భారత సముద్ర రవాణా రంగాన్ని అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళ్లేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం కీలక అడుగులు వేస్తోంది. దేశంలో ఉన్న 12 ప్రధాన ఓడరేవులలో 11 పోర్టులను 2030 నాటికి వాణిజ్యపరంగా నడిచే కార్పొరేట్ సంస్థలుగా మార్చాలని ప్రతిపాదించింది. ఈ ప్రక్రియ ద్వారా పోర్టులకు స్వయంప్రతిపత్తి పెరగడమే కాకుండా, నిర్ణయాధికారం వేగవంతమై మార్కెట్ ఆధారిత రుసుములను నిర్ణయించే వెసులుబాటు లభిస్తుంది. తదనంతర కాలంలో ఈ సంస్థలను స్టాక్ మార్కెట్లలో లిస్ట్ చేయాలని భావిస్తున్నారు. పోర్టు భూములు, తీర ప్రాంత నియంత్రణ హక్కులను ప్రభుత్వం తన వద్ద ఉంచుకుంటూనే, ప్రొఫెషనల్ బోర్డులతో వీటిని నిర్వహించడం ద్వారా ప్రైవేటు పెట్టుబడులను ఆకర్షించవచ్చని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
ఓడరేవుల కార్పొరేటీకరణ ఎందుకు?
ప్రస్తుతం ఓడరేవులు చట్టబద్ధమైన ట్రస్టులు లేదా అథారిటీల రూపంలో పనిచేస్తున్నాయి. దీనివల్ల నిధుల సమీకరణ, విస్తరణ, వ్యాపార నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో పరిపాలనాపరమైన జాప్యం జరుగుతోంది. కార్పొరేట్ సంస్థలుగా మారడం వల్ల సరుకు రవాణా మార్పులు, కస్టమర్ల అవసరాలకు అనుగుణంగా వేగంగా నిర్ణయాలు తీసుకునే సౌలభ్యం లభిస్తుంది.
ప్రస్తుతం తమిళనాడు చెన్నై సమీపంలోని కామరాజర్ పోర్ట్ లిమిటెడ్ ఒక్కటే కార్పొరేట్ కంపెనీగా నడుస్తోంది. తాజాగా కార్పొరేటీకరణ జాబితాలో దీన్‌దయాళ్ (కాండ్లా), కొచ్చిన్, పారాదీప్, ముంబై, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ (నవీ ముంబై), మోర్ముగావ్, న్యూ మంగళూరు, శ్యామా ప్రసాద్ ముఖర్జీ (కోల్‌కతా), చెన్నై, విశాఖపట్నం, వీఓ చిదంబరనార్ (తూత్తుకుడి) ఓడరేవులు ఉన్నాయి.
భారత సముద్ర సంస్కరణల ప్రయాణంలో ఇది తర్వాతి కీలక ఘట్టమని గ్రాంట్ థార్న్‌టన్ భారత్ భాగస్వామి భవిష్య్ వోరా పేర్కొన్నారు. ప్రభుత్వ పర్యవేక్షణ కొనసాగుతూనే వాణిజ్య నెవరు, మూలధన సమీకరణ మెరుగవుతాయని ఆయన తెలిపారు.
కొత్త పోర్ట్ నిర్మాణం ఎలా పనిచేస్తుంది?
నూతన విధానంలో 'ల్యాండ్‌లార్డ్-పోర్ట్ మోడల్'ను అమలు చేస్తారు. అంటే, కార్పొరేటీకరణ చెందిన కంపెనీ పోర్ట్ మౌలిక వసతులు, ఆస్తులను పర్యవేక్షిస్తుంది. కాగా టెర్మినల్స్ నిర్వహణ, కార్గో హ్యాండ్లింగ్ సేవలను ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం (పీపీపీ) పద్ధతిలో ప్రైవేటు సంస్థలకు అప్పగిస్తారు. పోర్ట్ భూములు, జలభాగాలు ప్రభుత్వం ఆధీనంలోనే ఉంటూ, బోర్డులు స్వతంత్రంగా పెట్టుబడులు, నిధుల సమీకరణ నిర్ణయాలు తీసుకుంటాయి.
ముంబైలోని ముంద్రా, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ పోర్టులలో పీపీపీ నమూనా విజయవంతమై సామర్థ్యం పెరిగిందని, ల్యాండ్‌లార్డ్ మోడల్ ద్వారా విదేశీ అనుభవాలు సైతం మెరుగైన ఉత్పాదకతను ఇస్తాయని నిపుణులు చెప్తున్నారు.
