ధర్నాలు, నిరసనల కోసం కేటాయించిన వేదికలను ఏ ఒక్క వ్యక్తీ లేదా సంస్థ సుదీర్ఘకాలం ఆక్రమించి ఉంచలేరని సుప్రీంకోర్టు సంచలన వ్యాఖ్యలు చేసింది. ప్రజా ప్రయోజనాల కోసం కేటాయించిన స్థలాలను ఉపయోగించుకునే సమాన రాజ్యాంగ హక్కు ఇతరులకు కూడా ఉంటుందని స్పష్టం చేసింది. జూలై నెలలో కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ (సీజేపీ) నేతృత్వంలో జరిగిన ఆందోళనలు, పోలీసుల చర్యలు, ఇంటర్నెట్ నిలిపివేత, మెట్రో స్టేషన్ల మూసివేతపై దాఖలైన పిటిషన్లపై మంగళవారం సుప్రీంకోర్టులో సుదీర్ఘ విచారణ జరిగింది.
హక్కుల మధ్య సమతుల్యత అవసరం
"కేటాయించిన స్థలంలోనైనా నిరసన తెలపడం నిర్దేశిత సమయానికే పరిమితం కావాలి. ఎవరైనా నిరసన వేదికను ఎల్లకాలం ఆక్రమించి కూర్చోవడం చెల్లదు. అలాంటి పరిస్థితుల్లో రైతులు, వ్యాపారులు, విలేకరులు ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నిరసన తెలిపే హక్కు అందరికీ ఉంది. కాబట్టి కేటాయించిన స్థలాలను నిర్దిష్ట కాలపరిమితికే అనుమతించాలి" అని ప్రధాన న్యాయమూర్తి (సీజేఐ) జస్టిస్ సూర్య కాంత్, జస్టిస్ జోయ్‌మాల్య బాగ్చీ, జస్టిస్ వి.మోహనలతో కూడిన ధర్మాసనం వ్యాఖ్యానించింది.
పోలీసులు అనుమతి ఇచ్చినంత మాత్రాన ఆ స్థలాన్ని నిరవధికంగా ఆక్రమించుకునేందుకు లైసెన్స్ లభించినట్లు కాదని ధర్మాసనం తేల్చిచెప్పింది. అనుమతి ఇచ్చేటప్పుడు లేదా తిరస్కరించేటప్పుడు అందుకుగల కారణాలను, అనుమతిస్తే ఎంత వ్యవధికి ఇస్తున్నారనే విషయాన్ని స్పష్టంగా పేర్కొనాలని అధికారులను ఆదేశించింది.
వ్యాపారుల ఆందోళన.. రూ.కోట్లలో నష్టాలు
ఢిల్లీలోని కిరాణా కమిటీ సహా పలు వ్యాపార సంఘాల తరఫున సీనియర్ న్యాయవాది ముకుల్ రోహత్గీ వాదనలు వినిపించారు. "రామ్‌లీలా మైదానం కన్నాట్ ప్లేస్‌కు అత్యంత సమీపంలో ఉంది. ఈ పరిసర ప్రాంతాల్లో లక్షలాది మంది నివసిస్తున్నారు. పండుగల సీజన్‌లో సుదీర్ఘ నిరసనల వల్ల చిన్న వ్యాపారులు, దినసరి కూలీలు, రవాణాదారులు తీవ్రంగా నష్టపోయారు" అని రోహత్గీ కోర్టు దృష్టికి తీసుకెళ్లారు. రాజధానిలో రాబోయే రెండు నెలల పాటు ఎలాంటి ధర్నాలు జరగకుండా నిషేధం విధించాలని కోరారు.
దీనిపై ధర్మాసనం స్పందిస్తూ రెండు వర్గాల హక్కులను సమతుల్యం చేయాల్సి ఉందని తెలిపింది. "ఇది రెండు హక్కుల మధ్య పోటీ. ఒకవైపు రాజ్యాంగం కల్పించిన శాంతియుత నిరసన హక్కు ఉంటే, మరొకవైపు జీవనోపాధి పొందే హక్కు ఉంది. ఇతరుల ఉపాధికి భంగం కలగకుండా నిరసనలకు ప్రత్యేక స్థలాలను నిర్దేశించడమే సరైన పరిష్కారం" అని బెంచ్ పేర్కొంది. నిరసనలు చేపట్టిన సంస్థలను ఈ కేసులో ప్రతివాదులుగా చేర్చాలని, వ్యాపారులు ఎదుర్కొన్న ఆర్థిక నష్టాల అంచనా నివేదికను కోర్టుకు సమర్పించాలని ఆదేశించింది.
