దీపావళి 2026: దీపాలు ఎందుకు వెలిగిస్తారు? ఈ పండుగ వెనుక ఉన్న 6 పౌరాణిక రహస్యాలు!

దీపావళి భారతదేశంలో అత్యంత వైభవంగా జరుపుకునే పండుగల్లో ఒకటి. చీకటిపై వెలుగు, చెడుపై మంచి, అజ్ఞానంపై జ్ఞానం సాధించిన విజయానికి ఈ పండుగ ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. 2026 నవంబర్ 8, ఆదివారం దీపావళి జరుపుకోనున్నారు. ఈ పండుగ వెనుక అనేక పౌరాణిక, ఆధ్యాత్మిక, చారిత్రక నేపథ్యాలు ఉన్నాయి.

భారతదేశంలో ప్రతిష్టాత్మకంగా జరుపుకునే అతిపెద్ద పండుగల్లో దీపావళి (Diwali) ఎప్పుడూ ముందుంటుంది. దీనిని కేవలం కాంతుల పండుగగా మాత్రమే కాకుండా, అంధకారాన్ని పారద్రోలి జ్ఞాన వెలుగులు నింపే విజయ సంకేతంగా భావిస్తారు.

దీపావళి 2026: దీపాలు ఎందుకు వెలిగిస్తారు? ఈ పండుగ వెనుక ఉన్న 6 పౌరాణిక రహస్యాలు! (AI)

ఇళ్ల శుభ్రత, కొత్త బట్టలు, పిండివంటలు, టపాసులు, లక్ష్మీ గణపతుల పూజలతో ఈ వేడుక ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంటుంది. తెలుగు రాష్ట్రాలతో పాటు దేశవ్యాప్తంగా ప్రతి ఇంటా నూతన ఉత్సాహాన్ని నింపే ఈ దీపావళి నవంబర్ 8, 2026, ఆదివారం నాడు రానుంది. అయితే, ఈ పండుగను మనం ఎందుకు జరుపుకుంటాం? దీని వెనుక ఉన్న చారిత్రక, పౌరాణిక నేపథ్యం ఏమిటో ఇప్పుడు వివరంగా తెలుసుకుందాం.

1. శ్రీరాముని అయోధ్య రాక - రామరాజ్య స్థాపన

దీపావళి పండుగ వెనుక మనకు ప్రధానంగా గుర్తువచ్చే చారిత్రక ఘట్టం శ్రీరామచంద్రమూర్తి పట్టాభిషేకం. లంకాధిపతి రావణుడిని అంతం చేసి, సీతా సమేతంగా 14 సంవత్సరాల అరణ్యవాసాన్ని ముగించుకుని అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చిన రోజు ఇదే. రామచంద్రుడు స్వగృహానికి వస్తున్న సంతోషంలో అయోధ్య వాసులు మొత్తం తమ ఇళ్లను, నగర వీధులను నేతి దీపాలతో అలంకరించి స్వాగతం పలికారు. అప్పట్నుంచే కార్తీక మాసపు అమావాస్య రోజున దీపాలు వెలిగించి పండుగ జరుపుకోవడం సాంప్రదాయంగా వస్తోంది.

2. సముద్ర మథనంలో మహాలక్ష్మి ప్రాకట్యం

జ్యోతిష్య, ఆధ్యాత్మిక దృక్పథం ప్రకారం దీపావళికి ధనదేవి అయిన శ్రీమహాలక్ష్మితో విడదీయరాని సంబంధం ఉంది. దేవతలు, అసురులు కలిసి క్షీరసాగర మంథనం చేసిన సమయంలో అమృతంతో పాటు ఎన్నో దివ్య వస్తువులు ఉద్భవించాయి. ఆ సమయంలోనే ఆశ్వయుజ అమావాస్య నాడు లక్ష్మీదేవి క్షీరసాగరం నుంచి వెలుపలికి వచ్చింది. అందుకే ఈ పవిత్ర రాత్రి వేళ అష్టలక్ష్మీ పూజలు, కుబేర పూజలు చేయడం వల్ల ఇంట సిరిసంపదలు వెల్లివిరుస్తాయని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.

3. శ్రీకృష్ణుడి చేతిలో నరకాసురుడి సంహారం

భూలోక వాసులను, దేవతలను ముప్పుతిప్పలు పెట్టిన నరకాసురుడనే రాక్షసుడిని సంహరించిన సందర్భం కూడా ఈ పండుగతో ముడిపడి ఉంది. ఆ దుర్మార్గుడు చెరసాలలో బంధించిన 16 వేల మంది రాజకన్యలను శ్రీకృష్ణ భార్య సత్యభామ సహకారంతో శ్రీకృష్ణ పరమాత్మా విముక్తులను చేశాడు. ఆ రాక్షస పీడ విరగడైన ఆనందంలో ప్రజలు దీపాలు వెలిగించి సంబరాలు చేసుకున్నారు. ఈ చారిత్రక ఘట్టమే మరుసటి రోజు వచ్చే నరక చతుర్దశి లేదా చిన్న దీపావళికి మూలకారణం.

4. వామనావతార ఘట్టం - బలి చక్రవర్తికి విముక్తి

దానధర్మాలకు మారుపేరైన బలి చక్రవర్తి రాజ్య విస్తరణను అడ్డుకోవడానికి శ్రీమహావిష్ణువు వామనావతారాన్ని దాల్చాడు. కేవలం మూడు అడుగుల భూమిని దానంగా కోరి, ఒక అడుగుతో భూమిని, రెండో అడుగుతో ఆకాశాన్ని ఆక్రమించి, మూడో అడుగు బలి చక్రవర్తి తలపై పెట్టి ఆయన్ను పాతాళ లోకానికి పంపాడు. అయితే అతని భక్తికి మెచ్చి విష్ణుమూర్తి ఆయనకు ప్రత్యేక వరం ప్రసాదించాడు. ఈ పౌరాణిక సంఘటనతో కూడా దీపావళికి ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉంది.

5. జైన మతంలో భగవాన్ మహావీరుని నిర్వాణ

కేవలం హిందూ మతమే కాకుండా జైన మతంలో కూడా దీపావళికి ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది. జైన మత 24వ తీర్థంకరుడైన భగవాన్ మహావీరుడు ఈ అమావాస్య నాడే బీహార్‌లోని పావాపురిలో మోక్షం పొందారు. ఆ మహాత్ముని పవిత్ర ఆత్మ విలీనమైన ఆ రాత్రి జైన సన్మానులు, భక్తులు దివ్య దీపాలను వెలిగించి జ్ఞానజ్యోతి కింద జరుపుకుంటారు.

6. శక్తి స్వరూపిణి కాళీ పూజ

భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్‌తో సహా పలు ప్రాంతాలలో దీపావళి రాత్రి శక్తి స్వరూపిణి అయిన మా కాళీ దేవిని అత్యంత నిష్టతో పూజిస్తారు. దుష్ట శిక్షణ, శిక్షణ రక్షణార్థం దుష్ట శక్తులను సంహరించి లోకానికి శాంతిని ప్రసాదించిన కాళీ మాతను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి ఈ అమావాస్య రాత్రిని అత్యంత శక్తివంతమైన రాత్రిగా పరిగణిస్తారు.