న్యూఢిల్లీ: దేశంలో రోజురోజుకూ పెరిగిపోతున్న 'డిజిటల్ అరెస్ట్' మోసాలు, సైబర్ నేరాల పట్ల అత్యున్నత న్యాయస్థానం సుప్రీంకోర్టు తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. నకిలీ పత్రాల ఆధారంగా జరుగుతున్న ఈ డిజిటల్ అరెస్టుల బాధితులకు సంబంధించిన సుమోటో (Suo Motu) కేసులో కోర్టు కీలక ఆదేశాలు జారీ చేసింది. దేశంలో డిజిటల్ అరెస్ట్ స్కామ్‌లు, సంబంధిత సైబర్ నేరాలను నిరోధించడానికి తాము ప్రతిపాదిస్తున్న చర్యల గురించి వివరించాలని వాట్సాప్ (WhatsApp), ఇతర ఇంటర్మీడియరీలను కోర్టు ఆదేశించింది. అక్టోబర్ 29న జరిగిన విచారణకు సంబంధించిన ఉత్తర్వులను కోర్టు వెబ్‌సైట్‌లో అందుబాటులో ఉంచింది.
వాట్సాప్ కు కోర్టు నోటీసు
ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని జస్టిస్ జోయ్మాల్య బాగ్చీ, జస్టిస్ వి. మోహనలతో కూడిన ధర్మాసనం ఈ కేసును విచారిస్తోంది. డిజిటల్ నేరాలను అడ్డుకోవడానికి చేపడుతున్న చర్యల నివేదికను సమర్పిస్తూనే, ఆ ప్రతిపాదనలను 'ఇండియన్ సైబర్ క్రైమ్ కోఆర్డినేషన్ సెంటర్' (I4C)కి కూడా సమర్పించాలని వాట్సాప్ వంటి సంస్థలను బెంచ్ ఆదేశించింది. ఈ కేసు తదుపరి విచారణను నవంబర్ 23కి వాయిదా వేసింది.
వాట్సాప్ తరఫున హాజరైన సీనియర్ న్యాయవాది కపిల్ సిబల్, తాము ఇప్పటికే నివారణ చర్యలు చేపట్టామని ధర్మాసనానికి వివరించారు. ఇందులో భాగంగా సుమారు 9,400 అకౌంట్లపై చర్యలు తీసుకున్నామని, చేపట్టిన చర్యల వివరాలతో అఫిడవిట్ దాఖలు చేస్తామని తెలిపారు. అంతేకాకుండా, అనుమానాస్పద ఖాతాలను గుర్తించి, వినియోగదారులను హెచ్చరించే సాఫ్ట్‌వేర్‌పై పనిచేస్తున్నామని కోర్టుకు తెలిపారు.
బ్యాంకులే బాధ్యత వహించాలి - బాధితులకు నష్టపరిహారం
అక్టోబర్ 29న జరిగిన విచారణలో సుప్రీంకోర్టు బ్యాంకుల బాధ్యతపై అత్యంత కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. డిజిటల్ అరెస్ట్ మోసాలు, ఇతర సైబర్ ఫ్రాడ్స్ జరిగినప్పుడు ఆర్థిక సంస్థలే జవాబుదారీగా ఉండాలని తేల్చి చెప్పింది. బ్యాంకులు తగిన జాగ్రత్తలు (Due diligence) తీసుకోకపోవడం వల్లనే మోసం జరిగిందని దర్యాప్తులో తేలితే, బాధితులు నష్టపోయిన సొమ్ముకు ఆయా బ్యాంకులే బాధ్యత వహించి, నష్టపరిహారం చెల్లించాలని పేర్కొంది. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ప్రతిపాదిస్తున్న నిబంధనల్లో బాధితులకు నష్టపరిహారం చెల్లించే అంశాన్ని మరియు ఆర్థిక సంస్థల జవాబుదారీతనాన్ని కచ్చితంగా చేర్చాలని ధర్మాసనం నొక్కి చెప్పింది.
