హెచ్‌టీ ఎక్స్‌ప్లెయినర్ | 16వ ఆర్థిక సంఘం నివేదిక రాష్ట్రాలకు ఎందుకు కీలకం?

16వ ఆర్థిక సంఘం 2026-31 కాలానికి కేంద్ర పన్నుల పంపిణీని నిర్ణయించనుంది. రాష్ట్రాలు తమ వాటాను 50%కి పెంచాలని, ధనిక రాష్ట్రాలు తమ జీడీపీ కృషికి అధిక వెయిటేజీ ఇవ్వాలని కోరుతున్నాయి. రాష్ట్రాల ఆర్థిక స్వేచ్ఛ, ప్రాంతీయ సమానత్వం, వాతావరణ స్థితిస్థాపకతలకు ఈ నివేదిక కీలకం కానుంది.

2031 ఆర్థిక సంవత్సరం వరకు రాష్ట్రాల మధ్య పన్ను ఆదాయాల పంపిణీని (పునఃకేటాయింపు) 16వ ఆర్థిక సంఘం సిఫార్సు చేయనుంది. ఈ నేపథ్యంలో కొన్ని రాష్ట్రాలు తమ వాటాను పెంచాలని ఎందుకు కోరుతున్నాయి?

హెచ్‌టీ ఎక్స్‌ప్లెయినర్ | 16వ ఆర్థిక సంఘం నివేదిక రాష్ట్రాలకు ఎందుకు కీలకం? ( Pixabay)

భారతదేశం తన రాబోయే ఐదేళ్ల ఆర్థిక ప్రణాళికను రూపొందిస్తున్న తరుణంలో, అందరి దృష్టి 16వ ఆర్థిక సంఘం (Finance Commission)పైనే ఉంది. 2031 ఆర్థిక సంవత్సరం వరకు కేంద్ర పన్ను ఆదాయాలను రాష్ట్రాలతో ఎలా పంచుకోవాలో నిర్ణయించే బాధ్యత ఈ సంఘానికి ఉంది. ఈ సంఘం ఇచ్చే సిఫార్సులు ప్రతి రాష్ట్ర ఆర్థిక జీవనాడిని, సంక్షేమం, మౌలిక సదుపాయాలు, వృద్ధిపై ఖర్చు చేసే సామర్థ్యాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.

రాష్ట్రాలు, వాటాదారులతో సుదీర్ఘ సంప్రదింపుల కారణంగా, కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ కమిషన్‌కు ఒక నెల గడువు పొడిగించింది. దీంతో నివేదిక సమర్పణ గడువు నవంబర్ 30, 2025కి మారింది. ఆర్థికవేత్త అరవింద్ పనగారియా నేతృత్వంలోని ఈ కమిషన్ రాష్ట్ర పర్యటనలను జూన్‌లో పూర్తి చేసింది. 2026-31 కాలానికి సంబంధించిన తుది నివేదిక కోసం రాష్ట్రాలు, కేంద్ర ప్రభుత్వ విభాగాలు సమర్పించిన మెమోరాండంలను ప్రస్తుతం కమిషన్ సమీక్షిస్తోంది. ఈ సిఫార్సులు ఎందుకు ముఖ్యమో ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం.

ఈ సిఫార్సులు ఎందుకు ముఖ్యం?

భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కేంద్ర బిందువుగా ఉండే ఆర్థిక సంఘం, దేశ పన్ను ఆదాయాన్ని ఎలా కేటాయించాలో నిర్ణయిస్తుంది. భారతదేశ అభివృద్ధికి ఎవరు చెల్లించాలి, ఎవరికి లబ్ధి చేకూరుతుందో ఈ ప్రక్రియే నిర్ణయిస్తుంది.

సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తి: ప్రతి ఐదేళ్లకు ఒకసారి, కేంద్ర పన్నుల నుంచి వచ్చే లక్షల కోట్ల రూపాయల ఆదాయాన్ని కేంద్రం, 28 రాష్ట్రాల మధ్య ఎలా విభజించాలో ఈ సంఘం నిర్ణయిస్తుంది. ఇవి కేవలం సాంకేతిక ఫార్ములాలు కాదు, భారతదేశ సహకార సమాఖ్య (Cooperative Federalism) పునాదులను ఇవి పటిష్టం చేస్తాయి.

రాష్ట్రాల ఆర్థిక స్వేచ్ఛ: సంక్షేమ ఖర్చులు, ప్రజారోగ్యం, విద్య, గ్రామీణాభివృద్ధి, మౌలిక సదుపాయాలు వంటి తమ సొంత ప్రాధాన్యతలను రూపొందించుకోవడానికి, నిధులు సమకూర్చుకోవడానికి రాష్ట్రాలకు ఎంతవరకు ఆర్థిక స్వేచ్ఛ ఉంటుందో ఈ సిఫార్సులు ప్రభావితం చేస్తాయి.

