ప్రపంచవ్యాప్తంగా నాణ్యమైన వైద్యం కోసం అన్వేషిస్తున్న విదేశీ రోగులకు భారతదేశం ప్రధాన కేంద్రంగా మారుతోంది. ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) విడుదల చేసిన తాజా నివేదిక ప్రకారం.. 2025 ఒక్క ఏడాదిలోనే 5 లక్షల మందికి పైగా విదేశీయులు వివిధ రకాల చికిత్సల కోసం భారత్కు వచ్చారు. ప్రస్తుతం $8.7 బిలియన్లుగా ఉన్న భారత మెడికల్ టూరిజం మార్కెట్, 2030 నాటికి $16.2 బిలియన్ల (దాదాపు ₹1.35 లక్షల కోట్లు) స్థాయికి చేరుకుంటుందని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు.
విదేశీయులు భారత్ బాట పట్టడానికి కారణమేంటి?
అనేక అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో వైద్య ఖర్చులు అమాంతం పెరిగిపోవడం, సంక్లిష్ట శస్త్రచికిత్సల కోసం నెలల తరబడి వేచి చూడాల్సి రావడం, జీవనశైలి వ్యాధులు తీవ్రమవ్వడం వంటి అంశాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా రోగులను విదేశీ చికిత్సల వైపు నడిపిస్తున్నాయి. 2022లో ప్రపంచ మెడికల్ వ్యాల్యూ ట్రావెల్ (MVT) మార్కెట్ విలువ $115.6 బిలియన్లుగా ఉండగా, 2030 నాటికి ఇది 10.8 శాతం వార్షిక వృద్ధితో $286.1 బిలియన్లకు చేరుకుంటుంది.
గ్లోబల్ మెడికల్ టూరిజం ఇండెక్స్ ప్రకారం, ప్రపంచంలోని టాప్ 46 మెడికల్ టూరిజం గమ్యస్థానాల్లో భారత్ 10వ స్థానంలో నిలిచింది. అలాగే వెల్నెస్ టూరిజంలో ప్రపంచంలో 12వ స్థానం, ఆసియా-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో 5వ స్థానాన్ని కైవసం చేసుకుంది. భారత్లోని ఈ రంగాన్ని రెండు ప్రధాన విభాగాలుగా వర్గీకరించవచ్చు.
క్యురేటివ్ మెడికల్ టూరిజం: సంక్లిష్ట శస్త్రచికిత్సలు, అవయవ మార్పిడి, కాన్సర్ చికిత్స, ఆర్థోపెడిక్, న్యూరాలజీ వంటి అత్యాధునిక వైద్య సేవలు.
వెల్నెస్ టూరిజం: ఆయుర్వేదం, యోగా, ప్రకృతి వైద్యం, యునాని, సిద్ధ, హోమియోపతి (ఆయుష్) ఆధారిత వ్యాధి నివారణ సంరక్షణ విధానాలు.
2025 గణాంకాలు ఏం చెప్తున్నాయి?
భారత పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ అంచనాల ప్రకారం, 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో పర్యాటక రంగం దేశ జీడీపీకి 5.22 శాతం తోడ్పాటునందించింది. ఈ రంగం ద్వారా ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా 8.46 కోట్ల మందికి ఉపాధి లభించింది.
2025 క్యాలెండర్ సంవత్సరంలో మొత్తం 91.5 లక్షల మంది విదేశీ పర్యాటకులు భారత్ను సందర్శించగా, అందులో 5,07,244 మంది (దాదాపు 5.5 శాతం) కేవలం వైద్య చికిత్సల కోసమే రావడం గమనార్హం.
ఏ ఏ దేశాల నుంచి ఎక్కువగా వస్తున్నారు?
{{/usCountry}}2025 క్యాలెండర్ సంవత్సరంలో మొత్తం 91.5 లక్షల మంది విదేశీ పర్యాటకులు భారత్ను సందర్శించగా, అందులో 5,07,244 మంది (దాదాపు 5.5 శాతం) కేవలం వైద్య చికిత్సల కోసమే రావడం గమనార్హం.
ఏ ఏ దేశాల నుంచి ఎక్కువగా వస్తున్నారు?
{{/usCountry}}భారత్కు వస్తున్న మెడికల్ టూరిస్టులలో అత్యధికంగా బంగ్లాదేశ్ (3,25,127 మంది) నుంచి ఉండగా, ఆ తర్వాత స్థానాల్లో ఇరాక్ (30,989), ఉజ్బెకిస్తాన్ (13,699), సోమాలియా (11,506), తుర్క్మెనిస్తాన్ (10,231), ఒమన్ (9,738), కెన్యా (9,357) దేశాలు ఉన్నాయి. ఈ రోగులు ప్రధానంగా గుండె శస్త్రచికిత్సలు, క్యాన్సర్ కేర్, అవయవ మార్పిడి, కాస్మోటిక్ సర్జరీలు, సంతానలేమి చికిత్సలు, ఆయుష్ వెల్నెస్ థెరపీల కోసం భారత్ను ఎంచుకుంటున్నారు.
