FIFA world cup : ప్రాణాల మీదకు తెచ్చిన ఆట.. నిషేధాలు దాటి ప్రపంచాన్ని శాసిస్తోంది! ఫుట్‌బాల్‌ అసలు కథ..

Football Origin : ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడ ఫుట్‌బాల్. 12వ శతాబ్దంలో బ్రిటన్ వీధుల్లో హింసాత్మక ఆటగా మొదలై, నిషేధాలను ఎదుర్కొని, నేడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా కోట్ల మందిని ఉర్రూతలూగిస్తున్న ఈ క్రీడ ఆసక్తికరమైన చరిత్ర మీకోసం..

ప్రపంచంలో ఎక్కడ ఏ మూలకు వెళ్లినా పచ్చటి మైదానంలో ఒక బంతి వెనుక కుర్రాళ్లు పరుగులు తీయడం, వేలాది మంది గ్యాలరీల్లో కూర్చుని కేకలు వేయడం కనిపిస్తుంటుంది. అదే ఫుట్‌బాల్! ప్రపంచంలోనే అత్యధిక జనాభా ఆదరించే నంబర్ వన్ క్రీడగా ఈనాడు ఇది వెలుగొందుతోంది. అయితే, ప్రస్తుతం మనం చూస్తున్న ఇంతటి క్రమశిక్షణ, నిబంధనలు గల ఫుట్‌బాల్ వెనుక వందల ఏళ్ల నాటి రక్తం, హింస, నిషేధాల చరిత్ర ఉందనే విషయం మీకు తెలుసా?

ఫుట్​బాల్ చరిత్ర ఇదిగో.. (REUTERS)

చరిత్రకారుల అంచనా ప్రకారం.. ఈ ఆట 12వ శతాబ్దంలో ఇంగ్లాండ్‌లో పుట్టింది. అప్పట్లో బ్రిటన్ వీధుల్లో, పచ్చటి మైదానాల్లో ఫుట్‌బాల్‌ను పోలిన ఆటలు ఆడేవారు. అయితే అప్పటి ఆటలో కేవలం కాళ్లతో తన్నడమే కాదు, చేతి పిడికిళ్లతో బంతిని గట్టిగా గుద్దడం కూడా ఉండేది. ఈ ప్రారంభ కాలపు ఫుట్‌బాల్ నేటి ఆధునిక ఆట కంటే ఎంతో క్రూరంగా, హింసాత్మకంగా ఉండేది.

ఊర్ల మీద పడి కొట్టుకునేవారు!

ఆ కాలంలో ఈ ఆట ప్రధాన లక్షణం.. పరిమితి లేని వందలాది మంది జనం గ్రూపులుగా చేరి, పట్టణాల్లోని పెద్ద పెద్ద వీధుల్లో ఈ బంతి కోసం ఎగబడటం! (ఇలాంటి ఆటనే 16వ శతాబ్దంలో ఇటలీలోని ఫ్లోరెన్స్ నగరంలో కూడా ఆడేవారు, అక్కడ దీనిని 'కాల్సియో' అని పిలిచేవారు). ఈ ఆట ఆడేటప్పుడు జరిగే తొక్కిసలాట, గొడవల వల్ల నగరాల్లోని ఆస్తులు ధ్వంసమయ్యేవి. కొన్నిసార్లు ఆటగాళ్లు ప్రాణాలు కూడా కోల్పోయేవారు. ఈ దారుణ పరిస్థితుల వల్లే అప్పట్లో పాలకులు ఈ ఆటపై తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేస్తూ ప్రకటనలు జారీ చేశారు. చివరికి కొన్ని శతాబ్దాల పాటు ఈ ఆటను పూర్తిగా నిషేధించారు కూడా!

నిషేధాలు ఉన్నప్పటికీ, 17వ శతాబ్దంలో ఫుట్‌బాల్ తరహా ఆటలు మళ్లీ లండన్ వీధుల్లోకి వచ్చాయి. ఆ తర్వాత 1835లో దీనిపై మరోసారి నిషేధం విధించారు. కానీ అప్పటికే ఈ ఆట బ్రిటన్‌లోని పబ్లిక్ స్కూళ్లలో బాగా విస్తరించింది.

