ఆదాయపు పన్ను రిటర్నుల (ITR) దాఖలుకు గడువు తేదీ అయిన జూలై 31 వేగంగా ముంచుకొస్తోంది. పన్ను పరిధిలోకి వచ్చే ఆదాయం ఉన్న ప్రతి రిజిస్టర్డ్ పన్ను చెల్లింపుదారుడు ఐటీఆర్ దాఖలు చేయడం చట్టబద్ధంగా తప్పనిసరి. అయితే, పన్ను చెల్లింపుదారులందరూ ఒకే రకమైన ఫామ్ను ఉపయోగించకూడదు. పెట్టుబడి లాభాలు లేదా నష్టాలు (Capital Gains/Losses), బహుళ ఆస్తులు లేదా విదేశీ ఆస్తులు ఉన్న వ్యక్తులు సాధారణ ఐటీఆర్-1 కు బదులుగా ఐటీఆర్-2 ఫామ్ను దాఖలు చేయాల్సి ఉంటుంది.
టాక్స్ రిటర్నుల ప్రక్రియను సులభతరం చేయడానికి, ఎవరెవరు ఐటీఆర్-2 ఫామ్ను ఉపయోగించాలి, దాని ప్రధాన ఫీచర్లు, ఇ-ఫైలింగ్ పోర్టల్లో దీనిని ఎలా దాఖలు చేయాలో ఇప్పుడు చూద్దాం.
ఎవరెవరు ఐటీఆర్-2 దాఖలు చేయాలి?
మీ మొత్తం ఆదాయంలో జీతంతో పాటు కేవలం ఒక ఇల్లు కాకుండా ఇతర వనరుల ద్వారా వచ్చే ఆదాయాలు ఉంటే ఐటీఆర్-2 ఎంచుకోవాలి. ముఖ్యంగా:
- ఈక్విటీలు, మ్యూచువల్ ఫండ్ల అమ్మకం ద్వారా వచ్చే క్యాపిటల్ గెయిన్స్ (లాభాలు లేదా నష్టాలు) ఉన్నవారు.
- ఒకటి కంటే ఎక్కువ గృహ ఆస్తులు ఉన్నవారు.
- విదేశీ ఆస్తులు లేదా విదేశాల నుండి ఆదాయ వనరులు కలిగి ఉన్నవారు.
- ₹5,000 కంటే ఎక్కువ వ్యవసాయ ఆదాయం ఉన్నవారు.
- కంపెనీ డైరెక్టర్లు, బోర్డు సభ్యులు.
- ప్రవాస భారతీయులు.
- అన్లిస్టెడ్ ఈక్విటీ షేర్లు కలిగి ఉన్నవారు.
ఆర్థిక సంవత్సరం 2025-26 (AY 2026-27) కు గాను ఐటీఆర్-2 దాఖలు చేయడానికి జూలై 31, 2026 ఆఖరి తేదీ. ఈ గడువును తప్పకుండా పాటించడం చాలా ముఖ్యం, లేనిపక్షంలో క్యాపిటల్ నష్టాలను భవిష్యత్ సంవత్సరాలకు బదిలీ (Carry forward) చేసుకుని పన్ను ఆదా చేసుకునే అవకాశాన్ని కోల్పోతారు. దీనితో పాటు లేట్ ఫీజులు, వడ్డీ పెనాల్టీలు కూడా చెల్లించాల్సి ఉంటుంది.
ఇ-ఫైలింగ్ పోర్టల్లో దాఖలు చేసే విధానం
ఆదాయపు పన్ను పోర్టల్లో ఐటీఆర్-2 ఫైలింగ్ ప్రక్రియ ఇప్పుడు చాలా వరకు ఆటోమేటెడ్, యూజర్ ఫ్రెండ్లీగా మారింది. దీని కోసం క్రింది దశలను అనుసరించాలి:
{{/usCountry}}ఆదాయపు పన్ను పోర్టల్లో ఐటీఆర్-2 ఫైలింగ్ ప్రక్రియ ఇప్పుడు చాలా వరకు ఆటోమేటెడ్, యూజర్ ఫ్రెండ్లీగా మారింది. దీని కోసం క్రింది దశలను అనుసరించాలి:
{{/usCountry}}లాగిన్ అవ్వడం: మొదట మీ పాన్ (PAN) నంబర్, పాస్వర్డ్ను ఉపయోగించి ఆదాయపు పన్ను ఇ-ఫైలింగ్ అధికారిక పోర్టల్లోకి లాగిన్ అవ్వండి.
