న్యూఢిల్లీ (పీటీఐ): రక్తసంబంధీకుల మధ్య జరిగే వివాహాలను (మేనరిక పెళ్లిళ్లు) నియంత్రించేందుకు ప్రత్యేక చట్టం తీసుకురావడంపై అభిప్రాయం తెలపాలని కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని సుప్రీంకోర్టు కోరింది. తాము ప్రభుత్వానికి ఎలాంటి ఆదేశాలు ఇవ్వడం లేదని, కేవలం ఈ అంశంపై అవగాహన కల్పించడానికే నోటీసులు జారీ చేస్తున్నామని సర్వోన్నత న్యాయస్థానం స్పష్టం చేసింది. ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్, న్యాయమూర్తులు జస్టిస్ జోయ్మాల్య బాగ్చి, జస్టిస్ వి. మోహనలతో కూడిన ధర్మాసనం శుక్రవారం ఈ కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది.

రక్తసంబంధీకుల మధ్య వివాహాలను న్యాయస్థానం నియంత్రించలేదని ధర్మాసనం పేర్కొంది. సామాజిక సంస్కరణ చట్టాల ద్వారా ఇలాంటి వివాహాలను నియంత్రించే అధికారం పూర్తిగా చట్టసభల పరిధిలోకి మాత్రమే వస్తుందని తేల్చి చెప్పింది.
"తగిన చట్టం తీసుకురావడంపై ఆలోచించాలని, లేదా పాఠ్యాంశాలతో సహా వివిధ మాధ్యమాల ద్వారా విస్తృత ప్రచారం కల్పించాలని భారత ప్రభుత్వాన్ని కోరే పరిమిత ఉద్దేశంతోనే మేము నోటీసులు జారీ చేస్తున్నాం" అని ధర్మాసనం పేర్కొంది. "తగిన చట్టం అవసరాన్ని పరిశీలించాలని కేంద్రాన్ని కోరేందుకే నోటీసులు ఇస్తున్నాం. మేము వారికి ఎలాంటి ఆదేశాలు ఇవ్వడం లేదు. కేవలం వారిని చైతన్యపరుస్తున్నాం అంతే" అని న్యాయమూర్తులు వ్యాఖ్యానించారు.
పిటిషన్ నేపథ్యం ఏమిటి?
బెంగళూరుకు చెందిన న్యాయ విద్యార్థిని చార్వి ఎస్ దాఖలు చేసిన ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యంపై సుప్రీంకోర్టు విచారణ చేపట్టింది. కేవలం సంప్రదాయం అనే కారణంతో పిల్లలను ముందే ఊహించగల, నివారించదగిన జన్యుపరమైన ముప్పులోకి నెట్టే ఆచారాన్ని చట్టం ఇంకా అనుమతించాలా అన్న అంశాన్ని పరిశీలించాలని ఆమె కోరారు.
పిటిషనర్ స్వయంగా 40 శాతం దృష్టి లోపంతో బాధపడుతున్నారు. తమ సామాజిక వర్గంలో తరతరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయం ప్రకారం జరిగిన మేనరిక వివాహం ద్వారా తాను జన్మించినట్లు ఆమె తన పిటిషన్లో వెల్లడించారు.
న్యాయవాది అంజుమన్ త్రిపాఠి ద్వారా దాఖలు చేసిన ఈ పిటిషన్లో తాజా వైద్య అధ్యయనాలను ప్రస్తావించారు. రక్తసంబంధీకుల వివాహాల వల్ల 'హోమోజైగోసిటీ' (సజాతీయ జన్యు కలయిక) గణనీయంగా పెరుగుతుందని, తద్వారా పిల్లల్లో అంతర్గత జన్యు వ్యాధులు, పుట్టుకతో వచ్చే అవయవ లోపాలు, ఇంద్రియ లోపాలు, ఎదుగుదల లోపాలు, శిశు మరణాలు సంభవించే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉందని వివరించారు.
వ్యక్తిగత ఎంపిక.. అవగాహనే కీలకం
{{/usCountry}}న్యాయవాది అంజుమన్ త్రిపాఠి ద్వారా దాఖలు చేసిన ఈ పిటిషన్లో తాజా వైద్య అధ్యయనాలను ప్రస్తావించారు. రక్తసంబంధీకుల వివాహాల వల్ల 'హోమోజైగోసిటీ' (సజాతీయ జన్యు కలయిక) గణనీయంగా పెరుగుతుందని, తద్వారా పిల్లల్లో అంతర్గత జన్యు వ్యాధులు, పుట్టుకతో వచ్చే అవయవ లోపాలు, ఇంద్రియ లోపాలు, ఎదుగుదల లోపాలు, శిశు మరణాలు సంభవించే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉందని వివరించారు.
వ్యక్తిగత ఎంపిక.. అవగాహనే కీలకం
{{/usCountry}}విచారణ సందర్భంగా పిటిషనర్ తరఫు న్యాయవాది వాదనలు వినిపిస్తూ, ఈ అంశం భావి తరాల హక్కులకు సంబంధించినదని పేర్కొన్నారు. మేనరిక వివాహాల వల్ల కలిగే దుష్పరిణామాలపై విస్తృత ప్రచారం కల్పించి ప్రజలకు అవగాహన కల్పించాలని కోరారు. ఈ తరహా వివాహాలు పెరుగుతున్నాయని, ఎక్కువగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పరిణామాలు తెలియక కుటుంబంలోని సమీప బంధువులనే పెళ్లి చేసుకుంటున్నారని తెలిపారు. అందువల్ల తగిన రక్షణ చర్యలు అవసరమని వాదించారు.