అయితే, ఈ ఆట నేటి ఆధునిక రూపాన్ని సంతరించుకోవడానికి చాలా కాలం పట్టింది. చాలా ఏళ్ల వరకు అసలు ఫుట్‌బాల్‌కు, రగ్బీకి మధ్య పెద్దగా తేడా తెలిసేది కాదు. బంతి పరిమాణం, ఆటగాళ్ల సంఖ్య, మ్యాచ్ సమయం విషయంలో దేశంలో ఎక్కడా ఒకే రకమైన నిబంధనలు ఉండేవి కావు.

రగ్బీ వర్సెస్ ఫుట్‌బాల్: ఎటన్, రగ్బీ స్కూళ్ల వివాదం

ఈ ఆటను క్రమబద్ధీకరించడంలో బ్రిటన్‌లోని రెండు ప్రముఖ పాఠశాలలు కీలక పాత్ర పోషించాయి. అవే 'రగ్బీ', ‘ఎటన్’. రగ్బీ స్కూల్లో ఆడే ఆటలో బంతిని చేతులతో పట్టుకుని పరిగెత్తే నిబంధన ఉండేది. నేడు మనం చూస్తున్న 'రగ్బీ' క్రీడ ఇక్కడి నుంచే పుట్టింది. దీనిని అప్పట్లో “ది రన్నింగ్ గేమ్” అని పిలిచేవారు.

మరోవైపు, ఎటన్ స్కూల్లో బంతిని కేవలం కాళ్లతో మాత్రమే తన్నాలనే నిబంధన ఉండేది. దీనిని ఆధునిక ఫుట్‌బాల్‌కు అత్యంత దగ్గరి రూపంగా చెప్పవచ్చు. ఎటన్ స్కూల్లో దీనిని “ది డ్రిబ్లింగ్ గేమ్” అని పిలిచేవారు.

ఈ ఆటకు ఒక ఖచ్చితమైన నియమావళిని రూపొందించేందుకు 1848లో కేంబ్రిడ్జ్‌లో ఒక సమావేశం జరిగింది. కానీ అన్ని నిబంధనలపై పూర్తి స్పష్టత రాలేదు. ఆ తర్వాత ఫుట్‌బాల్ చరిత్రలోనే అత్యంత కీలకమైన మలుపు 1863లో లండన్‌లో చోటుచేసుకుంది. అక్కడ ఇంగ్లాండ్‌కు చెందిన మొట్టమొదటి 'ఫుట్‌బాల్ అసోసియేషన్' ఏర్పాటైంది. ఆ సమావేశంలోనే బంతిని చేతులతో పట్టుకుని పరిగెత్తడాన్ని పూర్తిగా నిషేధించారు. అలాగే బంతి పరిమాణం, బరువును ఒకేలా ఖరారు చేశారు. ఈ లండన్ సమావేశం తర్వాతే ఈ క్రీడ అధికారికంగా ‘అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్’, 'రగ్బీ' అనే రెండు వేర్వేరు కోడ్‌లుగా విడిపోయింది.

టోపీలు పెట్టుకుని ఆట.. స్కాట్లాండ్ నేర్పిన పాసింగ్ విద్య!

ఆ తర్వాత కూడా ఈ ఆటలో నిబంధనల పరంగా చాలా సడలింపులు ఉండేవి. మైదానంలో ఎంతమంది ఆటగాళ్లు ఉండాలనే దానిపై స్పష్టత ఉండేది కాదు. జట్లను గుర్తించడానికి ప్రత్యేకమైన యూనిఫారాలు కూడా ఉండేవి కావు. అప్పట్లో ఆటగాళ్లు తలలకు టోపీలు పెట్టుకుని ఆడేవారు. ఎందుకంటే.. తలతో బంతిని కొట్టేందుకు ఇప్పుడున్న ‘హెడర్’ విధానం అప్పట్లో ఇంకా పుట్టలేదు.

ఈ సమయంలో ఇంగ్లీష్, స్కాట్లాండ్ జట్ల మధ్య ఒక ప్రధానమైన వ్యత్యాసం కనిపించేది. ఇంగ్లాండ్ ఆటగాళ్లు రగ్బీ తరహాలో బంతిని తీసుకుని ఒంటరిగా ముందుకు పరిగెత్తడానికి ఇష్టపడేవారు. కానీ స్కాట్లాండ్ ఆటగాళ్లు అలా కాకుండా బంతిని తమ జట్టులోని ఇతర ఆటగాళ్లకు ‘పాస్’ చేస్తూ ఆడటం ప్రారంభించారు. కాలక్రమేణా స్కాట్లాండ్ అనుసరించిన ఈ పాసింగ్ విధానమే ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్థిరపడింది.

