లేబర్ కోడ్: 40 కోట్ల మంది కార్మికులకు కనీస వేతనం, గ్రాట్యుటీ, సామాజిక భద్రత

భారతదేశంలో శ్రామిక చట్టాలకు కొత్త శకం ఆరంభమైంది. నవంబర్ 21, 2025 నుంచి కేంద్ర ప్రభుత్వం నాలుగు కొత్త కార్మిక కోడ్‌లను అమలు చేసింది. ఇవి 40 కోట్ల మందికి పైగా కార్మికులకు కనీస వేతనం, ఉద్యోగ నియామక పత్రాలు, మహిళలకు సమాన వేతనం, గ్రాట్యుటీ, సామాజిక భద్రతను హామీ ఇస్తున్నాయి.

కేవలం చారిత్రక సంస్కరణ మాత్రమే కాదు, దేశంలోని ప్రతి శ్రామికుడికి గౌరవాన్ని మరియు భద్రతను కల్పించే దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. నవంబర్ 21, 2025 నుంచి భారతదేశంలో నాలుగు కొత్త కార్మిక కోడ్‌లు అమల్లోకి వచ్చాయి. ఇవి ఇప్పటివరకు ఉన్న 29 పాత కార్మిక చట్టాలను సరళతరం చేస్తూ, దేశంలోని 40 కోట్ల మందికి పైగా కార్మికులకు కనీస వేతనం, సామాజిక భద్రత, గ్రాట్యుటీ వంటి కీలక ప్రయోజనాలను హామీ ఇస్తున్నాయి.

నేటి నుంచే కొత్త లేబర్ కోడ్‌లు అమలు: కనీస వేతనం, గ్రాట్యుటీ, సామాజిక భద్రత

కేంద్ర కార్మిక, ఉపాధి శాఖ మంత్రి మన్సుఖ్ మాండవియా ఈ విషయాన్ని సోషల్ మీడియా వేదిక 'X' ద్వారా తెలియజేశారు. "నేటి నుంచి కొత్త కార్మిక కోడ్‌లు దేశవ్యాప్తంగా అమలయ్యాయి. ఈ సంస్కరణలు సాధారణ మార్పులు కాదు, శ్రామిక శక్తి సంక్షేమం కోసం ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ తీసుకున్న చారిత్రక అడుగు" అని ఆయన పేర్కొన్నారు.

మన్సుఖ్ మాండవియా ఈ సంస్కరణలను ఆత్మనిర్భర్ భారత్ దిశగా మరియు 2047 నాటికి వికసిత భారత్ లక్ష్యానికి కొత్త వేగాన్ని ఇచ్చే ముఖ్యమైన చర్యగా అభివర్ణించారు.

కొత్త కార్మిక కోడ్‌లు: కార్మికులకు దక్కే ప్రధాన హామీలు

ఈ కొత్త కార్మిక కోడ్‌లు (The Code on Wages, 2019; The Industrial Relations Code, 2020; The Code on Social Security, 2020; The Occupational Safety, Health and Working Conditions Code, 2020) తీసుకువచ్చిన కీలక మార్పులు ఈ విధంగా ఉన్నాయి.