రుసుముల నిర్ణయం, నిబంధనల్లో మార్పులు
{{/usCountry}}ముంబైలోని ముంద్రా, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ పోర్టులలో పీపీపీ నమూనా విజయవంతమై సామర్థ్యం పెరిగిందని, ల్యాండ్‌లార్డ్ మోడల్ ద్వారా విదేశీ అనుభవాలు సైతం మెరుగైన ఉత్పాదకతను ఇస్తాయని నిపుణులు చెప్తున్నారు.
రుసుముల నిర్ణయం, నిబంధనల్లో మార్పులు
{{/usCountry}}ఇప్పటివరకు పోర్ట్ రుసుములను నిర్ణయించిన 'టారిఫ్ అథారిటీ ఫర్ మేజర్ పోర్ట్స్' (TAMP) పాత్ర ఇకపై తగ్గుతుంది. నామమాత్రపు పర్యవేక్షణ మాత్రమే ఉంటుంది. కార్పొరేట్ పోర్టులు మార్కెట్ పోటీకి అనుగుణంగా సొంతంగా రుసుములు (Tariffs) నిర్ణయించుకోవచ్చు. అయితే ఏకఛత్రాధిపత్యం, తోటి పోర్టులను దెబ్బతీసే రీతిలో ధరలు తగ్గించే ధోరణులను నిరోధించడానికి నియంత్రణ సంస్థలు పనిచేస్తాయి.
ప్రైవేటు భాగస్వామ్యమే ప్రధాన లక్ష్యం
మేజర్ పోర్టులలో టెర్మినల్ నిర్వహణలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని 2030 నాటికి 80 శాతానికి పెంచాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అలాగే, పీపీపీ ప్రాజెక్టుల ద్వారా హ్యాండిల్ చేసే కార్గో శాతాన్ని 2026 నాటి 66 శాతం నుంచి 2030 నాటికి 85 శాతానికి పెంచాలని ప్రతిపాదించింది. జ్యాస్పర్ షిప్పింగ్ చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్ పుష్పాంక్ కౌశిక్ ప్రకారం.. భారత్‌లోని మేజర్ పోర్టులు ఏటా దాదాపు 91.5 కోట్ల (915 మిలియన్) టన్నుల కార్గోను నిరంతరం హ్యాండిల్ చేస్తున్నాయి. సరైన కనెక్టివిటీ, ప్రైవేటు భాగస్వామ్యం తోడైతే రవాణా వ్యయం గణనీయంగా తగ్గుతుంది.
స్టాక్ మార్కెట్లో లిస్టింగ్ సాధ్యమేనా?
కార్పొరేటీకరణ ప్రక్రియ పూర్తయ్యాక ఈ పోర్ట్ కంపెనీలను స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీలలో లిస్ట్ చేయాలనే ప్రతిపాదన కూడా ఉంది. దీనివల్ల త్రైమాసిక ఆర్థిక వివరాలు బయటకు వచ్చి జవాబుదారీతనం పెరుగుతుందని ఈవై ఇండియా ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ లీడర్ కుల్జీత్ సింగ్ అభిప్రాయపడ్డారు. ఇన్వెస్టర్ల పర్యవేక్షణ పెరగడం వల్ల ఆర్థిక క్రమశిక్షణ అలవడుతుంది. అయితే లిస్టింగ్ సమయం అనేది ఆయా పోర్టుల పరివర్తనపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఎదురయ్యే ప్రధాన సవాళ్లు
పాత కాలపు ఆస్తులు, సుదీర్ఘకాలంగా పనిచేస్తున్న కార్మిక సంఘాలు, అనేక భాగస్వామ్య వ్యవస్థలు ఉన్న పోర్టులలో ఈ మార్పులు తేవడం సులభం కాదని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. రాబోయే ఏళ్లలో ప్రైవేటు భాగస్వామ్యం 50 నుంచి 60 శాతానికి చేరవచ్చని, అయితే 2030 నాటికి 80 శాతం లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడం సవాలుతో కూడుకున్నదని భవిష్య్ వోరా పేర్కొన్నారు. సరైన కార్మిక వ్యూహాలు, విధాన రూపకల్పన ద్వారానే ఈ సంస్కరణలు విజయవంతమై దేశీయ సముద్ర వాణిజ్యానికి ప్రాణం పోస్తాయి.