రాత్రివేళ ఆలస్యంగా పడుకోవడం, ఉదయమే త్వరగా లేవడం, రోజంతా ఆఫీస్ పనులతో సతమతమవ్వడం.. నేటి ఆధునిక జీవనశైలిలో సర్వసాధారణమైపోయింది. చాలామంది నిద్రను ఒక విలాసంగా భావిస్తున్నారు తప్ప, శరీరానికి అత్యంత కీలకమైన ప్రక్రియగా గుర్తించడం లేదు. రాత్రిపూట షిఫ్ట్లు, నిరంతరం స్మార్ట్ఫోన్లు చూడటం, పని ఒత్తిడి వల్ల నిద్ర వేళలు పూర్తిగా మారిపోతున్నాయి. ఎప్పుడో ఒకసారి నిద్ర తగ్గితే పెద్దగా నష్టం లేకపోయినా, రోజూ శరీర సహజ సిద్ధమైన జీవ గడియారాన్ని (Circadian Rhythm) దెబ్బతీస్తే తీవ్రమైన ఆరోగ్య సమస్యలు తలెత్తుతాయని వైద్య నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
మనం పడుకున్నప్పుడు మెదడు ఊరికే ఉండదు. రోజంతా సేకరించిన జ్ఞాపకాలను భద్రపరచడం, మానసిక భావోద్వేగాలను నియంత్రించడం, రోగనిరోధక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం వంటి అనేక కీలక ప్రక్రియలను పూర్తి చేస్తుంది. నిద్ర సరిగా లేనప్పుడు ఈ వ్యవస్థలన్నీ అస్తవ్యస్తమవుతాయి.
మందగిస్తున్న మెదడు పనితీరు
నిద్రలేమి వల్ల మొదటగా దెబ్బతినేది ఏకాగ్రత. నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యం తగ్గడం, ఆలోచనల్లో మందకొడితనం, మతిమరుపు, త్వరగా కోపం రావడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ముఖ్యంగా వైద్యులు, డ్రైవర్లు, పరిశ్రమల్లో పనిచేసే ఉద్యోగులు తీవ్ర అలసటతో పనిచేస్తే ప్రమాదాలు జరిగే అవకాశం భారీగా పెరుగుతుంది.
దీర్ఘకాలికంగా నిద్ర పట్టకపోతే మానసిక ఆందోళన, నిరాశ, డిప్రెషన్ వంటి సమస్యలు చుట్టుముడతాయి. సరిగా నిద్రపోకపోవడం వల్ల ఒత్తిడి పెరిగి, ఆ ఒత్తిడి వల్ల మళ్ళీ నిద్ర పట్టని ఒక దుష్చక్రం (Vicious cycle) ఏర్పడుతుంది. అంతేకాకుండా, వయస్సు పెరిగే కొద్దీ మెదడు ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి క్రమం తప్పకుండా నిద్రపోవడం చాలా అవసరమని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి.
గుండె, జీవక్రియలపై పడుతున్న ప్రభావం
నిద్రకు, గుండె ఆరోగ్యానికి మధ్య అత్యంత బలమైన సంబంధం ఉంది. తగినంత నిద్ర లేకపోవడం, అసమయాల్లో నిద్రపోవడం వల్ల రక్తపోటు (BP), బరువు పెరగడం, మధుమేహం (Diabetes), గుండెపోటు, పక్షవాతం (Stroke) వచ్చే ప్రమాదం ఉందని వైద్యులు చెబుతున్నారు. గాఢ నిద్రలో ఉన్నప్పుడు హృదయ స్పందనలు, రక్తపోటు, హార్మోన్ల విడుదల సమతుల్యంగా ఉంటాయి. నిద్రలేమితో ఈ వ్యవస్థ దెబ్బతింటుంది.
నిద్ర సరిగా లేనప్పుడు ఆకలిని నియంత్రించే హార్మోన్లలో మార్పులు వచ్చి, ఎక్కువ కేలరీలు ఉండే ఆహారాన్ని తినాలనే కోరిక పెరుగుతుంది. వ్యాయామం చేసే శక్తి కూడా తగ్గుతుంది. ఫలితంగా ఇన్సులిన్ నిరోధకత (Insulin Resistance) ఏర్పడి, జీవక్రియలు దెబ్బతింటాయి. అయితే, కేవలం నిద్రలేమి ఒక్కటే దీనికి కారణం కాదని, ఆహారపు అలవాట్లు, ధూమపానం, మద్యం, జన్యుపరమైన అంశాలు కూడా ప్రభావం చూపుతాయని గుర్తుంచుకోవాలి.
