దేశంలో 1975లో అత్యవసర పరిస్థితి (ఎమర్జెన్సీ) విధిస్తూ తీసుకున్న నిర్ణయం ఒక పెద్ద పొరపాటని కాంగ్రెస్ పార్లమెంటరీ పార్టీ అధ్యక్షురాలు సోనియా గాంధీ అభిప్రాయపడ్డారు. నాటి ప్రధాని, తన అత్తగారైన ఇందిరా గాంధీ కూడా తర్వాతి రోజుల్లో ఇదే విషయాన్ని భావించారని సోనియా తెలిపారు. త్వరలో వెలువడనున్న తన ఆత్మకథ "బిలాంగింగ్: ఎ జర్నీ ఆఫ్ లవ్" (Belonging: A Journey of Love) పుస్తకం ఆవిష్కరణ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని ది గార్డియన్, ది హిందూ పత్రికలకు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలలో ఆమె ఈ ఆసక్తికర విషయాలను వెల్లడించారు.
కాలక్రమంలో గుర్తించారు..
"శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ హృదయపూర్వకంగా ప్రజాస్వామ్యవాది అని నేను ఎప్పుడూ నమ్ముతాను. చాలామంది దీనిని చూసి నవ్వొచ్చు. కానీ ఎమర్జెన్సీ అమలులో ఉన్న కాలంలో ఆమె ఎంతమాత్రం ప్రశాంతంగా లేరు. ఆ నిర్ణయం ఆమె మనసును తీవ్రంగా కలచివేసింది" అని సోనియా గాంధీ పేర్కొన్నారు. ఎమర్జెన్సీ విధింపు ఇందిరా గాంధీ చేసిన పొరపాటని, కాలక్రమంలో ఆమె కూడా దాన్నే గుర్తించారని చెప్పారు.
ఎమర్జెన్సీ విధింపు సమయంలో గాంధీ కుటుంబంలో తీవ్ర వ్యతిరేకత, అభిప్రాయభేదాలు ఏర్పడ్డాయని సోనియా గుర్తుచేసుకున్నారు. ఎమర్జెన్సీ విధించవద్దని, మరుసటి ఎన్నికల వరకు వేచి చూడాలని రాజీవ్ గాంధీ తన తల్లికి సూచించారు. అయితే, చిన్న కుమారుడు సంజయ్ గాంధీ మాత్రం ఎమర్జెన్సీ వైపే మొగ్గు చూపారు. విపక్షాలు ఇందిరా గాంధీని నాశనం చేస్తాయని, వారిని వెంటనే అడ్డుకోవాలని సంజయ్ ఒక రాత్రి భోజన సమయంలో పట్టుబట్టారు. రాజీవ్ గాంధీ తన తల్లిని ఒప్పించేందుకు ప్రయత్నించినప్పటికీ ఇందిర ఆయన మాట వినలేదని, దాంతో కుటుంబంలోనూ ఉద్రిక్తతలు పెరిగాయని సోనియా వెల్లడించారు. "సంజయ్ గాంధీని అదుపులో ఉంచి ఉంటే, తదనంతరం జరిగిన తీవ్ర నష్టాన్ని నివారించగలిగేవారం" అని సోనియా గాంధీ తన పుస్తకంలో రాశారు.
బహిరంగంగా క్షమాపణలు చెప్పిన ఇందిర
గతంలో జరిగిన పొరపాట్లను సమీక్షించుకోవడానికి సమయం ఎంతో సహాయపడుతుందని సోనియా వ్యాఖ్యానించారు. ఎమర్జెన్సీ కాలంలో జరిగిన అతిక్రమణలపై ఇందిరా గాంధీ స్వయంగా విచారం వ్యక్తం చేస్తూ బహిరంగంగా క్షమాపణలు చెప్పిన విషయాన్ని గుర్తుచేశారు.
{{/usCountry}}గతంలో జరిగిన పొరపాట్లను సమీక్షించుకోవడానికి సమయం ఎంతో సహాయపడుతుందని సోనియా వ్యాఖ్యానించారు. ఎమర్జెన్సీ కాలంలో జరిగిన అతిక్రమణలపై ఇందిరా గాంధీ స్వయంగా విచారం వ్యక్తం చేస్తూ బహిరంగంగా క్షమాపణలు చెప్పిన విషయాన్ని గుర్తుచేశారు.
