Rajesh Exports: స్విస్ యూనిట్ ద్వారా రూ. 15.15 లక్షల కోట్ల ఆదాయాన్ని రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ ఎలా పెంచి చూపించింది?

భారతీయ జ్యువెలరీ దిగ్గజం 'రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్' తన స్విస్ అనుబంధ సంస్థ 'వాల్‌కాంబి' ఆధారంగా దాదాపు $159 బిలియన్ల (రూ. 15.15 ట్రిలియన్లు) మేర ఆదాయాన్ని తప్పుగా చూపించిందని సెబీ ఆరోపించింది. భారత కార్పొరేట్ చరిత్రలోనే అత్యంత భారీ అకౌంటింగ్ మోసంగా భావిస్తున్న ఈ వివాదం పూర్తి వివరాలు ఇక్కడ చూద్దాం.

భారత మార్కెట్ రెగ్యులేటర్ 'సెబీ' (SEBI) బుధవారం విడుదల చేసిన మధ్యంతర ఉత్తర్వులు దేశీయ ఇన్వెస్టర్లను విస్మయానికి గురిచేశాయి. ప్రముఖ బంగారం ఎగుమతి సంస్థ 'రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్' ఏకంగా $159 బిలియన్ల మేర తన ఆదాయాన్ని పెంచి చూపించిందని సెబీ ప్రాథమిక విచారణలో తేలింది. ఇంతటి భారీ స్థాయి అకౌంటింగ్ అవకతవకలు గతంలో ఎన్నడూ వెలుగుచూడలేదు.

రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ లిమిటెడ్ ఛైర్మన్ రాజేష్ మెహతా

ఈ వ్యవహారంపై ఇన్వెస్టర్లు, విశ్లేషకులు ఎందుకు ఇన్నాళ్లూ గమనించలేకపోయారనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. ఎందుకంటే, భారతదేశ ప్రభుత్వ రంగ బీమా దిగ్గజం ఎల్‌ఐసీ (LIC) కి ఈ కంపెనీలో 11% వాటా ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో, సెబీ ప్రాథమిక దర్యాప్తులో వెల్లడైన మూడు ప్రధానమైన అంశాలు ఇవే:

1. వాల్‌కాంబి (Valcambi) ఆదాయంలో భారీ తేడాలు

ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద విలువైన లోహాల రిఫైనరీలలో ఒకటైన స్విట్జర్లాండ్‌కు చెందిన 'వాల్‌కాంబి' సంస్థను రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ 2015లో $400 మిలియన్ల నగదు ఒప్పందంతో కొనుగోలు చేసింది.

ఏప్రిల్ 2020 నుండి మార్చి 2025 మధ్య కాలంలో రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ తన భారతీయ రికార్డులలో గ్రూప్ మొత్తం ఆదాయాన్ని వాల్‌కాంబి ఖాతాలోనే చూపించింది.

అయితే, సెబీ పరిశీలనలో వాల్‌కాంబి ఒంటరి (Standalone) వార్షిక ఆదాయం కేవలం $70 మిలియన్ల నుండి $100 మిలియన్ల మధ్యే ఉన్నట్లు తేలింది. కానీ, భారతీయ ఎక్స్ఛేంజీలకు సమర్పించిన నివేదికల్లో మాత్రం వేల రెట్లు ఎక్కువగా (రూ. 15.15 ట్రిలియన్లు) చూపించారని సెబీ పేర్కొంది.

2. ఆఫ్రికా బంగారు గనుల్లో మాయమైన పెట్టుబడులు

ఆఫ్రికాలోని బంగారు గనులలో (Gold Mines) తాము రూ. 10.35 బిలియన్లు (రూ. 1,035 కోట్లు) పెట్టుబడి పెట్టినట్లు రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ భారతీయ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీలకు గతంలో తెలియజేసింది. కానీ, సెబీ ఆయా సబ్సిడరీల ఆర్థిక నివేదికలను క్షుణ్ణంగా పరిశీలించగా, ఆఫ్రికా మైనింగ్‌లో పెట్టుబడులు పెట్టినట్లు ఎలాంటి మద్దతు పత్రాలు (Supporting documentation) లభించలేదు.

