ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), మేధో సంపత్తి (Intellectual Property) భవిష్యత్తుపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్ర చర్చ జరుగుతున్న తరుణంలో, భారత ప్రభుత్వం ఈ విషయంలో తన మొదటి అధికారిక విధాన రూపురేఖలను సిద్ధం చేసింది. వినూత్న చిత్రాలను రూపొందించడం నుంచి వైద్య విశ్లేషణల వరకు భారీ మొత్తంలో డేటాను ఉపయోగించే ఏఐ దిగ్గజాలు, స్టార్టప్లపై ఈ ప్రతిపాదన ప్రభావం చూపనుంది.
తప్పనిసరి లైసెన్సింగ్ మోడల్ ప్రతిపాదన
డిపార్ట్మెంట్ ఫర్ ప్రమోషన్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రీ అండ్ ఇంటర్నల్ ట్రేడ్ (DPIIT) ఒక కీలకమైన విధానాన్ని సిఫారసు చేసింది. దీని ప్రకారం, ఏఐ డెవలపర్లకు తప్పనిసరి లైసెన్సింగ్ మోడల్ను వర్తింపజేయాలని సూచించింది.
నిబంధన: ఈ ప్రతిపాదన ప్రకారం, లార్జ్ లాంగ్వేజ్ మోడల్ (LLM) డెవలపర్లు తమ మోడల్ శిక్షణ కోసం "చట్టబద్ధంగా యాక్సెస్ చేసిన కాపీరైట్ కంటెంట్" మొత్తాన్ని, సృష్టికర్తల నుంచి వ్యక్తిగత అనుమతి లేకుండానే ఉపయోగించుకోవచ్చు.
రాయల్టీ చెల్లింపు: దానికి బదులుగా, ఆ డెవలపర్లు ప్రభుత్వం నియమించిన ఒకే కేంద్రీకృత సేకరణ సంస్థ ద్వారా రాయల్టీని చెల్లించాల్సి ఉంటుంది.
కేంద్రీకృత సంస్థ: "ఈ సంస్థ తప్పనిసరి బ్లాంకెట్ లైసెన్సింగ్ మోడల్ కింద లైసెన్సింగ్, రాయల్టీ పంపిణీ కోసం కేంద్రీకృత సంస్థగా పనిచేస్తుంది" అని డీపీఐఐటీ తన వర్కింగ్ పేపర్లో పేర్కొంది.
ఆవిష్కరణకు అడ్డుకాదు, న్యాయమైన పరిహారం ముఖ్యం
ఈ విధానం తీసుకురావడం వెనుక ఉన్న లక్ష్యాలను డీపీఐఐటీ వివరించింది.
ప్రయోజనాలు: ఇది ఏఐ స్టార్టప్లకు చట్టపరమైన సమ్మతి ఖర్చులను తగ్గిస్తుంది. దావా వేసే ప్రమాదాన్ని తగ్గిస్తుంది. పెద్ద, చిన్న కంపెనీల మధ్య సమాన పోటీ వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తుంది. అంతేకాకుండా, భారతదేశంలోని విస్తారమైన అసంఘటిత సృజనాత్మక రంగంతో సహా సృష్టికర్తలకు స్థిరమైన ఆదాయ మార్గాన్ని తెరుస్తుంది.
హైబ్రిడ్ మోడల్: ఈ ప్రతిపాదనను 'ఒకే దేశం, ఒకే లైసెన్స్, ఒకే చెల్లింపు' హైబ్రిడ్ మోడల్గా అభివర్ణించారు. ఏఐ వ్యవస్థలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి రచనలను ఉపయోగించినప్పుడు సృష్టికర్తలకు న్యాయమైన పరిహారం అందేలా చూస్తూ, ఏఐ ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించే ప్రత్యేక నియంత్రణ నిర్మాణం భారతదేశానికి అవసరమని ఈ ప్రతిపాదన వాదిస్తోంది.
{{/usCountry}}హైబ్రిడ్ మోడల్: ఈ ప్రతిపాదనను 'ఒకే దేశం, ఒకే లైసెన్స్, ఒకే చెల్లింపు' హైబ్రిడ్ మోడల్గా అభివర్ణించారు. ఏఐ వ్యవస్థలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి రచనలను ఉపయోగించినప్పుడు సృష్టికర్తలకు న్యాయమైన పరిహారం అందేలా చూస్తూ, ఏఐ ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించే ప్రత్యేక నియంత్రణ నిర్మాణం భారతదేశానికి అవసరమని ఈ ప్రతిపాదన వాదిస్తోంది.
{{/usCountry}}లక్ష్యం: ఇది భారత ప్రభుత్వం ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టిన ₹10,300 కోట్ల 'ఇండియాఏఐ మిషన్'కు బలాన్నిస్తుంది.
టెక్ పరిశ్రమ డిమాండ్ను తోసిపుచ్చిన కమిటీ
ఏప్రిల్లో ఏర్పాటైన డీపీఐఐటీ కమిటీ అమెరికా, యూరోపియన్ యూనియన్ (EU), యూకే వంటి దేశాల విధానాలను పరిశీలించింది. కాపీరైట్ ఉల్లంఘనపై అంతర్జాతీయ స్థాయిలో చట్టపరమైన వివాదాలు పరిష్కారమయ్యే వరకు భారత్ వేచి ఉండలేదని కమిటీ తేల్చింది.
చట్టపరమైన చిక్కు: ఏఐ శిక్షణలో పనులు డౌన్లోడ్ చేయడం, నిల్వ చేయడం, తాత్కాలిక కాపీలను రూపొందించడం వంటి బహుళ పునరుత్పత్తి చర్యలు ఇమిడి ఉంటాయి. ఇవి భారత కాపీరైట్ చట్టం కింద ఉల్లంఘన ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి.