{{/usCountry}}దీనిపై ధర్మాసనం స్పందిస్తూ రెండు వర్గాల హక్కులను సమతుల్యం చేయాల్సి ఉందని తెలిపింది. "ఇది రెండు హక్కుల మధ్య పోటీ. ఒకవైపు రాజ్యాంగం కల్పించిన శాంతియుత నిరసన హక్కు ఉంటే, మరొకవైపు జీవనోపాధి పొందే హక్కు ఉంది. ఇతరుల ఉపాధికి భంగం కలగకుండా నిరసనలకు ప్రత్యేక స్థలాలను నిర్దేశించడమే సరైన పరిష్కారం" అని బెంచ్ పేర్కొంది. నిరసనలు చేపట్టిన సంస్థలను ఈ కేసులో ప్రతివాదులుగా చేర్చాలని, వ్యాపారులు ఎదుర్కొన్న ఆర్థిక నష్టాల అంచనా నివేదికను కోర్టుకు సమర్పించాలని ఆదేశించింది.
{{/usCountry}}కేంద్రం తరఫున సాలిసిటర్ జనరల్ తుషార్ మెహతా వాదనలు వినిపిస్తూ, జూలై 20న కేవలం ఒక్క రోజుకే నిరసనకు అనుమతి ఇచ్చామని, కానీ ఆందోళనకారులు 17 రోజుల పాటు ఆ స్థలాన్ని ఆక్రమించడమే కాకుండా పార్లమెంట్ ముట్టడికి పిలుపునిచ్చారని తెలిపారు.
ఏఐ నిఘా, ఫేషియల్ రికగ్నిషన్‌పై విచారణ
ఢిల్లీ పోలీసుల చర్యలు, నిరసనకారులపై ఫేషియల్ రికగ్నిషన్ సాంకేతికత వాడకం, ఏఐ ఆధారిత నిఘా పెట్టడంపై న్యాయవాది ప్రశాంత్ భూషణ్ ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఇది వ్యక్తిగత గోప్యతా హక్కుకు విఘాతం కలిగిస్తుందని వాదించారు. దీనిపై స్పందించిన సుప్రీంకోర్టు, బహిరంగ ప్రదేశాల్లో సీసీటీవీ కెమెరాల ఏర్పాటు మాత్రమే కాకుండా, బయోమెట్రిక్ సమాచారాన్ని సేకరించి డేటాబేస్‌తో పోల్చడం గోప్యతను ఏమేరకు ప్రభావితం చేస్తుందో చట్టబద్ధంగా పరిశీలిస్తామని వెల్లడించింది.
అలాగే, నిరసనల సమయంలో భారతీయ నాగరిక్ సురక్ష సంహిత (బీఎన్ఎస్ఎస్) సెక్షన్ 163 కింద జారీ చేసిన ఉత్తర్వులను తమకు అందించలేదని పిటిషనర్ల తరఫు న్యాయవాది మేనకా గురుస్వామి కోర్టుకు తెలిపారు.
జంతర్ మంతర్ వివాదం
ఢిల్లీలో నిరసన వేదికగా ఉన్న జంతర్ మంతర్‌ను డినోటిఫై చేసి రామ్‌లీలా మైదానం, బూరాడీ, సీబీడీ గ్రౌండ్స్‌కు మార్చడంపై నమోదైన పిటిషన్‌ను కూడా కోర్టు విచారించింది. గతంలో నీట్ యుజి (NEET-UG) నిరసనల్లో పాల్గొన్న విద్యార్థులపై నమోదైన ఎఫ్‌ఐఆర్‌లను రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 142 ప్రకారం సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసిన సంగతి తెలిసిందే. అయితే, తీవ్రమైన నేరచరిత్ర ఉన్న 2,873 మందిపై మాత్రం చట్టపరమైన చర్యలకు అనుమతించింది.
వ్యాపారుల ఉపాధి హక్కు, పౌరుల నిరసన హక్కు రెంటినీ కాపాడేలా తదుపరి విచారణలో కేటగిరీల వారీగా వాదనలు వింటామని బెంచ్ తెలిపింది.