"వినియోగదారులు తమ గత లావాదేవీల సరళికి భిన్నంగా అకస్మాత్తుగా భారీ మొత్తంలో డబ్బు బదిలీ చేయడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు బ్యాంకులు ఎందుకు జోక్యం చేసుకోలేవు?" అని ప్రధాన న్యాయమూర్తి ప్రశ్నించారు. ఖాతా హిస్టరీకి భిన్నంగా ఉన్న అనుమానాస్పద లావాదేవీలను తాత్కాలికంగా నిలిపివేయడం, వెంటనే సమీప పోలీసు స్టేషన్కు సమాచారం అందించడం వంటి రక్షణ చర్యలను ఆర్థిక సంస్థలు తప్పనిసరిగా పాటించాలని కోర్టు గతంలోనే హెచ్చరించింది. ఆర్బీఐ ప్రతిపాదించిన నిబంధనలు సమర్థవంతంగా అమలు కావడానికి వీలుగా, దేశంలోని అధీకృత ఆర్థిక సంస్థల జాబితాను తదుపరి విచారణ తేదీ నాటికి సమర్పించాలని ఆర్బీఐని ఆదేశించింది.
800 కోట్ల నష్టం
{{/usCountry}}"వినియోగదారులు తమ గత లావాదేవీల సరళికి భిన్నంగా అకస్మాత్తుగా భారీ మొత్తంలో డబ్బు బదిలీ చేయడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు బ్యాంకులు ఎందుకు జోక్యం చేసుకోలేవు?" అని ప్రధాన న్యాయమూర్తి ప్రశ్నించారు. ఖాతా హిస్టరీకి భిన్నంగా ఉన్న అనుమానాస్పద లావాదేవీలను తాత్కాలికంగా నిలిపివేయడం, వెంటనే సమీప పోలీసు స్టేషన్కు సమాచారం అందించడం వంటి రక్షణ చర్యలను ఆర్థిక సంస్థలు తప్పనిసరిగా పాటించాలని కోర్టు గతంలోనే హెచ్చరించింది. ఆర్బీఐ ప్రతిపాదించిన నిబంధనలు సమర్థవంతంగా అమలు కావడానికి వీలుగా, దేశంలోని అధీకృత ఆర్థిక సంస్థల జాబితాను తదుపరి విచారణ తేదీ నాటికి సమర్పించాలని ఆర్బీఐని ఆదేశించింది.
800 కోట్ల నష్టం
{{/usCountry}}సైబర్ నేరాలు 50 శాతం తగ్గినప్పటికీ, ఈ ఏడాది ఇప్పటివరకు బాధితులు రూ. 800 కోట్లు కోల్పోయారని ధర్మాసనం ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. ఆర్బీఐ ప్రతిపాదించిన 'నో యువర్ కస్టమర్ (KYC) సవరణ నిబంధనలు, 2026'ను కోర్టు ముందుగా సమీక్షిస్తుందని సీజేఐ తెలిపారు. ఈ నిబంధనలను నవంబర్ 30 నాటికి నోటిఫై చేసి, డిసెంబర్ 31 నాటికి అమలులోకి తీసుకురావాలని ప్రతిపాదించారు. బ్యాంకులు వినియోగదారులకు "రక్షణ ఛత్రం"గా ఉండాలని పేర్కొన్నారు.
రాష్ట్రాలకు కీలక ఆదేశాలు
కేంద్ర ప్రభుత్వం తరఫున అటార్నీ జనరల్ ఆర్. వెంకటరమణి వాదనలు వినిపిస్తూ, అనుమానాస్పద లావాదేవీలను గుర్తించడానికి, బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో నివారణ చర్యలను బలోపేతం చేయడానికి గణనీయమైన చర్యలు చేపడుతున్నామని తెలిపారు. ధర్మాసనం మరో కీలక ఆదేశం జారీ చేస్తూ, అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల పోలీసు విభాగాలను డిజిటల్ అరెస్ట్ స్కామ్‌లకు సంబంధించి నమోదైన ఎఫ్ఐఆర్ (FIR)లు, దర్యాప్తు వివరాలతో నివేదిక సమర్పించాలని కోరింది. ఇలాంటి నేరాల నియంత్రణ, గుర్తింపు, విచారణ కోసం సూచనలు కూడా ఇవ్వాలని పేర్కొంది. అన్ని రాష్ట్రాల డీజీపీ (DGP)లు దీనిని అమలు చేయాలని ఆదేశించింది.