పెట్టుబడులు – పొదుపు: రాష్ట్రాలకు కేంద్ర పన్నులలో అధిక వాటా వస్తే, అది ఆర్థిక వృద్ధికి దోహదపడుతుంది, స్థానిక పెట్టుబడులను పెంచుతుంది. అదే వాటా తగ్గితే, అది కఠినమైన పొదుపు చర్యలకు దారితీస్తుంది. కొత్త పథకాలను పరిమితం చేస్తుంది లేదా రాష్ట్రాలను మరింత అప్పుల్లోకి నెట్టేస్తుంది.

ప్రాంతీయ సమానత్వం: ధనిక, పేద ప్రాంతాల మధ్య వనరుల ప్రవాహాన్ని ఈ సిఫార్సులు నిర్ణయిస్తాయి. ప్రాంతీయ సమానత్వాన్ని సాధించే వేగం, దేశ వృద్ధి గమనాన్ని ఇవి ప్రభావితం చేస్తాయి.

సంక్షిప్తంగా, 16వ ఆర్థిక సంఘం నివేదిక కేవలం డబ్బును ఎలా పంచుకోవాలో మాత్రమే కాక, రాబోయే ఐదేళ్లపాటు భారతదేశ సమాఖ్య వ్యవస్థలో అధికారం, బాధ్యత, అవకాశాలను ఎలా పంపిణీ చేయాలో కూడా నిర్ణయిస్తుంది.

రాష్ట్రాలు ఏం డిమాండ్ చేస్తున్నాయి?

చాలా రాష్ట్రాలు కేంద్ర పన్నులలో తమ వాటాను పెంచాలని విన్నవించాయి. పంపిణీని 41% నుంచి 50%కి పెంచాలని డిమాండ్ చేశాయి. ఇది పేదరికాన్ని పరిష్కరించడానికి, మౌలిక సదుపాయాలకు నిధులు సమకూర్చడానికి, స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడానికి ఉపయోగపడుతుందని వాదించాయి.

ధనిక రాష్ట్రాల వాదన: తమిళనాడు, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, తెలంగాణ, గుజరాత్ వంటి ధనిక రాష్ట్రాలు జాతీయ వృద్ధికి తాము చేసిన కృషిని గుర్తించాలని కోరాయి.

తమిళనాడు: భారతదేశ జీడీపీకి రాష్ట్రం చేసిన కృషికి 15% వెయిటేజీ ఇవ్వాలని ప్రతిపాదించింది. పేద రాష్ట్రాలకు ప్రయోజనం చేకూర్చే 'ఆదాయ దూరం' (Income Distance) వెయిటేజీని 45% నుంచి 35%కి తగ్గించాలని సూచించింది.

మహారాష్ట్ర: ఆదాయ దూరం వెయిటేజీని 37.5%కి తగ్గించాలని కోరింది.

పర్వత, సరిహద్దు రాష్ట్రాల డిమాండ్లు: హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, జమ్మూ కాశ్మీర్, ఈశాన్య రాష్ట్రాలు వంటి కొండ ప్రాంత, సరిహద్దు రాష్ట్రాలు కూడా ఎక్కువ ఆర్థిక మద్దతు ఇవ్వాలని కోరాయి.

సహజ విపత్తులు, కష్టతరమైన ప్రాంతాల్లో పాలన నిర్వహణకు అయ్యే అధిక ఖర్చుల కారణంగా మరింత వెసులుబాటు అవసరమని ఈ రాష్ట్రాలు వాదిస్తున్నాయి.

"కొన్ని రాష్ట్రాలు, ముఖ్యంగా విపత్తులకు గురయ్యేవి, ఆర్థిక లోటును పూడ్చడానికి, స్థితిస్థాపకతను బలోపేతం చేయడానికి ప్రత్యేక నిబంధనలను కోరాయి. రుణ పరిమితులను సడలించాలని కూడా అవి కోరాయి" అని సంప్రదింపుల్లో పాల్గొన్న ఒక వ్యక్తి తెలిపారు.

ప్రస్తుతం, రాష్ట్రాలు తమ స్థూల రాష్ట్ర దేశీయోత్పత్తి (GSDP)లో గరిష్టంగా 3% వరకు అప్పు చేయవచ్చు. సంస్కరణ లక్ష్యాలను, ముఖ్యంగా విద్యుత్ రంగంలో, చేరుకున్న రాష్ట్రాలకు అదనంగా 0.5% వెసులుబాటు ఉంది. వరదలు, కొండచరియలు, తుఫానుల బారిన పడిన అనేక రాష్ట్రాలు ఈ పరిమితుల కారణంగా పునర్నిర్మాణానికి తగినంత నిధులు లేవని చెబుతున్నాయి.

ఆదాయ దూరంపై చర్చ ఏమిటి?

ఆదాయ దూరం (Income Distance) అనేది ఒక రాష్ట్ర తలసరి ఆదాయం దేశంలోనే అత్యంత ధనిక రాష్ట్రం కంటే ఎంత వెనుకబడి ఉందో కొలిచే కొలమానం. ఈ అంతరం ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే, ఆ రాష్ట్రానికి పన్నుల పంపిణీ ద్వారా అంత ఎక్కువ ఆర్థిక మద్దతు లభిస్తుంది.

