డాలర్ సామ్రాజ్యానికి ‘యువాన్’ ముప్పు? హార్ముజ్ జలసంధి వేదికగా మొదలైన కొత్త కరెన్సీ యుద్ధం!

పశ్చిమాసియాలో చమురు ఉద్రిక్తతలు ఇప్పుడు డాలర్, యువాన్ల మధ్య ఆధిపత్య పోరుకు దారితీస్తున్నాయి. ఇరాన్ తన చమురును యువాన్లలో అమ్ముతుండగా, అమెరికా డాలర్ పట్టు కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. ఈ పరిణామాలు భారత రూపాయిపై చూపే ప్రభావంపై ప్రత్యేక విశ్లేషణ.

పశ్చిమాసియాలో యుద్ధ మేఘాలు కేవలం క్షిపణులు, చమురు బావులకే పరిమితం కాలేదు. హార్ముజ్ జలసంధి సాక్షిగా ఇప్పుడు ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ గమనాన్ని మార్చే ఒక ‘కరెన్సీ యుద్ధం’ (Currency War) మొదలైంది. ఒకవైపు అమెరికా డాలర్ ఆధిపత్యం, మరోవైపు చైనా యువాన్ దూకుడు మధ్య నలుగుతున్న ఈ భౌగోళిక రాజకీయాల్లో.. భారత రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) అప్రమత్తం కావాల్సిన సమయం ఆసన్నమైందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

డాలర్ సామ్రాజ్యానికి ‘యువాన్’ ముప్పు? హార్ముజ్ జలసంధి వేదికగా కరెన్సీ వార్ (afp)

చమురు రాజకీయాల్లో ‘యువాన్’ ప్రవేశం

గత వారం హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారా ప్రయాణించే ఓడల వివరాలను పరిశీలిస్తే ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం బయటపడింది. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ నుంచి తీవ్ర ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ, ఇరాన్ తన చమురు ఎగుమతులను ఎక్కడా ఆపలేదు. రోజుకు సగటున 13 నుండి 14 లక్షల బ్యారెళ్ల చమురు ఇరాన్ నుంచి బయటకు వెళ్తోంది. ఇందులో ఎక్కువ భాగం చైనాకు చేరుతోంది. ఇక్కడ అసలు ట్విస్ట్ ఏంటంటే.. ఈ చమురు కొనుగోళ్లకు చైనా తన సొంత కరెన్సీ అయిన ‘యువాన్’ (Yuan) లో చెల్లింపులు చేస్తోంది.

సాధారణంగా దశాబ్దాలుగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు వ్యాపారం అమెరికా డాలర్లలోనే జరుగుతోంది. దీనినే 'పెట్రో డాలర్' వ్యవస్థ అంటారు. కానీ, ఇప్పుడు ఇరాన్-చైనా బంధం ఈ డాలర్ వ్యవస్థకు సవాలు విసురుతోంది. అమెరికా అనుకూల గల్ఫ్ దేశాల చమురు ఎగుమతులు అడ్డంకులను ఎదుర్కొంటున్న తరుణంలో, చైనా యువాన్ తన పట్టును పెంచుకోవడం గమనార్హం.

అమెరికాకు ఎందుకీ ఆందోళన?

ప్రపంచ వాణిజ్యంలో డాలర్ ఆధిపత్యం ఉండటం వల్ల అమెరికాకు ఒక ప్రత్యేక అధికారం (Privilege) లభిస్తుంది. ఇతర దేశాలు డాలర్లను నిల్వ చేసుకోవడం కోసం అమెరికా బాండ్లను కొంటాయి. దీనివల్ల అమెరికా ఎంత అప్పు చేసినా, తక్కువ వడ్డీకే నిధులు సమకూరుతాయి. ఒకవేళ ప్రపంచ చమురు మార్కెట్ యువాన్ వైపు మళ్లితే, డాలర్ డిమాండ్ తగ్గి అమెరికా ఆర్థిక వ్యవస్థపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతుంది.

భారత రూపాయి పరిస్థితి ఏంటి?

ఈ కరెన్సీ యుద్ధంలో భారత రూపాయి (Rupee) గడ్డు కాలాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. చమురు ధరలు పెరగడం, డాలర్ బలోపేతం కావడంతో రూపాయి విలువ పడిపోతోంది. ఇది మన దేశంలో ద్రవ్యోల్బణం (ధరల పెరుగుదల) పెరగడానికి దారితీస్తుంది.

ఈ క్లిష్ట సమయంలో రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) పాత్ర అత్యంత కీలకం:

• డాలర్ల అమ్మకం: రూపాయి పతనాన్ని అడ్డుకోవడానికి ఆర్‌బీఐ తన వద్ద ఉన్న డాలర్లను మార్కెట్లో విక్రయిస్తోంది.
• లిక్విడిటీ సమస్య: డాలర్లను అమ్మడం వల్ల మార్కెట్లో రూపాయిల కొరత ఏర్పడుతుంది. దీనిని సర్దుబాటు చేయడానికి ఆర్‌బీఐ ఓపెన్ మార్కెట్ ద్వారా బాండ్లను కొనాల్సి ఉంటుంది.
• వడ్డీ రేట్లు: ఒకవేళ రూపాయి మరింత బలహీనపడితే, వడ్డీ రేట్లను పెంచక తప్పని పరిస్థితి రావచ్చు. ఇది సామాన్యుల రుణాలపై భారం పెంచుతుంది.

భవిష్యత్తు సవాళ్లు

ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో డాలర్ - యువాన్ మధ్య పోరు మరింత ముదిరే అవకాశం ఉంది. గతంలో ఎప్పుడో ఒకసారి జరిగే 'బ్లాక్ స్వాన్' (ఊహించని ఉత్పాతాలు) వంటి సంఘటనలు ఇప్పుడు సర్వసాధారణంగా మారిపోయాయి. అందుకే భారత కేంద్ర బ్యాంకు తన వ్యూహాలను వైవిధ్యంగా మార్చుకోవాలని ఆర్థిక నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. కేవలం రూపాయి స్థిరత్వంపైనే కాకుండా, మారుతున్న గ్లోబల్ కరెన్సీ సమీకరణాలపై కూడా దృష్టి సారించాల్సిన అవసరం ఉంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)

1. చమురు యుద్ధం కరెన్సీ యుద్ధంగా ఎలా మారుతుంది?

దేశాలు తమ చమురు ఎగుమతులు, దిగుమతులకు డాలర్ కు బదులుగా వేరే కరెన్సీని (ఉదాహరణకు యువాన్) వాడటం మొదలుపెట్టినప్పుడు, అది డాలర్ ఆధిపత్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. దీనినే కరెన్సీ వార్ అంటారు.

2. యువాన్ వాడకం పెరిగితే భారత్ కు నష్టమా?

యువాన్ బలోపేతం కావడం చైనాకు లాభం. భారత్ తన దిగుమతులకు డాలర్లను వాడుతుంది కాబట్టి, డాలర్-యువాన్ గొడవలో రూపాయి ఒడిదుడుకులకు లోనై ధరలు పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది.

3. ఆర్‌బీఐ రూపాయిని ఎలా కాపాడుతుంది?

తన దగ్గర ఉన్న విదేశీ మారక నిల్వల (Forex Reserves) నుంచి డాలర్లను మార్కెట్లోకి విడుదల చేయడం ద్వారా రూపాయి విలువ మరీ పడిపోకుండా ఆర్‌బీఐ ప్రయత్నిస్తుంది.