1. కనీస వేతనం గ్యారంటీ: ఇకపై దేశంలోని ప్రతి కార్మికుడికి సకాలంలో కనీస వేతనం చెల్లించాలి.
2. నియామక పత్రం (Appointment Letter): యువతకు, కార్మికులందరికీ నియామక పత్రం తప్పనిసరి.
3. మహిళలకు సమాన గౌరవం: మహిళలకు సమాన వేతనం, సమాన గౌరవం దక్కుతాయి. రాత్రిపూట కూడా పనిచేయడానికి అనుమతిస్తారు (వారి సమ్మతి, భద్రతతో).
4. సామాజిక భద్రత: సుమారు 40 కోట్ల మంది కార్మికులకు సామాజిక భద్రత (PF, ESIC, బీమా) హామీ. ఇందులో గిగ్, ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికులు కూడా ఉన్నారు.
5. గ్రాట్యుటీ: ఫిక్స్‌డ్-టర్మ్ ఉద్యోగులకు (Fixed-Term Employees - FTEs) కేవలం ఒక సంవత్సరం పనిచేసిన తర్వాతే గ్రాట్యుటీ లభిస్తుంది (గతంలో ఐదేళ్లు ఉండేది).
6. ఉచిత ఆరోగ్య పరీక్షలు: 40 ఏళ్లు పైబడిన కార్మికులకు ఉచితంగా వార్షిక ఆరోగ్య పరీక్షలు తప్పనిసరి.
7. ఓవర్‌టైమ్ వేతనం: ఓవర్‌టైమ్ పనిచేసిన కార్మికులకు రెట్టింపు వేతనం లభిస్తుంది.
8. ప్రమాదకర రంగాల్లో రక్షణ: ప్రమాదకర రంగాల్లో పనిచేసే కార్మికులకు 100% ఆరోగ్య భద్రత కల్పిస్తారు.
9. సామాజిక న్యాయం: అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా కార్మికులకు సామాజిక న్యాయం కల్పిస్తారు.

ముఖ్య సంస్కరణలు: పాత వ్యవస్థకు, కొత్త కోడ్‌లకు తేడా

ఉద్యోగాన్ని ఫార్మలైజ్ చేయడం:

కొత్త కోడ్‌లు: అందరు కార్మికులకు నియామక పత్రాలు తప్పనిసరి. ఇది పారదర్శకత, ఉద్యోగ భద్రతకు హామీ ఇస్తుంది.

సామాజిక భద్రత కవరేజ్:

పాత విధానం: పరిమిత సామాజిక భద్రత కవరేజ్.

కొత్త కోడ్‌లు: సోషల్ సెక్యూరిటీ కోడ్ 2020 ప్రకారం, జిగ్, ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికులతో సహా అందరికీ PF, ESIC, బీమా వంటి సామాజిక భద్రత ప్రయోజనాలు లభిస్తాయి.

కనీస వేతనాలు:

పాత విధానం: కనీస వేతనాలు కేవలం కొన్ని షెడ్యూల్డ్ పరిశ్రమలకే వర్తించేవి; చాలా మంది కార్మికులు కవరేజ్ లేకుండా ఉండేవారు.

కొత్త కోడ్‌లు: వేతనాల కోడ్ 2019 ప్రకారం, అన్ని కార్మికులకు కనీస వేతనం చెల్లించడం చట్టబద్ధమైన హక్కు.

ఆరోగ్య సంరక్షణ:

పాత విధానం: ఉచిత వార్షిక ఆరోగ్య పరీక్షలను అందించాల్సిన చట్టపరమైన అవసరం లేదు.

కొత్త కోడ్‌లు: 40 ఏళ్లు పైబడిన కార్మికులందరికీ యజమానులు ఉచిత వార్షిక ఆరోగ్య పరీక్షలు అందించాలి.

మహిళా కార్మికుల భాగస్వామ్యం:

పాత విధానం: రాత్రి షిఫ్టుల్లో, కొన్ని వృత్తుల్లో మహిళల ఉద్యోగానికి పరిమితులు ఉండేవి.

కొత్త కోడ్‌లు: మహిళలు రాత్రిపూట విధులు నిర్వర్తించడానికి అనుమతి (వారి సమ్మతి, అవసరమైన భద్రతా చర్యలతో). సమాన వేతనం లభిస్తుంది.

నిబంధనల భారం:

పాత విధానం: వివిధ కార్మిక చట్టాల కింద బహుళ రిజిస్ట్రేషన్లు, లైసెన్సులు, రిటర్న్‌లు.

కొత్త కోడ్‌లు: సింగిల్ రిజిస్ట్రేషన్, పాన్-ఇండియా సింగిల్ లైసెన్స్ మరియు సింగిల్ రిటర్న్. ప్రక్రియలు సరళీకృతం అయ్యాయి.