సంవత్సరం ఎంపిక: పోర్టల్లో ‘e-File’ ట్యాబ్లోకి వెళ్లి, ‘Income Tax Returns’ కింద ‘File Income Tax Returns’ ఆప్షన్ ఎంచుకోండి. ఆపై అసెస్మెంట్ ఇయర్ (AY) 2026-27 ను సెలెక్ట్ చేసుకోండి.
ఆటో-ఫిల్ డేటా వెరిఫికేషన్: ఆన్లైన్ మోడ్ను ఎంచుకోగానే సిస్టమ్ మీ AIS (Annual Information Statement), TIS, ఫామ్ 26AS ల నుండి మీ ఆర్థిక వివరాలను ఆటోమేటిక్గా సేకరించి ఫామ్లో ప్రీ-ఫిల్ చేస్తుంది. ఈ డేటాను మీ వ్యక్తిగత రికార్డులతో ఒకసారి క్షుణ్ణంగా సరిచూసుకోవాలి.
షెడ్యూల్స్ పూర్తి చేయడం: ఐటీఆర్-2 ఎంచుకున్న తర్వాత శాలరీ, హౌస్ ప్రాపర్టీ, క్యాపిటల్ గెయిన్స్ (స్వల్పకాలిక, దీర్ఘకాలిక), డివిడెండ్లు/వడ్డీ వంటి ఇతర ఆదాయాల షెడ్యూళ్లను జాగ్రత్తగా పూరించాలి. ఇందులో క్యాపిటల్ గెయిన్స్ విభాగం అత్యంత సంక్లిష్టమైనది. ఈక్విటీ, నాన్-ఈక్విటీ ఆస్తుల కొనుగోలు, అమ్మకం వివరాలు, తేదీలు, పాత హోల్డింగ్ల కోసం ఇండెక్స్డ్ కాస్ట్ (Indexed cost) లెక్కలను ఇక్కడ ఖచ్చితంగా నమోదు చేయాలి.
టాక్స్ రెజీమ్ ఎంపిక: పాత, కొత్త పన్ను విధానాలలో (Old and New Tax Regimes) దేని వల్ల ఎక్కువ పన్ను ఆదా అవుతుందో పోర్టల్లో పోల్చి చూసుకుని సరైన దాన్ని ఎంచుకోవచ్చు.
ఈ-వెరిఫికేషన్: ఫామ్ 26AS తో టీడీఎస్ (TDS) వివరాలను సరిచూసుకుని, ఏవైనా తప్పులు ఉంటే సరిదిద్ది, బకాయి పన్ను ఉంటే చెల్లించాలి. చివరగా ఐటీఆర్ను సబ్మిట్ చేసి, ఆధార్ ఓటీపీ (Aadhaar OTP) లేదా నెట్ బ్యాంకింగ్ ద్వారా 30 రోజుల్లోగా ఈ-వెరిఫై (e-verify) చేసుకోవాలి. నిర్ణీత 30 రోజుల్లోగా వెరిఫై చేయని రిటర్న్ చెల్లదు మరియు దానిని 'డిఫెక్టివ్' (Defective) రిటర్న్గా పరిగణిస్తారు.
క్యాపిటల్ గెయిన్స్, విదేశీ ఆస్తుల వివరాలను ఖచ్చితంగా నమోదు చేయడం పూర్తిగా పన్ను చెల్లింపుదారుల బాధ్యత. నోటీసులు రాకుండా చూసుకోవడానికి సబ్మిట్ చేసే ముందు ఫామ్ను ఒకటికి రెండుసార్లు సరిచూసుకోవడం లేదా పన్ను నిపుణుల సలహా తీసుకోవడం ఉత్తమం.