దేశంలో రోజురోజుకూ పెరుగుతున్న సైబర్ నేరాలు, డిజిటల్ అరెస్ట్ మోసాలపై సుప్రీంకోర్టు తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసింది. సైబర్ నేరాల్లో బ్యాంక్ సిబ్బంది పాత్ర ఉన్నట్లు తేలితే మోసపోయిన బాధితులకు సంబంధిత బ్యాంకులే పరిహారం చెల్లించాలని స్పష్టం చేసింది. ఈ మేరకు రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (ఆర్‌బీఐ) వైఖరిని సుప్రీంకోర్టు అత్యున్నత ధర్మాసనం గురువారం ప్రశ్నించింది.
భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (సీజేఐ) జస్టిస్ సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం ఈ అంశంపై నమోదు చేసిన సుమోటో కేసు విచారణ చేపట్టింది. విస్తృత ప్రచార కార్యక్రమాలు, మీడియా కథనాలు, మునుపటి న్యాయస్థాన ఆదేశాలు ఉన్నప్పటికీ డిజిటల్ అరెస్ట్ మోసాలు ఆగకపోవడం పట్ల తీవ్ర విచారం వ్యక్తం చేసింది.
వేల కోట్లు మినహాయించే బ్యాంకులు బాధితులకు పరిహారం ఇవ్వవా?
పెద్ద వ్యాపారుల నుంచి రావాల్సిన వేల కోట్ల రూపాయల రుణాలను వన్-టైమ్ సెటిల్‌మెంట్ (OTS) పేరుతో ₹5 కోట్లు లేదా ₹10 కోట్లకు బ్యాంకులు మినహాయిస్తున్నాయని ధర్మాసనం గుర్తుచేసింది. అలాంటప్పుడు సైబర్ మోసాలకు గురైన సామాన్య బాధితుల నష్టాన్ని భరించడానికి బ్యాంకులు ఎందుకు బాధ్యత వహించవని ప్రశ్నించింది. "ఖాతాదారుల వివరాలు, లావాదేవీల సమాచారం బ్యాంకుల వద్దే ఉంటాయి. బ్యాంకులు తమ ఖాతాదారులకు రక్షణ కవచంగా నిలవాలి" అని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
ఖాతాల్లో అనుమానాస్పద లావాదేవీలు లేదా సందేశాలు వచ్చిన వెంటనే బ్యాంకులు తక్షణ చర్యలు ఎందుకు తీసుకోలేకపోతున్నాయని కోర్టు ప్రశ్నించింది. అంతేకాకుండా, కొందరు బ్యాంక్ ఉద్యోగులే అక్రమ ఖాతాల నిర్వహణలో భాగమవుతున్నప్పుడు, రక్షణ చర్యలపై ఆర్‌బీఐ ఆయా బ్యాంకులతో సంప్రదింపులు జరపడం ఏంటని నిలదీసింది.
డిజిటల్ అరెస్ట్ మోసాల తీవ్రత
ఈ కేసులో అమికస్ క్యూరీగా వ్యవహరిస్తున్న సీనియర్ న్యాయవాది ఎన్.ఎస్. నప్పిణై డిజిటల్ అరెస్ట్ మోసాల తీవ్రతను కోర్టు దృష్టికి తీసుకెళ్లారు. ఇటీవల ఓ మహిళ డిజిటల్ అరెస్ట్ డ్రామాలో చిక్కుకుని ఏకంగా ₹2.5 కోట్లు కోల్పోయిన విషయాన్ని ప్రస్తావించారు. పోలీసులు, ప్రభుత్వ అధికారులు, న్యాయమూర్తుల పేర్లతో బెదిరిస్తూ బాధితుల నుంచి డబ్బు గుంజడంపై ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.
{{/usCountry}}ఈ కేసులో అమికస్ క్యూరీగా వ్యవహరిస్తున్న సీనియర్ న్యాయవాది ఎన్.ఎస్. నప్పిణై డిజిటల్ అరెస్ట్ మోసాల తీవ్రతను కోర్టు దృష్టికి తీసుకెళ్లారు. ఇటీవల ఓ మహిళ డిజిటల్ అరెస్ట్ డ్రామాలో చిక్కుకుని ఏకంగా ₹2.5 కోట్లు కోల్పోయిన విషయాన్ని ప్రస్తావించారు. పోలీసులు, ప్రభుత్వ అధికారులు, న్యాయమూర్తుల పేర్లతో బెదిరిస్తూ బాధితుల నుంచి డబ్బు గుంజడంపై ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.
{{/usCountry}}కేంద్ర ప్రభుత్వం తరఫున హాజరైన అటార్నీ జనరల్ ఆర్. వెంకటరమణి వాదనలు వినిపిస్తూ, గత ఏడాదితో పోలిస్తే కోర్టు జోక్యం, వివిధ శాఖల చర్యల వల్ల డిజిటల్ అరెస్ట్ కేసులు 50 శాతం తగ్గాయని తెలిపారు. బ్యాంకుల బాధ్యతలపై ఆర్‌బీఐ సరైన నిబంధనలు రూపకల్పన చేయాల్సి ఉందన్నారు.
నవంబర్ 30 వరకు సమయం - ఆర్‌బీఐకి కీలక ఆదేశాలు
సైబర్ మోసాలు, ముఠా ఖాతాల (మ్యూల్ అకౌంట్స్) అడ్డుకట్టకు సంబంధించి స్టాండర్డ్ ఆపరేటింగ్ ప్రొసీజర్ (SOP) సిద్ధం చేయడానికి అటార్నీ జనరల్ మరికొంత సమయం కోరారు. దీనికి అంగీకరించిన సుప్రీంకోర్టు, ఆర్‌బీఐ కేవైసీ సవరణ మార్గదర్శకాలు 2026ను సమర్పించడానికి నవంబర్ 30 వరకు గడువు ఇచ్చింది. ఈ ఏడాది చివరి నాటికి ఈ నూతన నిబంధనలు అమల్లోకి తీసుకురావాలని ఆర్‌బీఐని ఆదేశించింది.
గృహ మంత్రిత్వ శాఖ, ఐ4సీ నివేదిక ప్రకారం 2026 మొదటి ఎనిమిది నెలల్లోనే ₹647 కోట్లకు పైగా విలువైన 21,900 కి పైగా డిజిటల్ అరెస్ట్ ఫిర్యాదులు నమోదైనట్లు సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం పేర్కొంది.