వాషింగ్టన్/టెహ్రాన్: మధ్య ప్రాచ్యంలో నెలకొన్న ఉద్రిక్తతలకు ముగింపు పలికేందుకు అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఒక భారీ వ్యూహాన్ని రచించారు. ఇరాన్ ఇంధన క్షేత్రాలపై దాడులను ప్రస్తుతానికి నిలిపివేస్తున్నట్లు ప్రకటించిన ట్రంప్, శాంతి చర్చల కోసం 15 అంశాలతో కూడిన ఒక ముసాయిదాను (Ceasefire Plan) ఇరాన్ ముందుంచారు.
అమెరికాలోని ప్రముఖ మీడియా సంస్థలు 'న్యూయార్క్ టైమ్స్', ఇజ్రాయెల్కు చెందిన 'ఛానల్ 12' కథనాల ప్రకారం.. ట్రంప్ అత్యంత నమ్మకస్తులైన జారెడ్ కుష్నర్, స్టీవ్ విట్కాఫ్ ఈ 15 సూత్రాల ప్రణాళికను రూపొందించారు. గాజా, లెబనాన్ తరహాలోనే ఇక్కడ కూడా నెల రోజుల పాటు కాల్పుల విరమణ ప్రకటించి, ఈ లోపు శాశ్వత ఒప్పందం చేసుకోవాలన్నది అమెరికా ఎత్తుగడ.
ఇరాన్ ముందు అమెరికా ఉంచిన 11 కఠిన నిబంధనలు:
ఈ శాంతి ఒప్పందం కుదరాలంటే ఇరాన్ ఈ క్రింది డిమాండ్లను నెరవేర్చాల్సి ఉంటుంది.
- అణుశక్తి నిర్వీర్యం: ఇరాన్ తన వద్ద ఉన్న అణు సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా వదులుకోవాలి.
- నో న్యూక్లియర్ వెపన్స్: భవిష్యత్తులో ఎప్పుడూ అణ్వాయుధాల తయారీ జోలికి వెళ్లకూడదు.
- యురేనియం శుద్ధి నిలిపివేత: ఇరాన్ భూభాగంపై యురేనియం శుద్ధి ప్రక్రియను పూర్తిగా ఆపేయాలి.
- నిల్వల అప్పగింత: ఇరాన్ వద్ద ఉన్న సుమారు 450 కిలోల (60% శుద్ధి చేసిన) యురేనియంను అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ (IAEA)కు అప్పగించాలి.
- ప్లాంట్ల మూసివేత: ఫోర్డో, నతాంజ్, ఇస్ఫాహన్ వంటి కీలక అణు కేంద్రాలను శాశ్వతంగా మూసివేయాలి.
- తనిఖీలకు గ్రీన్ సిగ్నల్: IAEA అధికారులు ఎప్పుడైనా, ఎక్కడైనా తనిఖీలు చేసేలా పూర్తి పారదర్శకత ఉండాలి.
- ప్రాక్సీ యుద్ధాలకు స్వస్తి: ఇతర దేశాల్లోని సాయుధ ముఠాలకు (Proxies) మద్దతు ఇవ్వడం ఆపాలి.
- ఉగ్ర నిధుల నిలిపివేత: ప్రాంతీయ ఉగ్రవాద ముఠాలకు అందుతున్న నిధులు, ఆయుధ సరఫరాను తక్షణమే నిలిపివేయాలి.
- హార్ముజ్ జలసంధి: ప్రపంచ వాణిజ్యానికి కీలకమైన హార్ముజ్ జలసంధిని నిరంతరం తెరిచి ఉంచాలి.
- క్షిపణి నియంత్రణ: ఇరాన్ క్షిపణి తయారీపై పరిమితులు విధించాలి. వాటి పరిధిని (Range) కూడా తగ్గించాలి.
- ఆత్మరక్షణకే పరిమితం: క్షిపణులను కేవలం ఆత్మరక్షణ కోసం మాత్రమే వాడాలి తప్ప దాడుల కోసం కాదు.
