బెంగాల్‌లో హైడ్రామా: ఓడిపోయినా కుర్చీ దిగనంటున్న మమత.. రాజ్యాంగం ఏం చెబుతోంది?

పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాల తర్వాత కోల్‌కతాలో రాజకీయ ఉత్కంఠ తారాస్థాయికి చేరింది. మెజారిటీ కోల్పోయినా ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేసే ప్రసక్తే లేదని మమతా బెనర్జీ భీష్మించుకు కూర్చోవడం ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది. ఈ నేపథ్యంలో అసలు రాజ్యాంగ నిబంధనలు ఏం చెబుతున్నాయి?

పశ్చిమ బెంగాల్ ఎన్నికల నగారా ముగిసింది, ఫలితాలు వచ్చేశాయి. కానీ, అసలైన రాజకీయ డ్రామా ఇప్పుడే మొదలైంది. ఎన్నికల్లో బీజేపీ స్పష్టమైన మెజారిటీ సాధించినప్పటికీ, ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేయడానికి టీఎంసీ అధినేత్రి మమతా బెనర్జీ నిరాకరించారు. కోల్‌కతాలో నిర్వహించిన విలేకరుల సమావేశంలో ఆమె నిప్పులు చెరిగారు. ఈ ఎన్నికల్లో బీజేపీ ప్రజల మనసు గెలవలేదని, కేవలం 'కుట్ర'తో గెలిచిందని ఆమె ఆరోపిస్తున్నారు.

మమతా బెనర్జీ (HT_PRINT)

"రాజీనామా చేసే ప్రసక్తే లేదు"

ఎన్నికల సంఘం, కేంద్ర బలగాలు (CRPF) కుమ్మక్కై తమను ఓడించాయని మమత తీవ్ర వ్యాఖ్యలు చేశారు. కౌంటింగ్ కేంద్రాల్లోకి తమ ఏజెంట్లను వెళ్లకుండా అడ్డుకున్నారని, తమ కార్యకర్తలపై దాడులు చేశారని ఆమె ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు.

"మేం ప్రజా తీర్పుతో ఓడిపోలేదు, కుట్రకు బలైపోయాం. కాబట్టి నేను రాజీనామా చేసే ప్రసక్తే లేదు" అని మమతా బెనర్జీ కుండబద్దలు కొట్టారు.

కేంద్ర ఎన్నికల సంఘంపై న్యాయపోరాటం చేస్తానని, ఇండియా కూటమి నాయకులతో చర్చించి తదుపరి కార్యాచరణ ప్రకటిస్తానని ఆమె పేర్కొన్నారు. అయితే, ఒక ముఖ్యమంత్రి రాజీనామా చేయనంత మాత్రాన కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పాటు కాకుండా ఆగిపోతుందా? అంటే చట్టం 'కాదు' అనే చెబుతోంది.

రాజ్యాంగం ఏం చెబుతోంది? (ఆర్టికల్ 164)

భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం, ఒక ముఖ్యమంత్రి పదవిలో కొనసాగాలంటే అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సభ్యుల మద్దతు ఖచ్చితంగా ఉండాలి. ఆర్టికల్ 164 ప్రకారం.. ముఖ్యమంత్రి, ఇతర మంత్రులు గవర్నర్ అభీష్టం (Pleasure of the Governor) మేరకు మాత్రమే పదవిలో ఉంటారు. అంటే, ఒకసారి అసెంబ్లీలో మెజారిటీ కోల్పోయినట్లు స్పష్టమైతే, ఆ ప్రభుత్వం రాజ్యాంగబద్ధంగా మనుగడ సాగించలేదు.

గవర్నర్ తన విచక్షణాధికారాలను ఉపయోగించి, మెజారిటీ కోల్పోయిన ముఖ్యమంత్రిని బర్తరఫ్ చేయవచ్చు. అనంతరం, మెజారిటీ ఉన్న పార్టీని (ఇక్కడ బీజేపీని) ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయాల్సిందిగా ఆహ్వానించవచ్చు. మమత రాజీనామా లేఖ ఇవ్వకపోయినా, ఆమెకు పదవిలో కొనసాగే హక్కు ఉండదు.

నిపుణుల విశ్లేషణ: డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ ప్లెజర్

ఈ ఉత్కంఠభరిత పరిస్థితులపై సుప్రీం కోర్టు బార్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడు వికాస్ సింగ్ స్పందిస్తూ.. ముఖ్యమంత్రి పదవి అనేది 'డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ ప్లెజర్'కు లోబడి ఉంటుందని గుర్తుచేశారు.