షిఫ్ట్ ఉద్యోగులకు పెను సవాలు
{{/usCountry}}నిద్ర సరిగా లేనప్పుడు ఆకలిని నియంత్రించే హార్మోన్లలో మార్పులు వచ్చి, ఎక్కువ కేలరీలు ఉండే ఆహారాన్ని తినాలనే కోరిక పెరుగుతుంది. వ్యాయామం చేసే శక్తి కూడా తగ్గుతుంది. ఫలితంగా ఇన్సులిన్ నిరోధకత (Insulin Resistance) ఏర్పడి, జీవక్రియలు దెబ్బతింటాయి. అయితే, కేవలం నిద్రలేమి ఒక్కటే దీనికి కారణం కాదని, ఆహారపు అలవాట్లు, ధూమపానం, మద్యం, జన్యుపరమైన అంశాలు కూడా ప్రభావం చూపుతాయని గుర్తుంచుకోవాలి.
షిఫ్ట్ ఉద్యోగులకు పెను సవాలు
{{/usCountry}}ఉద్యోగంలో విపరీతమైన పని ఒత్తిడి, విశ్రాంతి లేకపోవడం వల్ల శరీరం త్వరగా అలిసిపోతుంది. నైట్ షిఫ్ట్లు చేసేవారు, మాటిమాటికీ షిఫ్ట్లు మారేవారు తీవ్రమైన ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటారు. వారాంతాల్లో ఎక్కువ సమయం పడుకున్నప్పటికీ, వారమంతా ఉండే అస్తవ్యస్తమైన వేళల వల్ల శరీర అంతర్గత గడియారం దెబ్బతింటుంది. దీనినే "సోషల్ జెట్ లాగ్" అని పిలుస్తారు.
పరిష్కార మార్గాలు ఏంటి?
- ప్రతి ఒక్కరూ రాత్రివేళ 7 నుంచి 9 గంటల పాటు నిద్రపోవడానికి ప్రయత్నించాలి.
- వారాంతాల్లో కూడా ఒకే సమయానికి పడుకుని, ఒకే సమయానికి లేచే అలవాటు చేసుకోవాలి.
- ఉదయం పూట ఎండలో కాసేపు గడపడం, రోజూ వ్యాయామం చేయడం వల్ల రాత్రి బాగా నిద్ర పడుతుంది.
- పడుకునే ముందు టీ, కాఫీలు, మద్యం, స్మార్ట్ఫోన్ల వాడకానికి దూరంగా ఉండాలి.
- నైట్ షిఫ్ట్ చేసేవారు పగటిపూట పడుకునే సమయంలో వెలుతురు, శబ్దాలు రాకుండా చూసుకోవాలి.
- సంస్థలు కూడా ఉద్యోగులపై మితిమీరిన పనిభారం వేయకుండా, తగిన విశ్రాంతి సమయాన్ని అందించాలి.
వైద్యుడిని ఎప్పుడు కలవాలి?
నిరంతరం నిద్రలేమితో బాధపడటం, బిగ్గరగా గురక పెట్టడం, నిద్రలో శ్వాస ఆగిపోయినట్లు అనిపించడం (Sleep Apnea), ఉదయాన్నే తలనొప్పి, రోజంతా విపరీతమైన నిద్రమత్తు ఉండటం వంటి లక్షణాలు ఉంటే వెంటనే వైద్యుడిని సంప్రదించాలి. నిద్ర అనేది ఉత్పాదకతను తగ్గించేది కాదు, ఆరోగ్యకరమైన పనితీరుకు పునాది అని గ్రహించాలి.
- డాక్టర్ అవినాష్ కుమార్,
సీనియర్ కన్సల్టెంట్ న్యూరాలజిస్ట్,
గ్లెనీగల్స్ హాస్పిటల్స్ (ఫోర్టిస్ నెట్వర్క్),
లక్డీకాపూల్, హైదరాబాద్.