కార్తీక మాసం వచ్చిందంటేనే ఆధ్యాత్మిక వాతావరణం నెలకొంటుంది. అందులోనూ శుక్ల పక్షంలో వచ్చే ఏకాదశికి హిందూ సంప్రదాయంలో ఎంతో ప్రత్యేకత ఉంది. సాధారణంగా తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని ఆలయాల్లో పంచాంగ రీత్యా వచ్చే తిథిని అనుసరించి భక్తులు వ్రతాలు, జాగరణలు చేస్తారు.

ఈ పవిత్రమైన రోజున శ్రీహరి యోగనిద్ర నుంచి మేల్కొంటారని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. దీనినే ప్రబోధిని లేదా దేవుని ఉత్థాన ఏకాదశి అని కూడా పిలుస్తారు. పద్మపురాణం ప్రకారం, ఈ రోజున విష్ణుమూర్తిని ఒక్క బిల్వపత్రంతో పూజించినా వేల ఏళ్ల పాటు ఆయన అనుగ్రహం లభిస్తుంది. కార్తీక మాసంలో తులసి దళాలు, పుష్పాలతో స్వామిని కొలిచేవారి జన్మజన్మల పాపాలు తొలగిపోతాయని పండితులు చెబుతున్నారు.
తులసి పూజతో అంతులేని పుణ్యం
రోజూ తులసిని దర్శించడం, స్పర్శించడం, ధ్యానించడం, నామస్మరణ చేయడం, నీళ్లు పోయడం వంటి నవవిధ భక్తులతో సేవించేవారికి తరతరాల పుణ్యం దక్కుతుంది. అన్ని రకాల పూలు, ఆకులతో పూజించిన ఫలం కార్తీక మాసంలో ఒక్క తులసి ఆకు సమర్పిస్తే లభిస్తుందని పురాణాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. నియమనిష్ఠలతో ప్రతిరోజూ తులసి దళాలతో మహావిష్ణువును పూజిస్తే, అనేక యజ్ఞాలు చేసినంత పుణ్యఫలం సులువుగా చేతికి అందుతుంది. "కేవలం ఉపవాసాలు చేస్తే సరిపోదు, స్వచ్ఛమైన మనసు, నిజమైన భక్తి ఉంటేనే భగవంతుడు ప్రత్యక్షమవుతాడు," అని ఆ కథలోని రాజు గ్రహించాడు.
రాజు కళ్లెదుటే భక్తుడికి దొరికిన భగవంతుడు
దీనికి సంబంధించి పద్మపురాణంలో ఒక ఆసక్తికరమైన కథ ఉంది. ఒక రాజు రాజ్యంలో అందరూ తప్పనిసరిగా ఏకాదశి వ్రతం చేసేవారు. ఆ రోజున రాజభవనంలోని సిబ్బంది నుంచి మూగజీవాల వరకు ఎవరికీ అన్నం పెట్టేవారు కాదు. ఓ రోజు దూర ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన ఓ పేద వ్యక్తి తనకు పని కావాలని రాజును కోరాడు. రోజూ భోజనం పెడతాను కానీ, ఏకాదశి రోజు మాత్రం అన్నం ఇవ్వననే షరతుపై రాజు అతన్ని పనిలో చేర్చుకున్నాడు.
ఏకాదశి రోజున మిగతావారిలాగే ఆ పనివాడికి కూడా పండ్లు, ఫలహారం ఇచ్చారు. కానీ అతని ఆకలి తీరలేదు. అన్నం పెట్టకపోతే ఆకలితో చనిపోతానని రాజును వేడుకున్నాడు. దాంతో రాజు అతనికి బియ్యం ఇచ్చాడు. నది ఒడ్డుకు వెళ్లి వంట చేసిన ఆ వ్యక్తి, భగవంతుడిని తలచుకుని భోజనం సిద్ధమైంది, రావయ్యా అని పిలిచాడు. వెంటనే పీతాంబరధారి అయిన శ్రీహరి అక్కడికి వచ్చి అతనితో కలిసి భోజనం చేశారు.
