బెంగళూరు: ఉద్యోగ రంగంలో పనిచేసే ప్రతి ఒక్కరికీ గ్రాట్యుటీ (Gratuity) అనేది ఒక కీలకమైన ఆర్థిక భరోసా. సాధారణంగా ఒకే సంస్థలో కనీసం ఐదేళ్ల పాటు నిరంతరంగా పనిచేస్తేనే గ్రాట్యుటీ అందుతుందని చాలామంది ఉద్యోగులు భావిస్తుంటారు. అయితే, ఐదు క్యాలెండర్ సంవత్సరాలు పూర్తి కాకముందే రాజీనామా చేసిన ఉద్యోగులు కూడా గ్రాట్యుటీ పొందేందుకు అర్హులేనని కర్ణాటక హైకోర్టు సంచలన తీర్పు వెలువరించింది. గ్రాట్యుటీ చెల్లింపు చట్టం, 1972లోని నిబంధనల ప్రకారం కొన్ని షరతులకు లోబడి వారికి ఈ ప్రయోజనం దక్కుతుందని స్పష్టం చేసింది.

సంబంధిత 12 నెలల కాలంలో కనీసం 240 రోజులు పనిచేసిన ఉద్యోగిని, గ్రాట్యుటీ అర్హత కోసం పూర్తి ఏడాది నిరంతర సర్వీసు పూర్తి చేసినట్లుగానే పరిగణించాలని హైకోర్టు తేల్చిచెప్పింది. చట్టంలోని ఐదేళ్ల అర్హత నిబంధనతో పాటు ‘నిరంతర సర్వీసు’ (కంటిన్యూయస్ సర్వీస్) నిర్వచనాన్ని కూడా తప్పనిసరిగా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని ఈ తీర్పు నొక్కిచెప్పింది.
బెంగళూరు మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన్ (బీఎంఆర్సీఎల్) మాజీ అసిస్టెంట్ ఇంజినీర్ దాఖలు చేసిన పిటిషన్పై విచారణ సందర్భంగా కోర్టు ఈ తీర్పునిచ్చింది. ఆయన మొత్తం సర్వీసు 4 ఏళ్ల 9 నెలల 12 రోజులు మాత్రమే ఉందని, తప్పనిసరి ఐదేళ్ల గడువు పూర్తి కాలేదనే కారణంతో బీఎంఆర్సీఎల్ ఆయనకు రావాల్సిన రూ.1.75 లక్షల గ్రాట్యుటీని నిరాకరించింది. దీనిపై ఉద్యోగి అప్పీల్ను అనుమతించిన కర్ణాటక హైకోర్టు, 2026 సెప్టెంబర్ 26న వెలువరించిన తీర్పులో 2022 మే 18 నుంచి 10 శాతం వడ్డీతో కలిపి రూ.1.75 లక్షల గ్రాట్యుటీ చెల్లించాలని బీఎంఆర్సీఎల్ను ఆదేశించినట్లు ‘ది ఎకనామిక్ టైమ్స్’ నివేదించింది.
గ్రాట్యుటీ అర్హతపై కర్ణాటక హైకోర్టు ఏం చెప్పింది?
ఉద్యోగి విధుల్లో చేరిన తేదీ నుంచి ఐదు క్యాలెండర్ సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాయా లేదా అన్నది మాత్రమే ఇక్కడ ప్రశ్న కాదని హైకోర్టు వ్యాఖ్యానించింది. బదులుగా గ్రాట్యుటీ చెల్లింపు చట్టంలోని సెక్షన్ 4(1)తో పాటు, సెక్షన్ 2(సీ), సెక్షన్ 2ఏ కింద ఉన్న నిరంతర సర్వీసు నిర్వచనాన్ని కలిపి పరిశీలించడం ద్వారా అర్హతను నిర్ణయించాలని స్పష్టం చేసింది.
గ్రాట్యుటీ అనేది యాజమాన్యం దయతో ఇచ్చే బహుమతి లేదా విచక్షణాధికార చెల్లింపు కాదని కోర్టు పేర్కొంది. చట్టం నిర్దేశించిన షరతులను పూర్తి చేసినప్పుడు అది ఉద్యోగికి లభించే చట్టబద్ధమైన హక్కు అని తేల్చిచెప్పింది. చట్టంలోని సెక్షన్ 4(1) ప్రకారం కొన్ని మినహాయింపులకు లోబడి, గ్రాట్యుటీకి అర్హత సాధించాలంటే ఉద్యోగి సాధారణంగా ఐదేళ్ల నిరంతర సర్వీసు పూర్తి చేయాలి. అయితే, నిరంతర సర్వీసును నిర్ణయించే షరతులను తెలిపే సెక్షన్ 2ఏ నుంచి ఈ నిబంధనను వేరు చేసి చూడలేమని కోర్టు వివరించింది.