బ్రిటన్‌లోని శ్రామిక వర్గానికి (వర్కింగ్ క్లాస్) ఈ క్రీడ ఒక ప్రధాన వినోదంగా మారింది. 19వ శతాబ్దం చివరలో జరిగిన పెద్ద పెద్ద మ్యాచ్‌లను చూసేందుకు ఊహించని సంఖ్యలో, దాదాపు 30,000 మంది వరకు ప్రేక్షకులు తరలివచ్చేవారు. ఆ తర్వాత ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రయాణించిన బ్రిటిష్ ప్రజలు, బ్రిటిష్ వలసరాజ్యాల విస్తరణ (కొలోనియలిజం) ద్వారా ఈ ఆట ప్రపంచ దేశాలకు వ్యాపించింది. ముఖ్యంగా దక్షిణ అమెరికా, భారతదేశంలో ఫుట్‌బాల్‌పై ప్రజల్లో విపరీతమైన ఆసక్తి పెరిగింది.

మొదటి ఫుట్‌బాల్ క్లబ్బులు.. ఇండస్ట్రియలైజేషన్ ప్రభావం

15వ శతాబ్దం నుంచి ఫుట్‌బాల్ క్లబ్బులు ఉన్నప్పటికీ, వాటికి ఎలాంటి అధికారిక హోదా ఉండేది కాదు. అందువల్ల ప్రపంచంలోనే మొదటి ఫుట్‌బాల్ క్లబ్ ఏది అని తేల్చడం కష్టం. అయితే కొందరు చరిత్రకారుల ప్రకారం.. 1824లో ఎడిన్‌బర్గ్‌లో ఏర్పాటైన 'ఫుట్-బాల్ క్లబ్' మొదటిదిగా భావిస్తారు. పాత విద్యార్థులంతా కలిసి 1855లో షెఫీల్డ్‌లో ఒక క్లబ్‌ను స్థాపించారు. ప్రస్తుతం ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైన ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాల్ క్లబ్‌గా ఇంగ్లాండ్‌కు చెందిన ‘నాట్స్ కౌంటీ’ని చెప్తారు. ఇది 1862లో ఏర్పాటై, ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది.

దేశంలో పారిశ్రామికీకరణ పెరగడం వల్ల ఫ్యాక్టరీలు, పబ్‌లు, చర్చిల వద్ద పెద్ద ఎత్తున ప్రజలు గుమిగూడేవారు. ఇది కొత్త ఫుట్‌బాల్ జట్లు ఏర్పడటానికి ఎంతగానో దోహదపడింది. పెద్ద పెద్ద నగరాల్లో జట్లు ఏర్పాటయ్యాయి. కొత్తగా వచ్చిన రైల్వే రవాణా వ్యవస్థ ద్వారా ఈ జట్లు వేరే నగరాలకు వెళ్లి మ్యాచ్‌లు ఆడటం సులువైంది.

ప్రారంభంలో ధనిక వర్గాల స్కూల్ జట్ల ఆధిపత్యం ఉన్నప్పటికీ, ఆ తర్వాత కార్మికులతో కూడిన జట్లే మెజారిటీ స్థానాన్ని ఆక్రమించాయి. ఆ క్రమంలోనే కొన్ని క్లబ్బులు మంచి ప్రతిభ ఉన్న ఆటగాళ్లకు డబ్బులు ఇచ్చి తమ జట్టులోకి తెచ్చుకోవడం ప్రారంభించాయి. ఇది ఫుట్‌బాల్ క్రీడ ప్రొఫెషనల్ స్థాయికి ఎదగడానికి దారితీసింది.

మ్యాచ్‌లు గెలవాలనే కోరికతో పాటు వ్యాపార దృక్పథం కూడా తోడైంది. 1880ల నాటికి ఈ ఆటకు క్రేజ్ ఎంతలా పెరిగిందంటే.. మ్యాచ్‌లు చూడటానికి టికెట్లు అమ్మడం మొదలుపెట్టారు. చివరికి, 1885లో ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాల్‌కు చట్టబద్ధత లభించింది. మూడు సంవత్సరాల తర్వాత 'ఫుట్‌బాల్ లీగ్' ఏర్పాటైంది. మొదటి సీజన్‌లో 12 క్లబ్బులు చేరగా, ఆ తర్వాత క్రమంగా మరిన్ని క్లబ్బులు రావడంతో ఈ పోటీలు వివిధ డివిజన్లుగా విస్తరించాయి.