"మమతా బెనర్జీ కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పాటును అడ్డుకునే హక్కు లేదు. ఆమె చేస్తున్న వ్యాఖ్యలు కేవలం ప్రజల సానుభూతి కోసమే తప్ప, అందులో రాజ్యాంగబద్ధమైన పస లేదు. ఒకవేళ ముఖ్యమంత్రి దిగిపోనని మొండికేస్తే, గవర్నర్ ఆమెను తొలగించి కొత్త వ్యక్తితో ప్రమాణ స్వీకారం చేయించవచ్చు" అని వికాస్ సింగ్ విశ్లేషించారు.

రాజ్యాంగ నిపుణుడు, లోక్‌సభ మాజీ సెక్రటరీ జనరల్ పీడీటీ ఆచారి కూడా ఇదే అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశారు. ఒక రాష్ట్రానికి ఇద్దరు ముఖ్యమంత్రులు ఉండలేరని, కొత్త సీఎం ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన క్షణం నుంచే పాత సీఎం పదవిలో లేనట్లే లెక్క అని ఆయన స్పష్టం చేశారు. అంటే, మమత రాజీనామా పత్రం సమర్పించకపోయినా, గవర్నర్ కొత్త సీఎంతో ప్రమాణ స్వీకారం చేయిస్తే పాత ప్రభుత్వం దానంతట అదే రద్దవుతుంది.

ముందున్న పరిణామాలు ఏంటి?

మమతా బెనర్జీ ఈ ఫలితాలను సవాలు చేస్తూ కోర్టుకు వెళ్లే అవకాశం ఉంది. అలాగే, ఇండియా కూటమి మద్దతుతో రాష్ట్రవ్యాప్త నిరసనలకు పిలుపునివ్వవచ్చు. అయితే, ఇవన్నీ రాజకీయ పోరాటాలే తప్ప, చట్టబద్ధంగా బీజేపీ ప్రభుత్వాన్ని ఆపలేవు. బెంగాల్ గవర్నర్ ఇప్పుడు అత్యంత కీలక పాత్ర పోషించబోతున్నారు. మెజారిటీ ఉన్న పార్టీని ప్రభుత్వం ఏర్పాటుకు పిలవడం ద్వారా ఈ సంక్షోభానికి ఆయన తెరదించవచ్చు. రాజకీయం ఏదైనా, రాజ్యాంగ నియమాల ముందు మొండితనం సాగదని నిపుణులు గుర్తుచేస్తున్నారు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)

1. ఎన్నికల్లో ఓడిపోయిన ముఖ్యమంత్రి రాజీనామా చేయకపోతే ఏమవుతుంది?

ముఖ్యమంత్రి రాజీనామా చేయకపోయినా, అసెంబ్లీలో మెజారిటీ లేదని తేలితే గవర్నర్ వారిని పదవి నుంచి తొలగించవచ్చు (Dismiss). అనంతరం మెజారిటీ ఉన్న పార్టీ నాయకుడితో కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయిస్తారు.

2. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 164 అంటే ఏమిటి?

ముఖ్యమంత్రి నియామకం, వారి పదవీకాలం గురించి ఈ ఆర్టికల్ వివరిస్తుంది. ముఖ్యమంత్రి గవర్నర్ అభీష్టం ఉన్నంత వరకు మాత్రమే పదవిలో ఉంటారని, వారికి అసెంబ్లీలో మెజారిటీ ఉండాలని ఇది చెబుతోంది.

3. గవర్నర్ ముఖ్యమంత్రిని బలవంతంగా తొలగించవచ్చా?

అవును. ఎన్నికల ఫలితాల్లో మెజారిటీ కోల్పోయినట్లు స్పష్టంగా తెలిసినప్పుడు లేదా అసెంబ్లీలో అవిశ్వాస తీర్మానంలో ఓడిపోయినప్పుడు ముఖ్యమంత్రి రాజీనామా చేయకపోతే గవర్నర్ వారిని బర్తరఫ్ చేయవచ్చు.

4. ఒక రాష్ట్రానికి ఒకే సమయంలో ఇద్దరు ముఖ్యమంత్రులు ఉండే అవకాశం ఉందా?

లేదు. రాజ్యాంగబద్ధంగా ఒక రాష్ట్రానికి ఒకే ఒక ముఖ్యమంత్రి ఉంటారు. కొత్త ముఖ్యమంత్రి ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన వెంటనే పాత ముఖ్యమంత్రి పదవి రద్దయినట్లు పరిగణిస్తారు.