{{/usCountry}}గ్రాట్యుటీ అనేది యాజమాన్యం దయతో ఇచ్చే బహుమతి లేదా విచక్షణాధికార చెల్లింపు కాదని కోర్టు పేర్కొంది. చట్టం నిర్దేశించిన షరతులను పూర్తి చేసినప్పుడు అది ఉద్యోగికి లభించే చట్టబద్ధమైన హక్కు అని తేల్చిచెప్పింది. చట్టంలోని సెక్షన్ 4(1) ప్రకారం కొన్ని మినహాయింపులకు లోబడి, గ్రాట్యుటీకి అర్హత సాధించాలంటే ఉద్యోగి సాధారణంగా ఐదేళ్ల నిరంతర సర్వీసు పూర్తి చేయాలి. అయితే, నిరంతర సర్వీసును నిర్ణయించే షరతులను తెలిపే సెక్షన్ 2ఏ నుంచి ఈ నిబంధనను వేరు చేసి చూడలేమని కోర్టు వివరించింది.
{{/usCountry}}సెక్షన్ 2ఏ కింద, చట్టబద్ధమైన షరతులకు లోబడి సంబంధిత 12 నెలల కాలంలో కనీసం 240 రోజులు పనిచేసిన ఉద్యోగిని ఒక పూర్తి ఏడాది నిరంతర సర్వీసు పూర్తి చేసినట్లుగా పరిగణించవచ్చు. ఉద్యోగి విధుల్లో చేరిన తేదీకి, బయటకు వచ్చిన తేదీకి మధ్య ఉన్న క్యాలెండర్ కాలాన్ని మాత్రమే లెక్కించి యాజమాన్యాలు, అధికారులు గ్రాట్యుటీ అర్హతను నిర్ణయించలేరని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఉద్యోగి వాస్తవంగా పనిచేసిన రోజుల సంఖ్యను, సెక్షన్ 2ఏ కింద ఉన్న వెసులుబాటు వర్తిస్తుందా లేదా అనే అంశాన్ని కూడా కచ్చితంగా పరిశీలించాలని సూచించింది. మొత్తం క్యాలెండర్ కాలం ఐదేళ్ల కంటే తక్కువగా ఉందనే ఏకైక కారణంతో దరఖాస్తును తిరస్కరించకుండా, ఐదో ఏడాదిలో 240 రోజులకు పైగా పనిచేశానన్న ఉద్యోగి వాదన ప్రాధాన్యతను సెక్షన్ 2ఏ, సెక్షన్ 4(1) ప్రకారం పరిశీలించాలని హైకోర్టు పేర్కొంది.
బెంగళూరు మెట్రో ఉద్యోగి కేసు నేపథ్యం ఇదే..
‘ది ఎకనామిక్ టైమ్స్’ కథనం ప్రకారం, హెచ్వీ అనే ఉద్యోగి 2017 జులై 6న బెంగళూరు మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన్లో అసిస్టెంట్ ఇంజినీర్గా చేరారు. ఆయన 2022 మార్చి 19న రాజీనామా చేయగా, 2022 ఏప్రిల్ 18న విధుల నుంచి రిలీవ్ అయ్యారు. సంస్థలో ఆయన మొత్తం సర్వీసు 4 ఏళ్ల 9 నెలల 12 రోజులుగా నమోదైంది.
సంస్థను వీడిన తర్వాత, తాను చివరిగా అందుకున్న నెలవారీ జీతం రూ.64,210 ఆధారంగా రూ.1.85 లక్షల గ్రాట్యుటీ చెల్లించాలని కోరుతూ ఆయన పలుమార్లు వినతిపత్రాలు సమర్పించారు. అయితే, ఐదేళ్ల నిరంతర సర్వీసు పూర్తి చేయలేదనే కారణంతో బీఎంఆర్సీఎల్ ఆయన అభ్యర్థనను తిరస్కరించింది. దీంతో గ్రాట్యుటీ చెల్లింపు కోసం ఆయన న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయించారు.
హైకోర్టులో ఉద్యోగి తరఫున న్యాయవాది ఎస్బీ ముక్కన్నప్ప వాదనలు వినిపించారు. తన ఐదో ఏడాది సర్వీసులో 240 రోజులకు పైగా పనిచేశానని, కాబట్టి నిరంతర సర్వీసు నిబంధనల ప్రకారం తాను గ్రాట్యుటీ పొందేందుకు అర్హుడినని ఉద్యోగి వాదించారు. ఈ కేసును జస్టిస్ డీకే సింగ్, జస్టిస్ హెచ్. శాంతి భూషణ్లతో కూడిన డివిజన్ బెంచ్ విచారించింది. ఉద్యోగి అప్పీల్ను ఆమోదించిన ధర్మాసనం, 2022 మే 18 నుంచి 10 శాతం వడ్డీతో రూ.1.75 లక్షల గ్రాట్యుటీ చెల్లించాలని బీఎంఆర్సీఎల్ను ఆదేశించింది.