దీనిపై ధర్మాసనం స్పందిస్తూ, వివాహం అనేది వ్యక్తిగత ఎంపికకు సంబంధించిన అంశమని, ప్రతి ఒక్కరూ అన్ని విషయాలు తెలుసుకుని సరైన నిర్ణయం తీసుకునేలా ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించాల్సిన అవసరం ఉందని అభిప్రాయపడింది. హెచ్ఐవీ పాజిటివ్ వ్యక్తి వివాహానికి సంబంధించిన గత కేసును ప్రస్తావిస్తూ, పెళ్లి అనేది వ్యక్తిగత ఇష్టానికి సంబంధించిన విషయమని నాడు న్యాయస్థానం చెప్పిన విషయాన్ని ధర్మాసనం గుర్తు చేసింది.
హిందూ వివాహ చట్టం ఏం చెబుతోంది?
హిందూ వివాహ చట్టం-1955లోని సెక్షన్ 5(iv), సెక్షన్ 5(v) నిబంధనలకు తగిన వివరణ ఇవ్వాలని పిటిషనర్ సుప్రీంకోర్టును అభ్యర్థించారు. నిషేధిత లేదా 'సపిండ' సంబంధాల్లో మినహాయింపు కింద జరిగే వివాహాలకు ముందు కచ్చితంగా ప్రజారోగ్య రక్షణ చర్యలు పాటించేలా స్పష్టం చేయాలని కోరారు. వివాహానికి ముందు కౌన్సెలింగ్, జన్యు ముప్పు వివరాల వెల్లడి, వైద్యుల సూచన మేరకు స్క్రీనింగ్ పరీక్షలు, ధ్రువీకరణ తప్పనిసరి చేయాలని సూచించారు. ఈ రక్షణ చర్యలు లేకుండా జరిగే వివాహాలు రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 14, ఆర్టికల్ 21 కల్పించిన అధికార పరిధికి విరుద్ధమని పిటిషన్లో పేర్కొన్నారు.
హిందూ వివాహ చట్టంలోని సెక్షన్ 5 ప్రకారం వివాహానికి ఉండాల్సిన అర్హతలను నిర్ణయించారు. సెక్షన్ 5(iv) ప్రకారం నిషేధిత సంబంధాల పరిధిలో లేని ఇద్దరు హిందువుల మధ్య వివాహం చెల్లుబాటు అవుతుంది. అయితే ఆయా కులాలు లేదా వర్గాల సంప్రదాయాలు అనుమతిస్తే మినహాయింపు ఉంటుంది. సెక్షన్ 5(v) ప్రకారం ఇద్దరు వ్యక్తులు ఒకరికొకరు 'సపిండ' సంబంధీకులు కాకపోతే వివాహం చేసుకోవచ్చు. ఇక్కడ కూడా సంప్రదాయాలకు మినహాయింపు ఇచ్చారు. ఒక వ్యక్తిని మొదటి తరంగా లెక్కిస్తే, తల్లి తరఫున మూడు తరాల వరకు, తండ్రి తరఫున ఐదు తరాల వరకు ఉండే రక్తసంబంధాన్ని 'సపిండ' సంబంధంగా నిర్వచించారు.
"ఈ అంశం ఏ ఒక్క సామాజిక వర్గ ఆచారాలను విమర్శించడానికో, దివ్యాంగులను తక్కువ చేసి చూడటానికో ఉద్దేశించినది కాదు. పిల్లలకు ముందే ఊహించగల, నివారించదగిన తీవ్ర నష్టం జరగకుండా కాపాడాల్సిన రాజ్యాంగబద్ధమైన బాధ్యత ప్రభుత్వంపై ఉందన్న విషయాన్ని ఇది ప్రతిబింబిస్తోంది" అని పిటిషనర్ తన వ్యాజ్యంలో పేర్కొన్నారు.
కేంద్రానికి ఎలాంటి ఆదేశాలు కోరారంటే..
రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 15 ప్రకారం ప్రజారోగ్యం, సామాజిక సంస్కరణలు, పిల్లల శ్రేయస్సు దృష్ట్యా రక్తసంబంధీకుల వివాహాలకు అనుమతిస్తున్న ప్రస్తుత చట్ట నిబంధనలను కేంద్రం పునఃపరిశీలించాలని పిటిషనర్ కోరారు. తగిన రక్షణ చర్యలు తప్పనిసరి చేస్తూ లేదా పూర్తిస్థాయి నిషేధం విధిస్తూ చట్ట సవరణలు చేయాలని విజ్ఞప్తి చేశారు.
చట్ట సవరణ జరిగేలోపు, సమాజంలో మేనరిక వివాహాలను దశలవారీగా తగ్గించేందుకు తక్షణ మధ్యంతర చర్యలు చేపట్టేలా కేంద్రాన్ని ఆదేశించాలని కోరారు. రక్తసంబంధీకుల వివాహాలు ఎక్కువగా జరుగుతున్న జిల్లాలు, ప్రాంతాలను గుర్తించి, అక్కడ వివాహానికి ముందు జన్యు కౌన్సెలింగ్, స్వచ్ఛంద జన్యు పరీక్షలు తప్పనిసరి చేసేలా మార్గదర్శకాలు రూపొందించాలని అభ్యర్థించారు.
తాము కోరుతున్న ఈ ఆదేశాలు కేవలం నివారణ, నియంత్రణ ఉద్దేశంతో కూడినవి మాత్రమేనని, ఇప్పటికే జరిగిన వివాహాలను నేరంగా పరిగణించడానికో లేదా వాటి చట్టబద్ధతను రద్దు చేయడానికో ఉద్దేశించినవి కావని స్పష్టం చేయాలని సుప్రీంకోర్టును పిటిషనర్ కోరారు.