భారతీయ వైదిక సాహిత్యంలో భృగు మహర్షి పేరు వినబడని చోటు లేదు. 'భృగు' అంటే 'ఉజ్వలమైన' అని అర్థం. అందుకే వేదాలు ఆయన్ని సూర్యుడితో పోల్చాయి. వైశాఖ పౌర్ణమి నాడు జన్మించిన ఈ మహర్షి, కేవలం ఒక ముని మాత్రమే కాదు, మానవ నాగరికతకు దిశానిర్దేశం చేసిన గొప్ప శాస్త్రవేత్త మరియు జ్యోతిష్య శాస్త్ర పితామహుడు.
భూమిపైకి అగ్నిని తెచ్చిన భార్గవుడు
ఋగ్వేదం ప్రకారం, మాతరిశ్వుడు అనే అగ్ని దేవత నుంచి అగ్నిని స్వీకరించి, దానిని భూమిపైకి తీసుకువచ్చిన ఘనత భృగు మహర్షికే దక్కుతుంది. అగ్నిని ఎలా ఉపయోగించాలో మానవాళికి నేర్పించినందున భార్గవులను (భృగు వంశీయులు) అగ్ని పూజకులుగా పిలుస్తారు. అయితే, ఒకానొక సందర్భంలో అగ్ని దేవుడిపై కోపించి, శుచి అశుచి అనే తేడా లేకుండా అన్నింటినీ దహించే 'సర్వభక్షకుడు' కావాలని శపించింది కూడా ఆయనే.
లక్ష్మీదేవి తండ్రిగా భృగువు
భాగవత పురాణం ప్రకారం భృగువుకు ముగ్గురు భార్యలు. దక్షుని కుమార్తె అయిన ఖ్యాతిని వివాహం చేసుకోగా వారికి ధాత, విధాత అనే ఇద్దరు కుమారులు, లక్ష్మీదేవి అనే కుమార్తె జన్మించారు. భృగువు కుమార్తె కాబట్టే లక్ష్మీదేవికి 'భార్గవి' అనే పేరు వచ్చింది. ఆ రకంగా భృగువు సాక్షాత్తు శ్రీమహావిష్ణువుకు మామగారు అయ్యారు.
ఆయన రెండో భార్య కావ్యమాత (దివ్య) కుమారుడే దైత్య గురువు శుక్రాచార్యుడు. మూడో భార్య పౌలమి ద్వారా చ్యవన మహర్షి జన్మించారు. దేవగురువు బృహస్పతి భృగువు సోదరుడైన అంగీరసుడి కుమారుడు.
శ్రీహరికి శాపం: దశావతారాల వెనుక రహస్యం
పురాణాల ప్రకారం, ఒకసారి దేవాసుర సంగ్రామంలో రాక్షసులకు భృగువు భార్య ఖ్యాతి రక్షణ కల్పించింది. దీనిపై ఆగ్రహించిన విష్ణుమూర్తి తన సుదర్శన చక్రంతో ఆమె శిరస్సును ఖండించాడు. తన భార్యను చంపినందుకు ఆగ్రహించిన భృగువు.. విష్ణుమూర్తి భూలోకంలో పదే పదే మానవ గర్భాన జన్మించి కష్టాలు పడాలని శపించాడు. ఈ శాపమే విష్ణువు దశావతారాలు ఎత్తడానికి ఒక కారణంగా చెప్పబడుతుంది.
త్రిమూర్తుల పరీక్ష.. విష్ణువు వక్షస్థలంపై తన్నిన భృగు
ఋషులందరికీ ఒకసారి త్రిమూర్తుల్లో శ్రేష్టుడు ఎవరనే సందేహం కలిగింది. ఆ బాధ్యతను భృగువుకు అప్పగించారు.
{{/usCountry}}ఋషులందరికీ ఒకసారి త్రిమూర్తుల్లో శ్రేష్టుడు ఎవరనే సందేహం కలిగింది. ఆ బాధ్యతను భృగువుకు అప్పగించారు.
{{/usCountry}}బ్రహ్మ: మొదట బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లిన భృగువు, తన తండ్రి అయిన బ్రహ్మకు కనీసం నమస్కారం కూడా చేయలేదు. దీనికి బ్రహ్మదేవుడు తీవ్రంగా కోపగించుకున్నాడు.
శివుడు: తర్వాత కైలాసానికి వెళ్లినప్పుడు కూడా భృగువు ప్రవర్తనకు శివుడు ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశాడు.
విష్ణువు: చివరగా వైకుంఠానికి వెళ్లిన భృగువు, యోగనిద్రలో ఉన్న విష్ణువును లేపేందుకు ఆయన వక్షస్థలంపై కాలితో తన్నాడు. వెంటనే నిద్రలేచిన శ్రీహరి కోపగించుకోకపోగా, "మహర్షి, నా కఠినమైన వక్షస్థలాన్ని తన్నడం వల్ల మీ సుకుమారమైన పాదాలకు దెబ్బ తగలలేదు కదా!" అంటూ ఆయన పాదాలను నొక్కి సేవ చేశాడు. విష్ణువు చూపిన ఈ ఓర్పు, శాంతగుణమే ఆయనను త్రిమూర్తుల్లో శ్రేష్టుడిగా నిలబెట్టిందని భృగువు ప్రకటించారు.