పేద రాష్ట్రాలకు ప్రయోజనం: దీని అర్థం ఏమిటంటే, బీహార్ లేదా ఉత్తరప్రదేశ్ వంటి పేద రాష్ట్రాలకు జాతీయ సగటుతో సమానంగా ఎదగడానికి కేంద్ర పన్ను ఆదాయంలో పెద్ద వాటా లభిస్తుంది. అయితే, జాతీయ జీడీపీ, పన్ను ఆదాయంలో ఎక్కువ వాటాను ఉత్పత్తి చేసే ధనిక రాష్ట్రాలకు తక్కువ వాటా లభిస్తుంది.

విమర్శలు: అయితే, ఈ ఫార్ములాపై దక్షిణ, పశ్చిమ ప్రాంతాలలోని ఉన్నత పనితీరు కలిగిన రాష్ట్రాల నుంచి విమర్శలు ఉన్నాయి. ఈ విధానం సమర్థతను, వృద్ధిని శిక్షిస్తున్నట్లుగా ఉందని అవి వాదిస్తున్నాయి.

ప్రస్తుత ఫార్ములా తక్కువ-ఆదాయ స్థాయిలను ప్రోత్సహిస్తూ, ఆర్థిక క్రమశిక్షణ, ఆర్థిక సంస్కరణలను నిరుత్సాహపరుస్తుందని ఈ రాష్ట్రాలు వాదిస్తున్నాయి.

15వ ఆర్థిక సంఘం (2021-26) ఆదాయ దూరానికి అత్యధికంగా 45% వెయిటేజీ ఇచ్చింది. ఆ తర్వాత వైశాల్యం (15%), జనాభా (15%), జనాభా పనితీరు (12.5%), అటవీ విస్తీర్ణం (10%), పన్ను కృషి (2.5%) ఉన్నాయి.

దక్షిణ, పశ్చిమ రాష్ట్రాలు ఇప్పుడు ఈ మిశ్రమాన్ని మార్చాలని, ఆదాయ దూరానికి కేటాయించిన వెయిటేజీని తగ్గించాలని, జాతీయ జీడీపీకి చేసిన కృషి లేదా సంస్కరణల అమలులో విజయం వంటి కొత్త ప్రమాణాలను చేర్చాలని కోరుతున్నాయి.

16వ ఆర్థిక సంఘం భారతదేశ ఆర్థిక భవిష్యత్తును ఎలా మారుస్తుంది?

ప్రాంతీయ వృద్ధిలో అసమానతలు, పెరుగుతున్న వాతావరణ ముప్పు, రాష్ట్రాల్లో ఆర్థిక ఇబ్బందులు వంటి అంశాలు ఉన్న ప్రస్తుత ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితుల నేపథ్యంలో 16వ ఆర్థిక సంఘం తన పనిని చేస్తోంది. గత కమిషన్ కంటే దీని విధివిధానాలు చాలా సరళంగా ఉన్నాయి. దీనిని చాలా రాష్ట్రాలు స్వాగతించాయి.

సరళీకృత ఆదేశం: ఆదేశాన్ని సరళీకృతం చేయడం ద్వారా, నేటి ఆర్థిక వాస్తవాలకు అనుగుణంగా సిఫార్సులను రూపొందించడానికి కేంద్రం కమిషన్‌కు మరింత వెసులుబాటు ఇచ్చింది.

సమతుల్యత అవసరం: అయితే, ఈ సరళత్వం వెనుక పెద్ద సవాలు ఉంది. జాతీయ వృద్ధికి తాము చేసిన కృషిని గుర్తించాలని కోరుతున్న ధనిక రాష్ట్రాల డిమాండ్లు, అధిక ఆర్థిక భద్రతను కోరుతున్న పేద, విపత్తుల బారిన పడే రాష్ట్రాల డిమాండ్లను కమిషన్ సమతుల్యం చేయాలి.

రాష్ట్రాలే వృద్ధికి ఇంజన్లు: ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు ఇంకా పుంజుకోని ప్రస్తుత తరుణంలో, రాష్ట్రాలే ఆర్థిక వృద్ధికి ప్రధాన చోదక శక్తులుగా మారాయి. రాష్ట్రాలు చేస్తున్న మూలధన వ్యయం, సంక్షేమ కార్యక్రమాలు ప్రజల జీవనోపాధిని నేరుగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి.

ఈ నేపథ్యంలో, 16వ ఆర్థిక సంఘం నివేదిక కేవలం సంఖ్యల గురించి మాత్రమే కాదు. భారతదేశం కేవలం ఆదాయాన్ని మాత్రమే కాకుండా, బాధ్యతను కూడా ఎలా పంచుకోవాలో, వృద్ధిని సమానత్వంతో, ఆర్థిక క్రమశిక్షణను సౌలభ్యంతో, జాతీయ ప్రాధాన్యతలను రాష్ట్ర స్వయంప్రతిపత్తితో ఎలా సమతుల్యం చేస్తుందో ఇది నిర్ణయిస్తుంది.