చాలా కాలం పాటు బ్రిటీష్ జట్లే ఈ క్రీడలో రారాజులుగా వెలిగాయి. కొన్ని దశాబ్దాల తర్వాత ప్రేగ్, బుడాపెస్ట్, సియానా నగరాలకు చెందిన క్లబ్బులు బ్రిటన్ ఆధిపత్యానికి గట్టి పోటీనిచ్చాయి.

చరిత్రలో చాలా విషయాల్లో లాగే, మహిళలను ఈ ఆటలో భాగస్వామ్యం చేయడానికి చాలా కాలం పట్టింది. 19వ శతాబ్దం చివరలో మాత్రమే మహిళలు ఫుట్‌బాల్ ఆడటం ప్రారంభించారు. మొదటి అధికారిక మహిళల ఫుట్‌బాల్ మ్యాచ్ 1888లో ఇన్వర్‌నెస్‌లో జరిగింది.

మొదటి అంతర్జాతీయ టోర్నమెంట్లు.. ఫిఫా ఆవిర్భావం

ఫుట్‌బాల్ అసోసియేషన్ ఛాలెంజ్ కప్ (ఎఫ్​ఏ కప్) 1871లో ప్రారంభమై మొదటి ముఖ్యమైన పోటీగా నిలిచింది. మరుసటి సంవత్సరమే (1872) చరిత్రలో తొలిసారిగా రెండు దేశాల మధ్య అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ జరిగింది. ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్ మధ్య జరిగిన ఈ మ్యాచ్ 0-0 తో డ్రాగా ముగిసింది. హామిల్టన్ క్రెసెంట్‌లో జరిగిన ఈ చారిత్రాత్మక మ్యాచ్‌ను చూసేందుకు 4,000 మంది ప్రేక్షకులు వచ్చారు. 12 ఏళ్ల తర్వాత, 1883లో ఇంగ్లాండ్, ఐర్లాండ్, స్కాట్లాండ్, వేల్స్ దేశాల మధ్య మొదటి అంతర్జాతీయ టోర్నమెంట్ జరిగింది.

ఐరోపా వెలుపల మొదటి ఫుట్‌బాల్ మ్యాచ్ 1867లో అర్జెంటీనాలో జరిగింది. అయితే ఇందులో స్థానిక అర్జెంటీనా పౌరులు కాకుండా, అక్కడ పనిచేస్తున్న బ్రిటిష్ కార్మికులు మాత్రమే ఆడారు.

ప్రపంచ ఫుట్‌బాల్‌ను శాసించే అత్యున్నత సంస్థ 'ఫెడరేషన్ ఇంటర్నేషనల్ డి ఫుట్‌బాల్ అసోసియేషన్' (ఫిఫా)ని 1904లో స్థాపించారు. ఫ్రాన్స్, బెల్జియం, డెన్మార్క్, నెదర్లాండ్స్, స్పెయిన్, స్వీడన్, స్విట్జర్లాండ్ దేశాల ప్రతినిధులు ఈ వ్యవస్థాపక పత్రంపై సంతకాలు చేశారు. అయితే, ఈ ఆటను కనిపెట్టిన ఇంగ్లాండ్, ఇతర బ్రిటిష్ దేశాలు ప్రారంభంలో ఫిఫాలో చేరలేదు. తామే ఈ ఆటను సృష్టించామని, వేరే సంస్థ కింద పనిచేయాల్సిన అవసరం లేదని వారు భావించారు. అయినప్పటికీ, ఆ మరుసటి సంవత్సరమే వారు ఫిఫాలో చేరినప్పటికీ, 1950 వరకు ప్రపంచకప్‌లో మాత్రం పాల్గొనలేదు.

ఆ తర్వాత వివిధ దేశాల్లో సొంత లీగ్‌లు ప్రారంభమయ్యాయి. 1888లో ఏర్పాటైన ఇంగ్లీష్ ఫుట్‌బాల్ లీగ్ ఇందులో మొదటిది. జట్ల ప్రతిభ ఆధారంగా ఈ లీగ్‌లు కాలక్రమేణా మరిన్ని డివిజన్లుగా విస్తరించాయి.

1908లో ఫుట్‌బాల్‌ను మొదటిసారిగా ఒలింపిక్ క్రీడల్లో అధికారిక క్రీడగా చేర్చారు. 1930లో మొదటి ఫిఫా ప్రపంచకప్ జరిగే వరకు, ఒలింపిక్ ఫుట్‌బాల్ టోర్నమెంటే ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైనదిగా పరిగణించారు. ఇక మహిళల ఫుట్‌బాల్‌ను 1996 ఒలింపిక్స్‌లో చేర్చారు.