నిరాకరణ: టెక్ పరిశ్రమ కోరుతున్న విధంగా, చెల్లింపు లేకుండా ఏఐ శిక్షణను అనుమతించే విస్తృత "టెక్స్ట్-అండ్-డేటా-మైనింగ్" (TDM) మినహాయింపును ఈ విధాన పత్రం తిరస్కరించింది. ఈ మినహాయింపును అంగీకరిస్తే, అది కాపీరైట్ను "పలుచన" చేస్తుందని, చిన్న కళాకారులకు పరిహారం కోరే అవకాశం లేకుండా చేస్తుందని కమిటీ వాదించింది.
నివారణ: క్రియేటర్లపై అసాధారణ సాంకేతిక, చట్టపరమైన భారాన్ని మోపే 'ఆప్ట్-అవుట్' (Opt-out) మోడల్లను కూడా ఈ విధాన పత్రం తోసిపుచ్చింది.
సార్వభౌమ ఏఐ సామర్థ్యాల దిశగా
భారతదేశం 'ఇండియాఏఐ మిషన్' ద్వారా ప్రపంచ ఏఐ కేంద్రంగా తమను తాము చురుకుగా నిలబెట్టుకుంటోంది. దేశీయ ఏఐ సంస్థలకు సుసంపన్నమైన, కాపీరైట్-రక్షిత డేటాసెట్లకు పారదర్శకమైన, చట్టపరమైన యాక్సెస్ను ఈ లైసెన్సింగ్ ఫ్రేమ్వర్క్ అందిస్తుంది. ఇది ఆవిష్కరణలకు అడ్డంకులను తగ్గిస్తుంది. సార్వభౌమ (Sovereign) ఏఐ సామర్థ్యాలను నిర్మించాలనే భారతదేశ లక్ష్యానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది.
భారతీయ ఏఐ సంస్థలు: ప్రస్తుతం భవిష్ అగర్వాల్కు చెందిన కృత్రిమ్ ఏఐ (Krutrim AI) భారతీయ భాషలపై విస్తృతంగా శిక్షణ పొందిన ఫౌండేషనల్ LLMను నిర్మిస్తోంది. సర్వం ఏఐ (Sarvam AI) హిందీ మోడల్ అయిన 'ఓపెన్హాతి' (OpenHathi)తో సహా సాంస్కృతికంగా నైపుణ్యం కలిగిన LLMలను అభివృద్ధి చేయడంపై దృష్టి సారించింది.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉద్ధృతమవుతున్న చట్టపరమైన పోరాటాలు
ఏఐపై చట్టపరమైన పోరాటాలు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో ఈ విధాన పత్రం రావడం గమనార్హం.
దేశీయ వివాదాలు: న్యూస్ ఏజెన్సీ ఏఎన్ఐ మీడియా (ANI Media) సంస్థ చాట్జీపీటీ డెవలపర్ అయిన ఓపెన్ఏఐ (OpenAI)పై తమ కాపీరైట్ కథనాలను అనధికారికంగా ఉపయోగించారని ఆరోపిస్తూ ఢిల్లీ హైకోర్టులో దావా వేసింది.
అంతర్జాతీయ పోరాటాలు: ఇదే సమయంలో, అమెరికాలో ది న్యూయార్క్ టైమ్స్ వర్సెస్ ఓపెన్ఏఐ, మైక్రోసాఫ్ట్ మధ్య, అలాగే ప్రముఖ రచయితలు తమ పుస్తకాలను పూర్తిగా కాపీ చేశారని ఆరోపిస్తూ ఆథర్స్ గిల్డ్ క్లాస్ యాక్షన్ దావా వేయడం వంటి ప్రధాన అంతర్జాతీయ వివాదాలు ఏఐ శకంలో 'న్యాయమైన వినియోగం' (Fair Use) పరిమితులను పరీక్షిస్తున్నాయి.
డీపీఐఐటీ పేపర్ ప్రకారం, కాపీరైట్ రచనల వినియోగాన్ని నియంత్రించడం సృజనాత్మక ఆర్థిక వ్యవస్థకు జీవన్మరణ సమస్య. నిబంధనలు లేని ఏఐ శిక్షణ దీర్ఘకాలిక నష్టాన్ని కలిగిస్తుంది. మానవ సృజనాత్మక పనుల ఉత్పత్తిని తగ్గించి, సాంస్కృతికంగా నిస్సారమైన, యంత్ర-ఉత్పత్తి కంటెంట్ లూప్కు దారితీసే ప్రమాదం ఉందని కమిటీ పేర్కొంది. "ఆవిష్కరణ, మానవ సృజనాత్మకత రెండింటికీ మద్దతు ఇవ్వడంలోనే నిజమైన ప్రజా ప్రయోజనం ఉంది" అని కమిటీ పేర్కొంది.
భారతదేశంలో ఏఐ వినియోగం విపరీతంగా పెరుగుతోంది. ఓపెన్ఏఐ ఇటీవలే తమ అతిపెద్ద మార్కెట్లలో అమెరికా తర్వాత భారత్ రెండో స్థానంలో ఉందని ప్రకటించింది. దేశీయ ఏఐ సంస్థలకు కాపీరైట్ రక్షిత డేటాసెట్లకు చట్టబద్ధమైన యాక్సెస్ కల్పించడానికి, ఆవిష్కరణకు అడ్డంకులను తగ్గించడానికి ఈ లైసెన్సింగ్ ఫ్రేమ్వర్క్ చాలా ముఖ్యమని ప్రభుత్వం వాదిస్తోంది.