక్టర్ దేశాయ్ ముగించారు. మెదడు, శరీర ఆరోగ్యానికి రాత్రిపూట నాణ్యమైన నిద్రే అత్యంత ప్రధానం. మధ్యాహ్నం 15–20 నిమిషాల పవర్ న్యాప్ చురుకుదనాన్ని పెంచడానికి ఉపయోగపడుతుంది కానీ, అది రాత్రి నిద్రకు ప్రత్యామ్నాయం కాదని గుర్తుంచుకోవాలి.
(గమనిక: ఈ కథనంలోని వివరాలు పాఠకుల అవగాహన కోసం మాత్రమే ఉద్దేశించినవి. ఇది వైద్య సలహాకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు. ఆరోగ్య సమస్యలు లేదా నిద్రలేమికి సంబంధించిన సందేహాల కోసం ఎల్లప్పుడూ వైద్యులను సంప్రదించాలి.)
ABOUT THE AUTHORHT Telugu Deskహెచ్ టీ తెలుగు డెస్క్ టీమ్ సుశిక్షితులైన, సుదీర్ఘ అనుభవం ఉన్న జర్నలిస్టులతో కూడిన బృందం. ప్రాంతీయ, జాతీయ, అంతర్జాతీయ వార్తలు సహా అన్ని విభాగాలకు ఆయా రంగాల వార్తలు అందించడంలో నైపుణ్యం కలిగిన సబ్ ఎడిటర్లతో కూడిన బృందం. జర్నలిజం విలువలను, ప్రమాణాలను కాపాడుతూ జర్నలిజంపై అత్యంత మక్కువతో పనిచేస్తున్న బృందం. సంపూర్ణ వార్తావిలువలతో కూడిన కథనాలను పాఠకుల ముందుకు తెస్తున్న బృందం.Read More

E-Paper