వివిధ రంగాల కార్మికులకు ప్రత్యేక ప్రయోజనాలు

కొత్త కార్మిక కోడ్‌ల ద్వారా వివిధ ముఖ్య రంగాల్లోని కార్మికులకు మెరుగైన ప్రయోజనాలు దక్కుతున్నాయి:

1. ఫిక్స్‌డ్-టర్మ్ ఉద్యోగులు (FTEs):

• వీరికి పర్మనెంట్ కార్మికులతో సమానంగా సెలవులు, వైద్య, సామాజిక భద్రత వంటి అన్ని ప్రయోజనాలు లభిస్తాయి.
• గ్రాట్యుటీ అర్హత కేవలం ఒక సంవత్సరం పనిచేసిన తర్వాతే.

2. గిగ్ & ప్లాట్‌ఫామ్ వర్కర్లు:

• 'గిగ్ వర్క్', 'ప్లాట్‌ఫామ్ వర్క్', 'అగ్రిగేటర్లు' మొదటిసారిగా నిర్వచించారు.
• అగ్రిగేటర్లు తమ వార్షిక టర్నోవర్‌లో 1–2% సామాజిక భద్రత నిధికి అందించాలి.
• ఆధార్‌తో అనుసంధానించిన యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) ద్వారా సంక్షేమ ప్రయోజనాలు సులువుగా, పోర్టబుల్‌గా లభిస్తాయి.

3. కాంట్రాక్ట్ వర్కర్లు:

• ఫిక్స్‌డ్-టర్మ్ ఎంప్లాయ్‌మెంట్ ద్వారా సామాజిక భద్రత, పర్మనెంట్ ఉద్యోగుల మాదిరిగానే చట్టపరమైన రక్షణ.
• ప్రధాన యజమాని (Principal employer) కాంట్రాక్ట్ కార్మికులకు ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు, సామాజిక భద్రత ప్రయోజనాలను అందించాలి.

4. మహిళా కార్మికులు:

• లింగ వివక్షను చట్టబద్ధంగా నిషేధించారు, సమాన పనికి సమాన వేతనం తప్పనిసరి.
• భూగర్భ మైనింగ్, భారీ యంత్రాలు వంటి అన్ని రకాల పనుల్లో పనిచేయడానికి అనుమతి.
• గ్రీవెన్స్ రిడ్రెస్సల్ కమిటీల్లో మహిళా ప్రాతినిధ్యం తప్పనిసరి.
• మహిళా ఉద్యోగుల ఫ్యామిలీ నిర్వచనంలో అత్తమామలను కూడా చేర్చడానికి అవకాశం కల్పించారు.

5. యువ కార్మికులు:

• కార్మికులకు కనీస వేతనం హామీ.
• ఉద్యోగ నియామక పత్రాలు తప్పనిసరి, ఇది ఫార్మల్ ఉద్యోగాన్ని పెంచుతుంది.
• యజమానులు కార్మికులను దోపిడీ చేయడాన్ని నిషేధించారు— సెలవులో ఉన్నప్పుడు కూడా వేతనం చెల్లించడం తప్పనిసరి.

6. ఐటీ & ఐటీఈఎస్ వర్కర్లు:

• ప్రతి నెలా 7వ తేదీలోపు జీతం చెల్లింపు తప్పనిసరి.
• సమాన పనికి సమాన వేతనం తప్పనిసరి చేశారు.
• వేతన వివాదాలు, వివక్ష సమస్యలను సకాలంలో పరిష్కరించేందుకు హామీ.

7. వలస కార్మికులు (Migrant Workers):

• వలస కార్మికులందరికీ (ప్రత్యక్షంగా, కాంట్రాక్టర్ ద్వారా వలస వచ్చిన వారికీ) సమాన వేతనాలు, సంక్షేమ ప్రయోజనాలు, PDS పోర్టబిలిటీ లభిస్తాయి.
• ఓవర్‌టైమ్‌కు రెట్టింపు వేతనం చెల్లించాలి.

8. ప్రమాదకర పరిశ్రమల కార్మికులు:

• కార్మికులందరికీ ఉచిత వార్షిక ఆరోగ్య పరీక్షలు లభిస్తాయి.
• సైట్‌లో భద్రత పర్యవేక్షణ కోసం ప్రతి చోట సేఫ్టీ కమిటీ తప్పనిసరి.