ఆధునిక మెగా టోర్నమెంట్లు

ప్రస్తుతం సమ్మర్ ఒలింపిక్ గేమ్స్ మినహా ప్రపంచంలో మరే ఇతర క్రీడా ఈవెంట్ కూడా ఫిఫా ప్రపంచకప్‌తో పోటీ పడలేదు. మొదటి ఫిఫా ప్రపంచకప్ 1930లో ఉరుగ్వేలో జరిగింది. అప్పటి నుంచి ప్రతి నాలుగేళ్లకొకసారి ఈ టోర్నమెంట్‌ను నిర్వహిస్తున్నారు (రెండో ప్రపంచ యుద్ధం కారణంగా రెండు సార్లు మాత్రం జరగలేదు). 1991లో మహిళల మొదటి ప్రపంచకప్ చైనాలో జరిగింది. ఇది కూడా ప్రతి నాలుగేళ్లకు ఒకసారి జరుగుతోంది.

ఇప్పుడు మెక్సికో, అమెరికా, కెనడా వేదికగా ఫిఫా వరల్డ్​ కప్​ 2026 జరుగుతోంది.

ఇక ప్రస్తుతం క్లబ్ స్థాయిలో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద గ్లోబల్ టోర్నమెంట్‌గా ‘ఛాంపియన్స్ లీగ్’ నిలుస్తోంది. దీనిని 1992 నుంచి నిర్వహిస్తున్నారు (గతంలో దీనిని 1955-1991 మధ్య యూరోపియన్ కప్ అని పిలిచేవారు).

గ్లోబల్ క్రీడగా ఫుట్‌బాల్..

19వ శతాబ్దం చివరలో కేవలం కొన్ని దేశాలకు మాత్రమే ఫుట్‌బాల్ జట్లు ఉండేవి. కానీ నేడు, క్రీడల ప్రపంచాన్ని శాసిస్తున్న ఫిఫాలో ఏకంగా 211 జాతీయ అసోసియేషన్లు సభ్యత్వాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఈ క్రీడ ఎంతలా విస్తరించిందో చెప్పడానికి ప్రపంచకప్ అర్హత పోటీల్లో (పాల్గొనే దేశాల సంఖ్యే నిదర్శనం! 1934లో కేవలం 32 దేశాలు మాత్రమే క్వాలిఫైయర్స్‌లో పాల్గొనగా, 2014 నాటికి ఆ సంఖ్య 200 దాటిపోయింది.

ప్రస్తుతం ప్రపంచ ఫుట్‌బాల్ ప్రాంతాలను ఆరు కాన్ఫెడరేషన్లుగా విభజించారు. అవి: ఆఫ్రికన్ కాన్ఫెడరెషన్ (సీఏఎఫ్), ఏషియన్ కాన్ఫెడరేషన్ (ఏఎఫ్​సీ), యూరోపియన్ కాన్ఫెడరేషన్ (యూఈఎఫ్​ఏ), నార్త్, సెంట్రల్ అమెరికా కాన్ఫెడరేషన్ (కాన్సీసీఏసీఏఎఫ్), ఓషియానియా కాన్ఫెడరేషన్ (ఓఎఫ్​సీ), సౌత్ అమెరికన్ కాన్ఫెడరేషన్ (కాన్ఎంఈబీఓఎల్).

ఇంతకీ.. ఫుట్‌బాల్ ఆ? సాకర్ ఆ?

ప్రపంచంలోని చాలా ప్రాంతాలలో ఈ క్రీడని 'ఫుట్‌బాల్' అనే పిలుస్తారు. అయితే, యునైటెడ్ స్టేట్స్ (అమెరికా), కెనడాలో మాత్రం దీనిని ‘సాకర్’ అని పిలుస్తారు. ఎందుకంటే అక్కడ 'అమెరికన్ ఫుట్‌బాల్' అనే మరో క్రీడ ప్రాచుర్యంలో ఉంది. కాబట్టి ఆ ఆటతో కన్ఫ్యూజ్ అవ్వకుండా ఉండటానికి దీనిని సాకర్ అంటారు. దీని అధికారిక నామం 'అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్' అయినప్పటికీ, సామాన్య ప్రజల వాడుకలో మాత్రం ఇది ఫుట్‌బాల్ లేదా సాకర్​గానే స్థిరపడిపోయింది.