భారత్ ఆధిపత్యానికి గల బలమైన కారణాలు
ప్రపంచస్థాయి వైద్యంలో భారత్ ముందు వరుసలో నిలవడానికి ఇక్కడి మౌలిక సదుపాయాలే కారణం. దేశంలో ప్రస్తుతం 69,364 ఆసుపత్రులు (43,486 ప్రైవేట్, 25,778 ప్రభుత్వ) సేవలు అందిస్తున్నాయి. 12 లక్షల మంది నమోదిత వైద్యులతో ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) నిర్దేశించిన డాక్టర్-ప్రజల నిష్పత్తిని భారత్ సాధించింది. వైద్య విద్య, క్లినికల్ ప్రాక్టీస్ ఆంగ్లంలోనే సాగడం వల్ల అంతర్జాతీయ రోగులతో సమాచార మార్పిడి సులువవుతోంది.
ఆసుపత్రుల ప్రమాణాల విషయానికొస్తే, నేషనల్ అక్రిడిటేషన్ బోర్డ్ ఫర్ హాస్పిటల్స్ అండ్ హెల్త్కేర్ ప్రొవైడర్స్ (NABH) 2026 నాటికి 1,299కి పైగా ఆసుపత్రులకు గుర్తింపునిచ్చింది. అంతర్జాతీయ జాయింట్ కమిషన్ ఇంటర్నేషనల్ (JCI) గుర్తింపు పొందిన ఆసుపత్రుల్లో ఢిల్లీ (9), ముంబై (6), బెంగళూరు (3), చెన్నై (2), హైదరాబాద్ (2) ముందంజలో ఉన్నాయి. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలతో పోలిస్తే నాణ్యమైన వైద్యం అత్యంత సరసమైన ధరలకే, వేచి చూడాల్సిన అవసరం లేకుండా లభించడమే భారత్కు ఉన్న అతిపెద్ద ఆయుధం.
ఆయుష్ రంగానికి కేంద్రం ప్రోత్సాహం
సాంప్రదాయ వైద్యవిధానాలను అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళ్లేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం 2023 జూలై 27న ప్రత్యేకంగా 'ఆయుష్ వీసా'ను అందుబాటులోకి తెచ్చింది. బ్యూరో ఆఫ్ ఇండియన్ స్టాండర్డ్స్ కూడా ISO 22525 అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలను స్వీకరించింది. దాదాపు 27 బీమా కంపెనీలు ఆయుష్ చికిత్సలకు కవరేజ్ ఇచ్చేలా 140కి పైగా పాలసీలను ఆఫర్ చేస్తున్నాయి.
కేంద్ర బడ్జెట్ 2026-27 ఆశాజనక ప్రణాళికలు
కేంద్ర బడ్జెట్ 2026-27లో మెడికల్ టూరిజం అభివృద్ధికి ప్రత్యేక కేటాయింపులు చేశారు.
ప్రాంతీయ మెడికల్ హబ్లు: రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యంతో దేశవ్యాప్తంగా 5 ప్రాంతీయ మెడికల్ హబ్లను ఏర్పాటు చేయనున్నారు. వీటిలో ఆయుష్ సెంటర్లు, మెడికల్ వ్యాల్యూ ట్రావెల్ ఫెసిలిటేషన్ కేంద్రాలు ఉంటాయి.
ఆయుర్వేద సంస్థలు: మూడు కొత్త 'ఆల్ ఇండియా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆయుర్వేద'ల ఏర్పాటుతో పాటు జామ్నగర్లోని డబ్ల్యూహెచ్ఓ గ్లోబల్ ట్రెడిషనల్ మెడిసిన్ సెంటర్ను ఆధునీకరిస్తారు.
విదేశీ రోగులకు డిజిటల్, వీసా వెసులుబాట్లు
172 దేశాల పౌరులకు ఇ-మెడికల్, ఇ-అటెండెంట్ వీసాలతో పాటు ఇ-ఆయుష్ వీసా సదుపాయాన్ని విస్తరించారు. రోగుల సౌకర్యార్థం 'వన్-స్టాప్ మెడికల్ వ్యాల్యూ ట్రావెల్ పోర్టల్'ను ఆధునీకరిస్తున్నారు. అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాలలో ఇమ్మిగ్రేషన్, కస్టమ్స్ క్లియరెన్స్ కోసం ప్రత్యేక ఎంవీటీ కాన్సియర్జ్ అండ్ లాంజ్లను ఏర్పాటు చేయనున్నారు. నేషనల్ మెడికల్ అండ్ వెల్నెస్ టూరిజం ప్రమోషన్ బోర్డ్ (NMWTB) ఈ మొత్తం విధానాలను పర్యవేక్షిస్తోంది.