{{/usCountry}}ఎమర్జెన్సీ అనగానే సంజయ్ గాంధీ పేరే గుర్తుకు రావడంపై స్పందిస్తూ, "ప్రజల మనస్సులలో ఎమర్జెన్సీకి సంజయ్ గాంధీ రూపంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, కేవలం ఆయన ఒక్కరే కారణం కాదు. ఇందిరా గాంధీ చుట్టూ ఉన్న కొందరు సీనియర్ నేతల నుంచి కూడా తీవ్ర ఒత్తిడి ఉంది. రాజీవ్ గాంధీ లాగా భిన్నమైన దృక్పథంతో ఆలోచించిన వారు చాలా తక్కువ మంది ఉన్నారు" అని సోనియా వివరించారు. పరిస్థితుల తీవ్రతను తన స్వంత విచక్షణతో అర్థం చేసుకున్న ఇందిరా గాంధీ, దాన్ని సరిదిద్దేందుకు తగిన చర్యలు తీసుకున్నారని కొనియాడారు.
దేశంలో ప్రజాస్వామ్య హక్కులు కాలరాచడం, హెబియస్ కార్పస్ హక్కులను రద్దు చేయడం వంటి ఘటనల తీవ్రత ఎమర్జెన్సీ ముగిసిన తర్వాతే తనకు పూర్తిగా తెలిసిందని సోనియా తెలిపారు. అయితే ఆనాటి పరిస్థితులను ఇందిరా గాంధీ కోణం నుంచి చూస్తే.. తీవ్రమైన నిరసనలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, ప్రజా రవాణా వాహనాలకు నిప్పు పెట్టడం, సైన్యం, అధికారులను ఆదేశాలు పాటించవద్దని పిలుపునివ్వడం వంటి ఉద్రిక్తతల నడుమ ఇందిర తీవ్ర ఒత్తిడికి గురయ్యారని పేర్కొన్నారు. పరిస్థితులను గ్రహించిన ఇందిరా గాంధీ 1977 మార్చిలో ఎన్నికలకు పిలుపునిచ్చారని వెల్లడించారు.
బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత.. బీజేపీ ఎదుగుదల
1992లో బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత ఉదంతాన్ని చూసి తాను కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నానని సోనియా గాంధీ గుర్తు చేసుకున్నారు. మహాత్మా గాంధీ, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ నిర్మించిన లౌకిక భారతాన్ని కాపాడుకోవడానికి సుదీర్ఘమైన పోరాటం తప్పదని ఆనాడే అర్థమైందన్నారు. కాంగ్రెస్ పార్టీ అలసత్వం, నిర్లక్ష్య వైఖరి కూడా బీజేపీ, తీవ్ర హిందూత్వ రాజకీయం పుంజుకోవడానికి కొంత కారణమయ్యాయని ఆమె ఒప్పుకున్నారు.
ఎమర్జెన్సీ నేపథ్యం
1975 జూన్ 25న అర్ధరాత్రి ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వం దేశంలో ఎమర్జెన్సీ విధించింది. నాటి రాష్ట్రపతి ఫకృద్దీన్ అలీ అహ్మద్ ఇందుకు సంబంధించిన ఉత్తర్వులను జారీ చేశారు. అనంతరం 1977 జనవరి 18న ఇందిరా గాంధీ ఎన్నికలను ప్రకటించి, రాజకీయ ఖైదీలను విడుదల చేశారు. 1977 మార్చి 16న జరిగిన లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో ఇందిరా గాంధీ, సంజయ్ గాంధీ ఓటమి పాలయ్యారు. మార్చి 21న ఎమర్జెన్సీ అధికారికంగా ముగిసింది. ఎమర్జెన్సీ కాలాన్ని ప్రజాస్వామ్య హత్యగా అభివర్ణిస్తూ బీజేపీ ప్రభుత్వం 'సంవిధాన్ హత్య దివస్' పేరిట కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్న సంగతి తెలిసిందే.