{{/usCountry}}ఏకాదశి రోజున మిగతావారిలాగే ఆ పనివాడికి కూడా పండ్లు, ఫలహారం ఇచ్చారు. కానీ అతని ఆకలి తీరలేదు. అన్నం పెట్టకపోతే ఆకలితో చనిపోతానని రాజును వేడుకున్నాడు. దాంతో రాజు అతనికి బియ్యం ఇచ్చాడు. నది ఒడ్డుకు వెళ్లి వంట చేసిన ఆ వ్యక్తి, భగవంతుడిని తలచుకుని భోజనం సిద్ధమైంది, రావయ్యా అని పిలిచాడు. వెంటనే పీతాంబరధారి అయిన శ్రీహరి అక్కడికి వచ్చి అతనితో కలిసి భోజనం చేశారు.
{{/usCountry}}మరుసటి ఏకాదశికి కూడా రాజు అన్నం ఇవ్వలేదు. ఈసారి తనకు ఎక్కువ అన్నం పెట్టమని, లేదంటే స్వామి తినగా తనకు మిగలడం లేదని ఆ పనివాడు చెప్పాడు. ఇది విన్న రాజు ఆశ్చర్యపోయాడు. తాము ఉపవాసాలు చేస్తున్నా స్వామి దర్శనం ఇవ్వలేదని, కానీ ఇతనితో కలిసి ఎలా భోజనం చేస్తున్నారో చూడాలని రాజు చాటుగా దాక్కున్నాడు. ఆ రోజు కూడా నది వద్ద వంట చేసి భగవంతుడిని పిలిచాడు ఆ సేవకుడు. మొదట ఎవరూ రాలేదు. తన ప్రాణాలు నదిలో విడిచిపెడతానని అతను వేడుకోగా, స్వామి ప్రత్యక్షమై భోజనం చేశారు. చివరకు ఆ భక్తుడిని తన విమానంలో ఎక్కించుకుని వైకుంఠానికి తీసుకెళ్లారు. ఈ ఘటనతో భక్తి ముందు ఉపవాస నియమాల కంటే మనోనిర్మలత్వమే గొప్పదని రాజు తెలుసుకున్నాడు.
వ్రతం, జాగరణతో పాపాల విముక్తి
ప్రబోధిని ఏకాదశి ప్రాధాన్యతను నారదుడు అడగ్గా, బ్రహ్మదేవుడు ఎన్నో విశేషాలు చెప్పారు. ఈ ఒక్క రోజు ఉపవాసం చేస్తే వందలాది యజ్ఞాలు చేసిన ఫలం దక్కుతుందని వివరించారు. బాల్యంలో, యవ్వనంలో లేదా వృద్ధాప్యంలో చేసిన ఎలాంటి పాపాలైనా ఈ వ్రతంతో తొలగిపోతాయని చెబుతారు. అలాగే ఈ వ్రతం చేస్తే వేల యజ్ఞాల ఫలం లభిస్తుంది.
ఈ రోజున దానధర్మాలకు వెనుకాడకూడదు. జాగరణ సమయంలో నీరు, పండ్లు, ఇతర ద్రవ్యాలతో జనార్దనుడికి అర్ఘ్యం సమర్పిస్తే కోటిరెట్లు పుణ్యం లభిస్తుందని శాస్త్రాలు పేర్కొంటున్నాయి. గురువులను గౌరవించడం, భాగవత కథలు వినడం కూడా ఎంతో శ్రేయస్కరం. ఎంతోమంది భక్తులు ఈ రోజున విష్ణు సహస్రనామ పారాయణ, భజనలతో "ఓం జయ జగదీశ హరే" అంటూ స్వామిని కీర్తిస్తూ రాత్రంతా జాగరణ చేస్తారు.