ఇరాన్కు దక్కే ప్రయోజనాలు (The Rewards):
ఒకవేళ టెహ్రాన్ ఈ షరతులకు ఒప్పుకుంటే, అమెరికా ఈ క్రింది వెసులుబాటు కల్పిస్తుంది:
- ఆంక్షల తొలగింపు: ఇరాన్పై ఉన్న అంతర్జాతీయ ఆంక్షలన్నింటినీ పూర్తిగా ఎత్తివేస్తారు.
- విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో సాయం: శాంతియుత అవసరాల కోసం (విద్యుత్ ఉత్పత్తి వంటివి) ఇరాన్ అణు రంగానికి అమెరికా సాంకేతిక సాయం అందిస్తుంది.
- స్నాప్బ్యాక్ తొలగింపు: ఒప్పంద ఉల్లంఘన జరిగితే ఆటోమేటిక్గా ఆంక్షలు అమలయ్యే 'స్నాప్బ్యాక్' విధానాన్ని రద్దు చేస్తారు.
ఒకవేళ టెహ్రాన్ ఈ షరతులకు ఒప్పుకుంటే, అమెరికా ఈ క్రింది వెసులుబాటు కల్పిస్తుంది:
- ఆంక్షల తొలగింపు: ఇరాన్పై ఉన్న అంతర్జాతీయ ఆంక్షలన్నింటినీ పూర్తిగా ఎత్తివేస్తారు.
- విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో సాయం: శాంతియుత అవసరాల కోసం (విద్యుత్ ఉత్పత్తి వంటివి) ఇరాన్ అణు రంగానికి అమెరికా సాంకేతిక సాయం అందిస్తుంది.
- స్నాప్బ్యాక్ తొలగింపు: ఒప్పంద ఉల్లంఘన జరిగితే ఆటోమేటిక్గా ఆంక్షలు అమలయ్యే 'స్నాప్బ్యాక్' విధానాన్ని రద్దు చేస్తారు.
(గమనిక: 15వ సూత్రంపై ఇంకా స్పష్టత రాలేదు, కానీ అది ఇరాన్ క్షిపణి వ్యవస్థలకు సంబంధించినదే అయ్యి ఉంటుందని నిపుణుల అంచనా.)
చర్చల వేదికపై భిన్నాభిప్రాయాలు
ఈ చర్చల వార్తలను ఇరాన్ అధికారికంగా ఇంకా ధృవీకరించలేదు. అయితే, అమెరికా ప్రతినిధులు జారెడ్ కుష్నర్, స్టీవ్ విట్కాఫ్ల కంటే.. ఉపాధ్యక్షుడు జేడీ వాన్స్ తో చర్చలు జరపడానికే ఇరాన్ ఆసక్తి చూపుతున్నట్లు సమాచారం. గతంలో కుష్నర్ బృందంతో చర్చలు విఫలమై, దాడులు జరగడంతో వారిపై ఇరాన్కు నమ్మకం పోయిందని తెలుస్తోంది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. ట్రంప్ 15 సూత్రాల ప్రణాళిక ప్రధాన ఉద్దేశం ఏమిటి?
ఇరాన్ అణు సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా నియంత్రించడం, మధ్య ప్రాచ్యంలో ఇరాన్ మద్దతు ఉన్న ముఠాల దాడులను ఆపడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
2. హార్ముజ్ జలసంధి గురించి ఒప్పందంలో ఏముంది?
ప్రపంచ చమురు రవాణాలో కీలకమైన ఈ జలసంధిని ఎప్పుడూ తెరిచి ఉంచాలని, అంతర్జాతీయ నౌకల రాకపోకలకు అడ్డు చెప్పకూడదని అమెరికా డిమాండ్ చేస్తోంది.
3. ఇరాన్ ఈ షరతులకు ఒప్పుకుంటుందా?
ఆంక్షల తొలగింపు ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఊపిరి పోస్తుంది, కానీ అణు కార్యక్రమాలను పూర్తిగా వదులుకోవడం ఇరాన్ ఇమేజ్కు భంగకరం. కాబట్టి చర్చలు ఇరుపక్షాలకు సవాలుగా మారనున్నాయి.