3. నకిలీ వ్యాపార లావాదేవీలు (Fictitious Trades)

ఒక స్థానిక బ్రోకర్‌తో జరిపిన లావాదేవీలలో రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ కేవలం కాగితాలపైనే "నకిలీ ఆదాయాన్ని" సృష్టించినట్లు సెబీ గుర్తించింది. ఎలాంటి అసలు లావాదేవీలు లేదా బ్యాంకింగ్ సంబంధాలు లేకపోయినప్పటికీ, ఏకంగా రూ. 114 బిలియన్ల (రూ. 11,400 కోట్లు) విలువైన కొనుగోళ్లు, అమ్మకాలు జరిగినట్లు బుక్స్‌లో నమోదు చేశారని రెగ్యులేటర్ తెలిపింది.

కంపెనీ యాజమాన్యం స్పందన

రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ ఈ ఆరోపణలన్నింటినీ తోసిపుచ్చింది. తమ వైపు నుంచి ఎలాంటి తప్పు జరగలేదని కంపెనీ స్పష్టం చేసింది. "సెబీతో కమ్యూనికేషన్ గ్యాప్, సమాచార లోపం వల్లే ఈ గందరగోళం ఏర్పడింది. మా ఆర్థిక నివేదికలు పక్కాగా ఉన్నాయి. కంపెనీ రెగ్యులేటర్‌కు పూర్తిగా సహకరిస్తుంది" అని రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ ఛైర్మన్ రాజేష్ మెహతా రాయిటర్స్ సంస్థతో పేర్కొన్నారు.

మార్చి 2024 లో ఒక వాటాదారుడు కంపెనీకి సంబంధించిన ట్రేడ్ రిసీవబుల్స్‌పై ఫిర్యాదు చేయడంతో ఈ దర్యాప్తు ప్రారంభమైంది. సెబీ నియమించిన ఫోరెన్సిక్ ఆడిటర్ విచారణ జరపగా, కంపెనీ డాక్యుమెంట్లు సమర్పించకపోవడంతో కేవలం కొద్దిపాటి గణాంకాలను మాత్రమే ధృవీకరించగలిగారు. ఈ వార్తల నేపథ్యంలో ముంబై స్టాక్ మార్కెట్లో రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ షేర్లు భారీగా పతనమయ్యాయి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)

ప్రశ్న 1: రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ వివాదంలో 'వాల్‌కాంబి' పాత్ర ఏమిటి?

జవాబు: వాల్‌కాంబి అనేది రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ 2015లో కొనుగోలు చేసిన స్విస్ గోల్డ్ రిఫైనరీ సంస్థ. దీని వాస్తవ ఆదాయం $100 మిలియన్ల లోపే ఉన్నప్పటికీ, రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ దీని ద్వారా రూ. 15.15 ట్రిలియన్ల అదనపు ఆదాయాన్ని సృష్టించి చూపించిందని సెబీ ఆరోపించింది.

ప్రశ్న 2: ఆఫ్రికా మైన్స్ పెట్టుబడులపై సెబీ ఏం చెప్పింది?

జవాబు: ఆఫ్రికాలోని బంగారు గనుల్లో రూ. 1,035 కోట్ల పెట్టుబడులు పెట్టినట్లు రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ రికార్డుల్లో పేర్కొంది, కానీ దానికి సంబంధించిన ఎటువంటి అధికారిక పత్రాలు విదేశీ అనుబంధ సంస్థల నివేదికల్లో లేవని సెబీ గుర్తించింది.

ప్రశ్న 3: ఈ కంపెనీలో ఎల్‌ఐసీ (LIC) కి ఎంత వాటా ఉంది?

జవాబు: భారతదేశపు అతిపెద్ద ప్రభుత్వ రంగ బీమా సంస్థ అయిన ఎల్‌ఐసీకి రాజేష్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్‌లో 11% వాటా ఉంది. ఇంత పెద్ద సంస్థ పెట్టుబడి పెట్టిన కంపెనీలో ఈ స్థాయి మోసం వెలుగుచూడటం మార్కెట్ వర్గాలను ఆశ్చర్యపరిచింది.